/Wiedza-Lekarska-1936-R10-z8.djvu

			Nr.7 


212 


WIEDZA LEKARSKA 


ROK X. 


W ARSZA W A, 1936, SIERPIEN 


ZESZYT VIII. 


KOMISJA l\IORSKA PRZY ZWL
ZKU 
UZDROWISK POLSKICR. 
P1'zy zwi
zku Uzd1'owisk Polskich dziala, po- 
wolana do zycia w dniu 11 grudnia 1935 spec- 
jalna Komisja Morska, skladaj
ca siQ z 5 czlon- 
kow z pl'awem kooptacji. Przypominamy rowno- 
",y.esnie, ze mysl stwo1'zenia Komisji Morskiej wy- 

onila siQ na wielkiej konferencji, zwolanej p1'zez 
Zwiazek Uzdl'owisk Polskich w Warszawie w dniu 
grudnia 1935 przy udziale przedstawicieli k
pie- 
lisk nadmol'skich i wladz administracyjnych wy- 
IJl'zeza. W konferencji tej b1'ali udzial pl'zedsta- 
wiciele Ministerstwa Opieki Spolecznej i Minister- 
stwa Sp1'aw Wewn
trznych, o1'az p. \Vicewojewo- 
da Pomorski i p. Starosta Morski. 
Celem skoordvnowania poczynan poszczegol- 
nych Ol'ganizacji p1'acuj
cych na terenie wybrze- 
za, Komisja Mo1'ska zw1'ocila siQ m. in. do Zarz
- 
du Glownego Ligi Morskiej i Kolonjalnej 0 wspol- 
])racQ. \V wyniku powyzszego porozumienia w za- 
1'Zl',ldzie Komisji zasiada delegat staly Ligi Mor- 
skiej i Kolonjalnej. 
Komisja nawil',lzala i ut1'zymuje kontakt z na- 
stQPuj
cemi organizacjami, dzialaj
cemi na Wy- 
b1'zezu: przedewszystkiem z U rZQdem W ojewodz- 
kim Pomorskim w Toruniu, Kuratorjum Szkol- 
nym w Poznaniu, innemi wladzami panstwowemi 
w To1'uniu i Gdyni, Starostwem Morskiem w Gdy- 
ni, sta1'ostwami w Kartuzach i KORcierz)-'Ilie, za- 
l'z
dem miasta w Toruniu, oraz w Grudzi
dzu, 
Ligl',l Popierania Turystyki w To1'uniu, Pol. Tow. 
K1'ajoznawczem w Toruniu, Ok1'Qgowym Pomo1'- 
skim Pol. Zw. Kajakowym, Polskim Zwil',lzkiem 
Wioslarskim w Toruniu, za1'zl',ldami uzd1'owisk w 
JastrzQbiej Go1'ze, Juracie, Pomorskim Zwi;:tzkiem 
Pl'zedsiQbiorstw Samochodowych w To1'uniu, Po- 
morsk
 Iz
 Rolnicz
 w .Toruniu, P. B. P. "Or- 
bis" w Gdyni, Zwi
zkiem Lekarzy Zach. Pol. w 
Toruniu, Tow. zeglugi Po'skiej w Gdyni, Klubem 
zeglarskim w Toruniu, Gdyitskim Zwi
zkiem Pro- 
pagandy Turystycznej w Gdyni i szeregiem in- 
nych. 
Punadto Komisja Mo1'ska wylonila p1'ojekt 
zorganizowania nieustalonego dotychczas pod 
wzglQdem administracyjnym i p1'awnym stanu 
wyblJzeza, przez powolanie przy istniejqcych nad 
mo1'zem zarz
dach dwoch gmin zbiorowych ReI 
i Strzelno, specjalnych komisji kl',lpieliskowych. 
Komisje takie bQd
 mialy za zadanie wszech- 
8tronn
 opiekQ nad k
pieliskami, polozoncmi w 
gl'anicach danej gminy, czuwanie nad pobiera- 
niem i dysponowanicm taksami kuracyjnemi 
zgodniE' z ich pl'zeznaczeniem. Do najwaZuiej- 
szych celow Komisji taks kuracyjl1ych nalezy 
m. in. czuwanie l1ad stanem sanitarnym miejsco- 


wosci, dbanie 0 podniesienie ich poziomu, uprzy- 
jer.mianie i udogodnienie pobytu kuracjuszom. 
Projekt powyzszy zostal p1'zyjQty i zaaprobo- 
wany przez Zarz
d Zwil',lzku Uzdrowisk, a na- 
i'it\!pnie p1'zedstawiony przez niego w formie me- 
1I101'jalu do decyzji Ministerstw Opieki Spolecz- 
"lej i Spraw WewnQtrznych. 
IV ZJAZD NAUKOWY OFICERoW SLUZRY 
ZDRO\VIA. 
IV Zjazd Naukowy Oficerow 
!uzby Zdrowia 
odbQdzie siQ w Warszawie, w dniach od 7 do 9 
stycznia 1937 1'oku. Komitet Zjazdu zaprasza do 
jaknajliczniejszego uczestnictwa w Zjeidzie of ice- 
I'OW zawodowych i 1'eze1'wy, o1'az leka1'zy interesu- 
j
cych siQ sp1'awami wojskowej sluzby zdrowia. 
W piervrszym dniu Zjazdu odbQdzie siQ dwa 
posiedzenia ogolne, na ktol'ych zostan
 wygloszo- 
ne nastQPuj
ce referaty pl'ogramowe: 
1) Dur plamisty i walka z nini. 
2) Wspolczesne metody leczenia ran. 
:
) Zagadnienie zmQczenia w poszczegolnych 
rodzajach wojska. 
4) Stan przemyslu krajowego a zaopatl'zenip 
armji w materjal sanitarny. 
W drugim dniu Zjazdu obl'ady bQd
 siQ to- 
czyc w poszczeg6Inych sekcjach. Wybrano nastQ- 
pujl',lce tematy programowe: 
1) Zagadnienie leczenia i rokowanie w kile 
sercowo-naczyniowej. 
2) Wsp61praca wojska i ol'gal1izacyj cywil- 
nych w zwalczaniu g1'uzlicy. 
3) Leczenie opel'acyjne gruzlicy pluc. 
4) Metody Jeczenia urazow i zlaman w swie- 
tIe materjalow Instytutu Chirurgji Urazowej. 
5) Zagadnienie dezynfekcji, dezynsekcji i de- 
l'atyzacji 
6) Wydolno
e ustl''oju ludzkiego w swietIe fi- 
zjologji i kliniki. 
7) Sprawnose narzadu wzroku w zwia7ku z 
wymaganiami poszczegoinych rodzajow bl'
ni. 
8) Metody leczenia wczcsnej kily. 
9) Ambulatoryjne leczenie rzez<,lczki w czasie 
pokoju w czasie wojny. 
10) Zagadnienie syntezy niektol'ych iirodkow 
leczniczych. 
KO
litet Zjazdu prosi 0 zglaszanie kOl'efel'a- 
tow i komunikatow na wymienione tematy do dnia 
15 pazdziernika b. 1'. 
Szczegolowy program :ljazdu zostanie oglo- 
szony pozniej. 
Sekretal'jat Zjazdu miesci sie w Warszawie 
ul. Gornosl
ska 45, tel. 9-73-57 CRedakcja "Leka
 
l'za W ojskowego"). Przewodnicz
cy Zjazdu 
Gen. Bryg. Dr. Stanislaw ROllp]Je7't 
Szef Depal'tamcntu Zdrowia M. S Wojsk. 


" 


!tI 


0. 


.. 


t 


c 


A 


(, 


MIESI
CZNIK 
POsWI
CONY PRZEGL
DOWI FRANCUSKIEGO 
PIsl\:lIENNICTW A LEKARSKIEGO I POTRZEBOl\1 
LEKARZA PRAKTYKA. 


pod Ted a k c j (I: Doc. D 1'. E. Rei c her. 


.... 


11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111I111111111111111111111111111111111111111111I11111111I1111111111 
W obec zblizaj(l:cego sir- pocz(l:tku roku szkolnego numer sierpniowy Wiedzy Lekar- 
skiej posu'ifcono zaburzeniom k1'qzenia, stwierdzanym cz
sto 10 ostatnich latach 
u mlodziezy 10 wieku szkolnym. 
1IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIVlIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 


P :R .A 


C E 


o 


R 


y 


Q 


N 


E 


1'1 


.A 


L 


I 


II 


Zaburzenia kr
z.enia u mlodziezy 
POD ALA 


DR. PHIL. ET MED. ELEONORA REICHER DOC. UNIW. J. P. 


Zaburzenia kr
zenia s
 u mlodziezy 
szczegolnie w czasach ostatnich zjawis- 
kiem dose cz
stem, b
d
cem nieraz przy- 
czyn
 calego szeregu dolegliwosci, wyst
- 
puj
cych szczegolnie w okresie dojrze- 
wania i cz
sto nie znajduj
cych zadneg0 
wytlomaczenia w okreslonem podlozu ana- 
tomopatologicznem. 
Zagadnienie mlodzienczych zaburzen 
kr
zenia ma znaczenie wybitnie praktycz- 
ne gdyz od interpretacji tych mniej lub 
''\'l
cej uci
zliwych i niepokoj
cych obja- 
wow zalezy nieraz pokierowanie trybem 
pracy, wyborem zawodu, s
 to wi
c spl'a- 
wy mogq,ce miec wplyw na cale pozniej- 
sze uksztaltowanie zycia. Liczne niepoko- 
j
ce dolegliwosci subjektywne w dobie roz- 
woju, dobie najwazniejszej pracy przygo- 
towawczej do zycia, bywaj
 nieraz wazn
 
przeszkod
 dla peIne go, normalnego roz- 
woju jednostki, a wplywaj
c ujemnie na 


Redaktor odpowiedzialny: Doc. Dr. E. Reicher, Pulna 40, Tel. 9..';4-5;'. 
Wydawca: Spolka Wydawnicza "Wiedza Lekarska". 
Adres redakcji i administracji, Warszawa, Kaliska 9. Tel. 924-39. 
Prenumerata z przesylk
 rocznie zl. 8, kwartalnie zl. 2. Konto P. K. O. 15.785. 
¥l str. 1h str. % atr. 
zl. 450.- 250.- 135.- 
" 350.- 200.- 120.- 
" 350.- 200.- 120.- 
" 300.- 170.- 95.- 


Ogloszenia : zewn
trzna strona okladki .................. 
bezposrednio przed tekstern ........ ...... ..' 
2-ga i 3-cia strona okladki . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
pozostale ................................. 


Zak1. Graf. "nRUKPRASA". !Sp. z ogre odp. Nowy-Swiat 54. Tel: 615-56 i 242-40. 


jej rozwoj zmniejszaj
 takze jej owocn
 
tworczosc w dalszej drodze zycia. Wszy- 
stkie zaburzenia zdrowotne okresu dojrze- 
wania S
 rownoczesnie zmniejszeniem ka- 
pitalu, zawartego w zdrowiu i sHe mlodych, 
dorastaj
cych pokolen, Sq, wi
c wielk
 
strat
 kapitalu spolecznego. 
W pracy tej postaram si
 omowlc naj- 
wazniejsze i najcz
sciej spotykane zabu- 
rzenia kr
zenia wsrod mlodziezy, 0 kto- 
rych mog
 s
dzie z wynikow badan mlo- 
dziezy, zglaszaj
cej si
 do Poradni Wycho- 
wania Fizycznego II Kliniki Chorob Wew- 
n
trznych Uniwersytetu Warszawskiego. 
Badania te, odnosz
ce si
 do najcz
st- 
szych zaburzen kr
zenia z wyl
czeniem 
organicznych wad serca i zmian mi
snia 
sercowego, byly przeprowadzone u okolo 
2000 os6b obojga plci w wieku mi
dzy 15- 
25 rokiem zycia. (Praca ta byla drukowana 
p. t. "Les troubles circulatoires de l'ado- 



WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


WIEDZA LEKARSKA 


215 


214 


Nr.8 


lescence" w plsmle "Le Scalpel", 1935). 
Chc
c uwydatnie szczegolnie zmiany kr
ze- 
nia u mlodziezy mlodszej i starszej, oma- 
wiam oddzielnie wyniki badan u mlodzie- 
zy od lat 15 do 18 i od lat 18 do 25. 
Poj
cie mlodzienczych zaburzen kr
ze- 
nia obejmuje naogol czynnosciowe zmia- 
ny kr
zenia bez okreslonych anatomopato- 
logicznych zmian serca czy uldadu naczy- 
niowego; nie mieszcz
 si
 w nim ani wady 
serca, ani wyrazne zmiany mi
snia serco- 
wego, ani okreslone anatomiczne zmiany 
ukladu naczyniowego. 
Okreslaj
c najogolniej mlodziencze za- 
burzenia kr
zenia mozna powiedziee, ze 
powoduj
 one caly szereg nieraz bardzo 
przykrych objawow, wyst
puj
cych czy to 
w postaci szybkiego m
czenia si
 i kohJ.- 
tania serca, dusznosci najcz
sciej po wy- 
silku, nieraz jednak i w spokoju, uczucia 
bolu w okolicy serca lub uczucia zamiera- 
nia serca, a l'aczej j ego zatrzymywania 
si
. Objawom tyrr1, towarzyszy cz
sto ogol- 
ne zm
czenie, szybkie wyczerpywanie si
 
po lekkiej nawet pracy, bardzo cz
sto zbyt 
niski prog pobudliwosci nerwowej. Nieraz 
dolq,czaj
 si
 do tych dolegliwosci bole i za- 
wroty glowy, czasami jednostki te cierpi
 
na sklonnose do omdlen, jednak najcz
- 
sciej przewazajq,cym objawem jest bard.lO 
szybka zm
czalnose, nie stoj
ca w zadnvm 
z
i
zku. do stopnia, wymaganego przez i y - 
Cle 
ysll
u, uczucie bicia serca lub jego 
zam
erame, wr.eszcie dusznose" b
d
ca cza- 
saI!ll tyl1
o obJawem subjektywnym, nie 
da.l
ca Sl
 stwierdzle objektywnie. Obja- 
wy te czasami wyst
puj
 niezaleznie od 

iebie,. czas31mi jednak splataj
 si

 ze sob
 
1 wZ
Je
me na siebie oddzialywuj
c po- 
t
guJq, Sl
, tworz
c zespol chorobowv nie- 

mi.ernie nie
a
 przykry i _ utrudniaj
cy 
ZYCle m
odzlezy,. przeszkaazaj
cy jej w 
normalneJ pracy 1 rozwoju. 
Okreslaj
c najogolniej przyczyn
 mlo- 
dzienczych zaburzen kr
zenia mozna po- 
wiedziee, ze skladaj
 si
 na nie badz dole- 
gliwosci wywolane pewnemi cech
mi kon- 
st
t
cjonalnemi czy zmianami rozwojowe- 
ml Jak np. maly, wisz
cy ksztalt serca, 
bq,dz tez zaburzeniami rownowagi ukladu 
wegetatY'Ynego, ktore znajduj
 swoj wy- 
raz 
 z!lll
mach cisnienia t
tniczego krwi, 
podclslllemu lub nadcisnieniu jawnem 
lube utajonem, b
dz wyrazaj
 si
 w 
zmIanach rytmu serca, najcz
sciej w po- 
stad niemiarowosci oddechowej, wyst
po- 


waniu dodatkowych skurczow komoro- 
wych, b
dz w zmianach cz
stosci t
tna. 
Najcz
stsze skargi ze strony kr
zenia 
w okresie dojrzewania (szybka zm
czal- 
nose, bicie serca, dusznose po lekkim wy- 
silku, bole i zawroty glowy, etc.) przypo- 
minaj 
 bardzo kliniczny obraz podcisnie- 
nia t
tniczego, zespolu ktory zostal w 
ostatnich latach opisany przez wielu auto- 
row. Wszystkie opisane objawy a szcze- 
golnie zawroty glowy i sklonnose do om- 
dlen s
 cechami charakterystycznemi pod- 
cisnienia t
tniczego samoistnego, do kto- 
rego nieraz dol
cza si
 jeszcze wielka wra- 
zliwose na chlod, sinica r
k i nog, etc. 
Skargi te i dolegliwosci mog
 wyst
powae 
samoistnie, czasami jednak l
cz
 si
 ze 89- 
b
, tworz
c bardzo roznorodny chorobowy 
obraz, ktory ni€j b
d
c w swej istocie ci
z- 
k
 chorobq, wystarcza jednak nieraz do za- 
trucia zycia osob, dotkni
tych tym zespo- 
lem, a szczegolnie utrudnienia ich pra- 
cy dzi
ki uciq,zliwemu uczuciu zm
czenia. 
Badanie podmiotowe tych osob poza nis- 
kim cisnieniem krwi (za podcisnienie 
uwaza si
 cisnienie ponizej 110 mm Hg.), 
wynosz
cem nieraz zaledwie 
o - 90 mm. 
Hg., cz
sto zadnych innych zmian nie wy- 
kazuje,. nieraz jednak stwierdza si
, ze 
serce Jest male, przy osluchiwaniu ser- 
ca - szczegolnie po ruchu wyst
puj e 
sz
er s
urczowy, zwlaszcza w s
siedz- 
hne t
tlllCY plucnej, czasami stwierdza 
si
 wzgl
dn
 niedomykalnose zastawki 
dwudzielnej, tony serca bardzo cz
sto 
szczegolnie jezeli serce jest male, s
 bar
 
dzo glosne, w innych znowu przypadkach 
przy znaczniejszem podcisnieniu stwier- 
dza si
 ciche i gluche tony serca. J ednak 
serce nie zawsze jest male, czasami stwier- 
dza si
 nawet jego powi
kszenie. W spo- 
ko
u najcz
sciej akcja serca jest przy- 
spIes zona, po ruchu to przyspieszenie sta- 
je S!
. jeszcze wyrazniejsze, przekraczaj
c 
wlasclw
 w stosunku do ruchu norm
. 
Cisnienie rozkurczowe jest prawidlowe, 
cisnienie zylne czasami wysokie. 
W pewnych przypadkach gdy warunki 
zycia wymagajq, od ustroju, wi
c' i od ser- 
ca wi
kszej pracy jak np. przy ci
zkiej 
pracy fizycznej, w ci
zy, w pologu, rozne 
objawy podcisnienia, jak i sarno podcisnie- 
nie zaznaczaj
 si
 silniej, serce jest wte- 
dy obarczone wi
ksz
. prac
 i praca. ta sta- 
je si!i) tern wi
ksz
, im silniejszy jest od- 
plyw krwi do obwodu kr
zenia. Nast
p- 
stwem tego stanu moze si
 stae przerost 


serca, powstaj
cy na tle i z powodu pod- 
cisnienia t
tniczego, a wt6rnie moze si
 
nawet z tej samej przyczyny wytworzyc 
i przewlekla niewydolnose kr
zenia. 
Liczne badania maj
ce na celu znale- 
zienie przyczyny podcisnienia samoistne- 
go nie daly dotychczas zadawalaj
cego wy- 
tlomaczenia tegQ zjawiska. Poziom wapnia, 
potasu, cholesteryny we krwi tych osob 
jest prawidlowy, chociaz niektorzy auto- 
rzy, jak Blondel, znalezli powi
kszenie po- 
tasu, jak Szuperski zmniejszenie choleste- 
ryny i poziomu cukru. Te spostrzeze- 
nia nasun
ly mysl, ze podcisnienie jest 
spowodowane pewn
 niewydolnosci
 nad- 
nerczy i brakiem ciala, uczulaj 
cego 
ustroj na dzialanie adrenaliny. Jednakze 
badania te nie potwierdzily si
 w nast
p- 
stwie, a z prac Orlowskiego wynika, ze 
poziom cholesteryny nie ma wyraznego 
wplywu na stan cisnienia t
tniczego. 
Czasami spotyka si
 w tych przypad- 
kach zaburzenia rownowagi ukladu wege- 
tatywnego, tak np. Sochanski znalazl wy- 
raznq, wagotoni
 u 45 %, powi
kszenie po- 
budliwosci nerwu wspolczulnego i nerwu 
bl
dnego u 33%, zmniejszenie pobudliwo- 
sci obu odnog ukladu wegetatywnego u 
22 % swoich hypotonikow. Inni autorzy 
potwierdzaj
c stygmatyzacj
 wegetatyw
 
n
 hypotonikow nie przypisuj
 jej jednak 
wi
kszego znaczenia. 
Konstytucja asteniczna, ktora cechuje 
hypotonikow rowniez zdaje si
 nie miee 
znaczenia rozstrzygaj
cego dla powstania 
podcisnienia, gdyz u tych jednostek ner- 
wowych i latwo pobudliwych spotyka sie 
rownie cz
sto jawne lub utajone nadcis: 
nienie. 
Wytlomaczenie dokrewne podcisnienia 
przez niedostateczne wydzielanie tylnego 
plata przysadki mozgowej, przez zabu- 
rzenia wydzialania adrenaliny rowniez 
nie jest dowiedzione, tak sarno jak 
nie dowiedziono zaburzen wydzielania 
adrenaliny w stanach nadcisnienia sa- 
moistnego. Ponadto tak nad, jak i pod- 
cisnienie samoistne chciano wytlomaczye, 
bez dostatecznych po temu powodow, za- 
burzeniami czynnosci gruczolow plciowych. 
Z tych krotkich uwag widae, ze nie- 
zmiernie cz
sto chciano podsuwae te saIne 
przyczyny, jak stan konstytucyjny, zabu- 
rzenia czynnosci tych samych gruczolow 
dokrewnych, zaburzenia rownowagi ukla- 
du wegetatywnego jako czynniki warun- 
kuj
ce powstanie dwoch stanow calkowi- 


cie sprzecznych: podcisnienia i nadcisnie- 
nia samoistnego. 
Charakterystyczne cechy nadcisnienia 
t
tniczego samoistnego, szczegolnie jego 
mestalose zwrocily rowniez uwag
 na u- 
klad wegetatywny, szczegolnie na nerw 
bl
dny i przypuszczano, ze wzmozone na- 
pi
cie bl
dnej odnogi ukladu wegetatyw- 
nego jest przyczyn
 tego stanu. Jednakze 
pomimo ,ze Kylin, a takze Sokolowska 
znalezli powi
kszenie potasu i zmniejsle- 
nie wapnia we krwi chorych z nadcisnie- 
niem, to przypuszczenie niema wielkich 
cech prawdopodobienstwa choeby z tego 
wzg1
du, ze: podobne wahan
 potasu u do- 
brze wytrenowanych sportowcow zdaj
 si
 
bye przyczyn
 albo tez id
 w parze ze sta- 
nem odwrotnym, bo z podcisnieniem. Tak 
sarno przypisywanie nadcisnienia jako ::e- 
chy charakterystycznej pewnym typom 
konstytucyjnym, szczegolnie typowi pyk- 
nicznemu, rowniez w swietle zycia sporto- 
Wego nie wytrzymuje krytyki, gdyz do- 
swiadczenie pokazalo, ze liczni s
 sportow- 
c
 tego typu, maj 
cy wyrazne podcisnie- 
me. 
Widae z tego zestawienia, ze geneza nad 
i podcisnienia t
tniczego samoistnego, jak 
dotychczas, nie jest wyswietlona i jest zu- 
pelnie niezrozumiale dlaczego te same 
czynniki konstytucyjne. wegetatywne luo 
dokrewne maj
 w jednym przypadku bye 
p
'zyczyn
 pod, w drugim nadcisnienia t
t- 
mczego. Jest wi
c niezmiernie ciekawe wy- 
sledzie jak z biegiem zycia u jednostek 
zk
din
d zdrowych rozwija si
 podcisni
- 
nie lub nadcisnienie t
tnicze. 
Spostrzezenia nasze wykonane u mlo- 
dziezy klinicznie zdrowej, wykazuj
cej 
tylko czasami nieznaczne, stare i nieczyn- 
ne zmiany gruzlicze daj 
 pewne wskaza- 
nia w tym kierunku. Nalezy przytem za- 
znaczye iz spostrzezenia te nietylko s
 wy- 
nikiem badania wi
kszej grupy ludzkiej 
w mniej wi
cej jednolitym wieku (od lat 
15 - 25), ale s
 cenne jeszcze dlatego, ze 
znaczna liczba sposrod badanych osob po- 
zostawala przez czas dluzszy w obserwa- 
cji Poradni, co pozwalalo na wykluczenie 
zmian przypadkowych. 
Spostrzezenia nasze nabieraj
 szcze- 
golnej barwy, jezeli oddzielnie rozpatruje 
si
 wyniki badan mlodziezy, znajduj
cej 
Sl
 j eszcze w niezupelnie zakonczonym 0- 
kresie dojrzewania od lat 15 do 18 i mlo- 
dziezy starszej od lat 18 do 25, 
Z badan tych wynika, ze cisnienie skur- 



Nr.8 


Nr.8 


WIEDZA LEKAHSKA 


217 


216 


WIEDZA LEKARSKA 


czowe dziewcz
t mlodych od lat 15 do 18 
niezaleznie od rozmiarow ich serca (pra- 
widlowe, male, powi
kszone) jest mniej 
wi
cej u polowy t. j. u 50 % prawidlowe. 
W grupie dziewczqt starszych od 18 do 25 
lat cisnienie krwi jest cz
sciej, bo mniej 
wi
cej u 70,% badanych prawidlowe. Znacz 
nie wi
c cz
sciej u dziewcz
t mlodszych, 
niz u dziewcz
t starszych spotyka si
 nie- 
prawidlowe wahania cisnienia krwi. Te 
nieprawidlowe odchylenia cisnienia t
tni- 
czego rzadziej u mlodszych dziewcz
t wy- 
st
puj
 w postaci nadcisnienia (5-17,%), 
niz w postaci podcisnienia (29 - 42%), 
a to ostatnie jest szczegolnie cz
ste (31 - 
42%) u dziewcz
t z sercem malem, wi- 
sz
cem. 
Bardzo takze jest ciekawe, ze sklonnose 
do nadcisnienia, rzadka u mlodych dziew- 
czqt od 15 do 18 lat, jest jeszcze rzadsza 
u dziewczqt starszych od 18 do 25 lat, tak 
sarno podcisnienie, tak cz
ste u dziewcz
t 
mlodszych, jest wyrainie rzadsze u star- 
szych. 
To spostrzezenie pokazuj e nam, ze za- 
bur-zenia cisnienia krwi sq znacznie cz
- 
strze u dziewczqt mlodszych, niz u juz do- 
roslych i ze szczegolnie dziewcz
ta mlod- 
sze, a starsze rowniez, choc w mniejszym 
stopniu, majq wyraznq sklonnosc do pod- 
ciSnienia samoistnego, a znacznie mniejszq 
do nadcisnienia. J est to klinicznie nie- 
zmiernie ciekawe szczegolnie jezeli si
 
u.wzgl
dni sklonnosc do nadcisnienia, wy- 
st.
pujqcq u kobiety w okresie przekwita- 
n
a. 
Nieco odmiennie przedstawiaj
 si
 spo- 
strzezenia w grupach m
skich. 
Cisnienie skurczowe krwi jest u chlop- 
cow od 15 do 18 lat cz
sciej prawidlowe 
(okolo 60%) niz u dziewcz
t. Prawidlowe 
cisnienie krwi jest prawie rownie cz
ste 
u m
zczyzn, nie ma wi
c u
 mlodziezy m
s- 
kiej takiej rozbieznosci w zachowaniu si
 
cisnienia skurczowego w zaleznosci od wie- 
ku, jak u kobiet. Natomiast u chlopcow 
znacznie cz
sciej, (11 % - 30 %), niz u 
dziewcz
t spotyka si
 sklonnose dO' nadcis- 
nienia, sklonnose ta utrzymuje si
 prawie 
na. tym samym poziomie u doroslych m
z- 
czyzn (10 - 30%). Odwrotnie sklonnose 
do podcisnienia nie jest u chlopcow tak 
wyraina, jak u dziewcz
t, spotyka si
 jJ! 
mniej wi
cej tylko u 7 % - 25 % bada- 
nych. 
W tych samych mniej wi
cej granicach 
utrzymuje si
 podcisnienie i w grupie m
s- 


kiej starszej, a nawet jest nieco cz
stsze. 
J ednakze badani przez nas m
zczyzni 
grupy starszej byli prawie bez wyj
tku 
mniej lub wi
cej wybitnymi sportowcami 
i tern si
 moze tlomaczyc przewaga pod- 
cisnienia w tej grupie. 
Porownuj
c wyniki, otrzymane z bada- 
nia dziewczqt, z wynikami otrzymanemi 
przy badaniu chlopcow stwierdza si
 po 
pierwsze, ze skurczowe cisnienie krwi jest 
u dziewczqt mniej cz
sto pra'Widlowe 
(50%), niz u chlopcow (60%), po drugie, 
ze dziewcz
ta majq wyrazniejszq sklon- 
nose do podcisnienia, niz chlopcy u ktorych 
przewaza bardzo wyrazna sklonnosc do 
nadcisnienia. W porownaniu z mlodsz
 
grup
 m
skq w grupie starszej stwierdza 
si
 mniej SZq sklonnose do nadcisnienia, a 
u doroslych uprawiaj
cych sporty, m
z- 
czyzn widoczna jest raczej wyraina sklon- 
nose do podcisnienia (32,%). 
Sklonnose m
skiej mlodziezy do nadci- 
snienia staje si
 jeszcze wyrainiejsza, jeze- 
Ii badanie kr
zenia nie b
dzie przeprowa- 
dzone tylko w spokoju, ale i po okreslonem 
naturalnie zawsze tern samem ewiczeniu 
ruchowem (15 gl
bokich przysiadow w 
ci
gu 15 sekund). Czynnosciowe badanie 
kr
zenia wykazuje wtedy nieraz, ze sklon- 
nose do nadcisnienia, tak u chlopcow, jak 
i u dziewcz
t, cz
sciej jednak u chlopcow, 
jest ukryta i wychodzi dopiero na jaw po 
obarczeniu narz
du kr
zenia ruchem. 
Wzgl
dnie cz
sto wtedy znajduje si
 u 
mlodziezy, ktora przychodzi ze skargami 
na szybkie m
czenie Sl
, bicie serca, bole 
i zawroty glowy i u ktorej badanie pod- 
miotowe nie wykrywa zadnych zmian pa- 
tologicznych, u ktorych cisnienie t
tnicze, 
skurczowe i rozkurczowe, w spokoju jest 
prawidlowe, a co najwyzej tylko t
tno tro- 
ch
 przyspieszone, ze po cu'iczeniu nast
- 
puje nagly skok cisnienia skurczowego 
przy prawidlowem zachowaniu si
 cisnie- 
nia rozkurczowego. Podwyzszenie cisnie- 
nia skurczowego po ruchu jest czasami 
nadmiernie wysokie, . nierzadko zdarzaj
 
si
 liczby dochodz
ce do 200 mm. Hg. po 
ewiczeniu, i co wazniejsze nieraz w tych 
przypadkach cisnienie krwi nie wraca, jak 
to powinno nast
pie po dwoch, trzech mi- 
nutach, do stanu prawidlowego, ale nad- 
cisnienie utrzymuje si
 nieraz przez czas 
dluzszy, kilka do kilkunastu minut, wy- 
kazuj 
c tern samem pewn
 sklonnose te- 
go nadcisnienia wysilkowego do utrwale- 
nia si
. Nadcisnieniu utajonemu, widocz- 


nemu tylko po ruchu, towarzyszy bardzo 
znaczne przyspieszenie t
tna, ktore row- 
niez potrzebuje dluzszej chwili by wrocie 
do stanu prawidlowego. 
Zrozumial
 jest rzecz
, ze w tych przy- 
padkach praca serca w czasie ewiczenia 
wzrasta niepomiernie. Zm
czenie, bicie 
serca, dusznose, bole a czasami zawroty 
glowy w czasie ewiczenia i po ewiczeniu 
tlomaczq si
 nadcisnieniem jawnem lub u- 
tajonem i takze nast
pczem zm
czeniem 
serca. Ten nieprawidlowy odczyn narz
du 
kr
zenia, po ewiczeniu, ujawniaj
cy utajo- 
ne nadcisnienie, wyst
puje rowniez nieraz 
i to nierzadko u osob u ktorych w spokoju 
bylo wyraine podcisnienie t
tnicze. Doty- 
czy to si
 tak dziewcz
t, jak i chlopcow. 
Szczegolnie w tych przypadkach podcisnie- 
nia w spokoju, przyspieszenie t
tna po ewi- 
czeniu jest bardzo duze, dochodz
c nieraz 
do 200 uderzen na minut
. Jest to jeden z 
bardzo jaskrawych dowodow, swiadczq- 
cych szczegolnie w swietle spostrzezen po- 
przednich, 0 niestalosci narzqdu krqzenia 
'W pozniejszym okresie dojrzewania. Bada- 
nie czynnosciowe narz
du kr
zenia w tych 
przypadkach jest wlasnie dlatego tak wa- 
zne, ze przyczynia si
 doskonale do wy- 
krycia niestalosci kr
zenia. 
U mlodych dziewcz
t ta niestalose wy- 
raza si
 szczegolnie sklonnosci
 do podci- 
snienia, do przyspieszenia czynnosci serca, 
u mlodziezy m
skiej wyrazem niestalosci 
kr
zenia jest sklonnose do nadcisnienia 
ezy to w jego postaci jawnej, widocznej 
przy badaniu cisnienia w spokoju, czy to 
w postaci utajonej, w ktorej nadcisnienie 
staje si
 dopiero widoczne po badaniu 
czynnosciowem narz
du kr
zenia. Niesta- 
lose kr
zenia mlodziezy staj e si
 szczegol- 
nie jaskrawa, Jezeli stwierdzone w spokoju 
podcisnienie t!i)tnicze przechodzi w nadcis- 
nienie po zastosowaniu bodica ruchu. 
W olbrzymiej wi
kszosci przypadkow 
jawnego czy utajonego nadcisnienia mlo- 
dziezy badanie moczu nie wykazuje zad- 
nych zmian i w zaden spos6b nie mozna 
tego stanu l
czye z jakiems cierpieniem 
nerkowem. 
Naogol jest to stan, ktory, choe wywo- 
luje rozne i to nieraz powazne dolegliwo- 
sci, ma charakter przejsciowy, ktorego 
przyczyn
 bywaj
 najcz
sciej nieodpo- 
wiednie warunki zycia domowego lub 
szkolnego, zbyt mala ilose czasu przezna- 
czonego na sen lub wypoczynek, nadmier- 
ne zm
czenie fizyczne, i nerwowe, wzrusze- 


nia, ci
zsze przej scia, etc. Po unormowa- 
niu trybu zycia, nieraz zastosowanie lek- 
kich srodkow uspakaj aj 
cych, nadcisnienie 
jawne czy: utajon
 znika, pozostaje jednak 
sklonnose do jego nawrot6w w ktorej uwi- 
daczniaJ si
 konstytucjonalny charakter te- 
go cierpienia. 
Zmiany i wahania tak rytmu, jak i cz
- 
stosci t
tna s
 zjawiskiem cz
stem u mlo- 
dziezy, pomimo braku zmian patologicz- 
nych w ukladzie kr
zenia. 
Najcz
sciej zmiany cz
stosci t
tna spo- 
wodowane s
 zaburzeniami wlasciwosci 
mi
snia sercowego w jego zdolnosci wy- 
twarzania bodicow do skurczow serca. Za- 
burzenia te mog
 wyst
powae jako przy- 
spieszenie akcji serca, jako jej zwolnienie, 
wreszcie w postaci t. zw. niemiarowosci 
oddechowej. 
N aj cz
stsz
 przyczyn
 tych mlodzien- 
czych zmian cz
stosci t
tna s
 zaburzenia 
rownowagi ukladu wegetatywnego, polega- 
j
ce czy to na przewadze napi
cia ukladu 
nerwu wspolczulnego, czy to ukladu ner- 
wu bl
dnego, co zdradza si
 przyspiesze- 
niem lub tez zwolnieniem t
tna. Ponizej 
b
dzie dokladniej omowiony stosunek przy- 
spieszenia lub zwolnienia t
tna do plci 
badanych, do rozmiarow serca. Przyspie- 
szenie cz
stosci t
tna wyst
puj e u mlo- 
dziezy prawdopodobnie pod wplywem pro- 
cesow wydzielania wewn
trznego, towarzy- 
sz
cych okresowi doj rzewania i powodu- 
j
cych wzmozone napi
cie odnogi wspol- 
czulnej ukladu wegetatywnego, ponadto w 
tym samym kierunku dzialaj 
 podniety 
psychiczne, zm
czenie fizyczne, toksyczne 
dzialanie roznych czynnikow mi
dzy inne- 
mi kawy i herbaty. 
W obecnych czasach intensywnego upra- 
wiania sportu przez mlodziez wzgl
dnie 
cz
sto spotyka si
 u mlodziezy, oddaj
cej 
si
 z zapalem ewiczeniom sportowym, bar- 
dzo wyraine zwolnienie t
tna, dochodz
- 
ce do liczb nieraz bardzo niskich, np. po- 
nizej 50 uderzen t
tna na minut
. Zwol- 
nienie t
tna u sportuj 
cych spowodowane 
jest nadmiernem podraznieniem nerwu 
bl
dnego przez zmiany chemiczne (powi
k- 
szenie zasobu zasad, potasu etc.), zacho- 
dz
ce w ustroju ludzi, narazonych na cz
 
ste, bardzo ci
zkie, dochodz
ce do maksy- 
malnego napi
cia, wysilki. Zwolnienie to 
bardzo cz
sto wyst
puje wlasnie u osob, 
maj 
cych serce 0 rozmiarach powi
kszo- 
nych i niskie cisnienie krwi. 
We wszystkich tych przypadkach na- 



218 


WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


wet bardzo znacznego przyspieszenia lub 
zwolnienia t
tna na tle wahan napi
cia 
ukladu nerwu bl
dnego lub wspolczulnego 
krzywa elektrokardiograficzna skurczu 
serca nie wykazuj e zadnych odchylen od 
stanu prawidlowego, krzywa skurczu 
i czas przeprowadzania bodzcow s
 pra- 
widlowe, odchylenia od normy wyst
puj
 
jedynie w wytwarzaniu bodzcow. 
Badania nasze nad cz
stosci
 t
tna u 
mlodziezy w liczbie 20.0.0. osob mi
dzy 15 - 
25 rokiem zycia daly wyniki dose intere- 
suj
ce. Wyniki te przedstawiaj
 si
 od- 
miennie u mlodziezy od lat 15 do 18 i od 
lat 18 do 25. 
Ze spostrzezen tych wynika, ze niezalez- 
nie od wielkosci serca tylko % dziewczqt 
w wieku od lat 15do18 ma prawidlowq cz
- 
stose t
tna w spokoju. W grupie starszej 
od lat 18 do 25 prawidlowa cz
stose t
t- 
na w spokoju spotyka si
 cz
sciej bo wy- 
st
puje u 40%. 
Zwolnienie cz
stosci t
tna u dziewezqt, 
niezaleznie od tego czy serce jest wielkosci 
prawidlowej, zmniejszone, czy powi
kszo- 
ne, jest wogole zjawiskiem rzadkie1n. 
Bardzo znaczne, przekraczajqce nor1n
, 
przyspieszenie cz
stosci t
tna w spokoju 
i po ruchu, wyst
puje szczegolnie cz
sto 
u dziewczCf,t od lat 15 do 18. Wsrod tych 
!ctore majq serce wielkosci prawidlowej 
spotyka si
 ono u 40%, a szczegolnie wy- 
soki odsetek, bo 54% stwierdza si
 u dziew- 
czeft, majqcych serea male. 
Tak w grupie dziewcz
t, maj 
cych pra- 
widlo\ve wymiary serca, jak i u tych kto- 
rych serca s
 male, przyspieszenie t
tna 
w spokoju i po ruchu stwierdza si
 szcze- 
golnie cz
sto u osob, u ktorych osluchiwa- 
nie wykazuje szmery przypadkowe w ser- 
cu. Spostrzezenie to, wykazuj
ce, ze przy- 
spieszenie t
tna i wyst
powanie szmerow 
przypadkowych idzie cz
sto w parze, po- 
twierdza przypuszczenie, ze przyczyn
 
tycn szmerow jest przyspieszenie czynnos- 
ci serca, a co za tern idzie przyspieszenie 
prqdu krwi. 
Bardzo ciekawe jest porownanie cz
- 
stosci t
tna u dziewcz
t mlodszych i star- 
szych. Juz w spokoju znacznie cz
sciej, 
u dziewcz
t starszych bo okolo 40% 
ma prawidlow
 co do cz
stosci akcj
 ser- 
ea, przyspieszenie cz
stosci t
tna w spoko- 
. ju i po ruchu jest jeszcze rzadsze w grupie 
starszej, gdyz stwierdza si
 je tylko u 9%, 
zas w grupie starszej z malemi wymiara- 
mi serca przyspieszenie t
tna \v spokoju 


i po ruchu choe cz
stsze (okolo 19 % ), niz 
u tvch ktore maj
 serca prawidlowej wiel
 
ko
ci, nie jest jednak tak cz
ste, jak 
w grupie mlodszych dziewcz
t, u kto
 
rych wyst
puje wi
cej, niz u polowy bada- 
nych. 
Spostrzezenie to jest bardzo cielmwe, 
gdyz pokazuj e, ze narz
d kr
zenia jest 
szczegolnie niestaly u dziewcz
t w poz- 
nym okresie dojrzewania, ze w miar
 
wzrostu i zakonczenia procesow dojrzewa
 
nia powoli stabilizuj
 si
 i uspakajaj
 
czynnosci serca przy pozostaniu nadmier
 
nej pobudliwosci szczegolnie cz
sto u jed- 
nostek, ktorych serce jest hypoplastyczne. 
W porownaniu z temi cechami cz
stosci 
akcji serca dziewcz
t nieco odmiennie 
przedstawia si
 akcja serca w grupie m
- 
skiej. 
Prawidlow
 cz
stose t
tna u chlopcow 
z prawidlowemi rozmiarami serca spoty- 
ka si
 cz
sciej niz u dziewcz
t, bo u 40. % 
badanych, rowniez i w grupie starszej od 
18 do 25 lat prawidfOwa cz
stose t
tna jest 
wyraznie cz
stsza, niz u kobiet, gdyz wy- 
st
puj e u 60. % badanych. 
Wynika wi
c z tego, ze tak w mlodszej, 
jak i w sta1"Szej grupie 1n
skiej akeja ser- 
ea jest ba1'dziej zrownowazona, bardziej 
spokojna, niz u dziewczqt mlodszych i star- 
szyeh. N atomiast zwolnienie cz
stosci t
t- 
na znaeznie ez
sciej wyst
puje w grupaeh 
mf2skich, niz kobieeych. 
lV naszym materjale znaczniejszy odse- 
tek wolnego t
tna jest zrozumialy, gdyz 
wi
ksza cz
se badanej przez nas mlodziezy 
m
skiej w spos6b intensywny uprawiala 
sporty i ewiczenia rUchowe. Za tern, ze 
przyczyn
 zwolnienia t
tna jest uprawia- 
nie sportow, swiadczy takze spostrzezenie, 
ze najwi
kszy odsetek wolnego t
tna w 
spokoju przypada na grup
 mlodziezy u 
ktorej i serce bylo powi
kszone, przyczem 
w tej grupie badanych, 63% stale i syste- 
matycznie uprawialo cwiczenia ruchowe. 
W grupach m
skich ze zmniejszonemi wy- 
miarami serca prawidlow
 cz
stose t
tna 
spotyka si
 rzadziej, niz u tych ktorych 
serca s
 wymiarow prawidlowych, nato- 
miast cz
sciej spotyka si
 przyspieszenie 
t
tna juz w spokoju, niz u posiadaczy serc 
prawidlowej wielkosci. Natomiast w obu 
grupach m
skich, mlodszej i starszej, przy- 
spieszenie t
tna po ruehu, wykraczaj
ce 
ponad norm
, jest bardzo cz
sto spostrze- 
ganem zjawiskiem i wynosi u chlopcow od 
15 do 18 lat z sercem prawidlowem 42%, 


T 


Nr.8 


WIEDZIA LEKARSKA 


219 


... 


z sercem powi
kszonem 45 - 55 %, z ser- niez rzadsze, niz u kobi
t, s
wi
r?z
 si
 
cern malem 28% - 34%. W starszej gru- j
 tylko u 3% - 12%, 1 naJcz
scl
J wy- 
pie m
skiej od 18 do 25 lat podobne przy- st
puje ono rowniez u osob, maJqcy
h 
spieszenie t
tna po ruchu jest nieco rzad- szmery przypadkowe w sercu. .Przy:spl
 
sze i wynosi w grupie serc prawidlowych szenie cz
stosci t
tna jest rzadklm zJa
l- 
24% - 36%, serc duzych 30.%, a w gru- skiem w grupach m
skich z sercem pOWl
 
pie serc malych przekracza nawet wartosci kszonem, gdyz stwierdza si
 j
 t!lko 
 5.% 
grupy mlodszej, dochodz
c do 38 - 50.%. mlodziezy mi
dzy 15 - 18 roklem zycla. 
Znaczne przyspieszenie t
tna mlodziezy Porownuj
c te spostrzezenia, dotycz
ce 
m
skiej po ruchu tlomaczy si
 prawdopo- si
 cz
stosci t
tna u dziewcz
t mlodszyc
 
dobnie z jednej strony wzmozon
 pobudli- i starszych z jednej strony, mlodszeJ 
wosci
 nerwow
, z drugiej strony mozliwe i starszej grupy m
skiej z drugiej strony, 
jest, ze wchodzilo w gr
 i naduzywanie stwierdza si
 przedewszystkiem, ze z wie- 
cwiczen ruchowych. kiem tak u dziewczqt, jak i u chlopcow na- 
U mlodziezy m
skiej ° prawidlowych st
puje ustabilizowanie .akcji ser. ca , . po 
wymiarach serc, przyspieszenie t
tna w drugie, ze dziewcz
ta maJq znaezme w

k- 
s]Jokoju i po ruehu jest znacznie rzadsze, szq sklonnosc do przyspieszeni<: t
tna w 
gdyz spotyka si
 je tylko u 5% - 19,% ba- spokoju, niz chlopcy, po trzeme, ze n
d- 
danych, niz w podobnej grupie u dziew- mierne przyspieszenie akcji serca. Jest 
cz
t, przyczem tak, jak i w grupie dziew- szczegolnq wlasciwosciq osob, mC!'Jqcye!t 
cz
cej jest ono szczegolnie cz
ste (19%) serea male po czwarte, ze przysp
eszeme 
w przypadkach ze szmerami przypadko- akeji serca' niezmiernie cz
sto kojarzy si
 
\vemi. Podobne zachowanie si
 t
tna w z wyst
powaniem szmerow przypa
k?- 
starszej grupie m
skiej jest rowniez rzad- wych w sercu, co pozwala przY1!uszczae, 
e 
sze (3,5 % - 5,5 % ), niz w odnosnej gru- szmery te wywolane sq wlasme . przysp
e- 
pie kobiecej. U chlopcow od 15 - 18 lat, szeniem czynnosci serca, wreszcw po p
q- 
maj
cych zmniejszone wymiary serca, te ze mlodziez m
ska ma znacznie wi
k- 
przyspieszenie t
tna jest rowniez mniej sz
 sklonnosc do zwolnienia t
tna,. ni
 mlo- 
cz
ste, niz u dziewcz
t (16% - 28%), ale dziez kobieca, przyczem to zwol!,,
eme w1:!- 
i tutaj odsetek najcz
stszego przyspiesze- stf2puje g16wnie u osob, o
daJqcych s

 
nia wyst
puje u mlodziezy, maj
cej szme- cwiczeniom sportowym, maJqcych serca 0 
ry przypadkowe w sercu. \V starszej gru- powi
kszonych wymiarach. 
p ie m
skiej przyspieszenie t
tna jest row- d. c. n. 
rs:RCOl7N] 
I Zawiera wszystkie czynne skladniki zywego osocza: diastaz
, I 
I I pepsyn
 oraz zaczyny scukrzaj
ce i glikolityczne tudziez I I 
fosforany: zelaza, potasu, sodu, magnezu i wapnia. I 
I I W s k a z ani a: wszelkie postacie niedokrwistosci, wyniszcze- I ' 
u me, rekonwalescencja, ciqza, okres karmienia, gruzlica, awita- I 
B minoza, stany wyczerpania. I 
I s fDorosli: 3 razy dziennie po 1- 2 lyz. stot. przed jedzeniem I 
L DA WKOW ANIE : . . . d " 1 2 .. d h b t od " I 
. DZlecI: 3 razy Zlenme po - .yz. 0 eJ/ a y z W .. I 
V""""
""
""J"""
J"""


""""""""
""",,,,,,
"""""""""""""""""""""".r""""""


""JCCrJ""""""""
J"
.. 


. 


Sok z mi
fmi wolu, spreparowany na zimno, w postaci syropu 0 plzyjemnym 
. smaku i nieograniczonej konserwacji. 



. 


g 111111111111111111111111111111111111111111111111111111 11111 11111 11111 11111 11111 III III 1111 11111I1 lUll 11111 11111 11111 II 1111111111111111111 
 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 
I PEPTI OL I 
- - 
- - 
- - 

 zespol wielowartosciowych pep ton ow w stanie plynnym 
 
- - 
- - 

 chroni przed wstrzqsem anafilaktycznym, odczula organizm, 
 

 ii/ollvia traLvienie bia/elf. 
 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 

 ZABURZENIA NA ..TLE ANAFILAKSJI: POKRZYWKA, 
 
- - 

 ECZEMA, S'VJ:;DZENIE, DYCHA'VICA OSKRZELO'V A, KA- 
 
- - 

 TAR SIENNY, MIGRENA, NIESTRA \VNOsc, ZATRUCIA PO- 
 
- - 
- - 

 KARMO'VE, ZABURZENIA 'V I{R.
,zENIU. 
 
- - 
- - 
- - 
- - 
- - 

 Dawkowanie: Dorosli: 1 - 2 lyzeczki od herb. 3 razy dzienilie przed jedz. 
 
I D,ieci: 'I, - 1" """" " .... 
 
511111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 ii! 

 111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII
 
!LIPIODOLI 
- - 
- - 
:: CHEMICZNE POL4-CZENIE JODU Z LIPOIDAMI OLEJU MA.KOWEGO. :: 
- - 

 amp. po ] cm:, 2 cm 3 ,3 cm s ,5 cm" i 10 cm 3 , sloik 20 cm 3 . 
 
- - 
- - 

 Lipiodol 40o/c w kapsulkach pud. po 50 i 25 szt. (doustnie). 
 
- - 
= \V skazania = 

 \V terapji wewn
trznej \V rentgenodiagnostyce. 
 

 40%. 40 %., 20%. 
 

 Gosciec stawowy znieksztalcaillcy. Neurologja (czaszka, komory mozgowe, 
 
:: Uporczywe bOle mi
8niowe i nerwowe, kana I kr
gowy). :: 

 bole kikutow, stany zapalne okostny. . Drogi odd echo we. 
 
:: Kila trzeciorzQdowa, promienica. l\Iacica i iaiowody. :: 

 Nadcisnienie t
tnicze, miazdzyca. Nerki, p
cherz, moczowody. 
 
:: Dychawica osl{rzelowa i rozedma pInc. Wrzody i przetold. :: 

 Zespoly limfatyczne, zaburzenia czynnos- Drogi Izowe. 
 
:: (:iowe tarczycy. Laryngologja (zatold, trllbka Eustachiu. :: 

 _ Choroby serca i naczyii. sza). Przelyk etc. 
 _ 
A. ..... A. A. .. ... t 
 
:: .v. . 
 :: 

 Schorzenia woreczka Izowego (wkrapla- Do zdj
e komor mozgowych wylQcznie 
 

 nie Lipiodolu 10% lub 20%). Lipiodol 10%. 
 
- - 
;11I 11I11I 11I11 1111I1 III IE ill II ill II 1111111111I I 11I11 III II II III III III III II III II III I III I III II III II 111111I III II III III III II II III III III II III II 
 


I 
. 


Nadcisnienie t
tnicze u mlodziezy szkolnej 


podal 


Dr. STANISLAW lVIIEROSLAWSKI, 
Lekarz szkolny gimn. panstw. im. Jana Kasprowicza wi Inowroclawiu. 


W pocz
tkach roku szkolnego 1935- 
1936 mialem moznose zbadania uczniow 
klas szostych nalez
cych do P. W. 
Po zbadaniu ogolnem chlopcow, kto- 
rych j uz zreszt
 znalem przedtem, nakla- 
dalem im na rami
 aparat i mierzylem ci- 
snienie t
tnicze trzykrotnie: 1) w spokoju 
po ogolnenr zbadaniu stanu ucznia, 2) bez- 
posrednio po wykonaniu 15 spokojnych, 
rownych przysiadow gl
bokich, przyczem 
kazdy przysiad mial trwae 4 sekundy, a 
wszystkie razem 1 minut
, i 3) w minut
 
po ostatnim przysiadzie. Chodzilo tu 0 
stwierdzenie zachowania si
 cisnienia 
przed wysilkiem, po wysilku, oraz nieco 
pozniej, kiedy cisnienie, wzrastaj 
ce bez- 
posrednio po wysilku, powillno wrocie do 
stanu, jaki byl przed wysilkiem. 
Zdania roznych badaczy s
 podzielone 
co do wvsokosci cisnienia t
tniczego u mlo- 
dziezy. Jedni jako norm
 od 16 - 40 lat 
podaj
 liczby 115 n do 130 m/m, przyczem 
za norm
 najwyzsz
 uwazaj
 150 m/mg. 
Jeszcze inni dla wieku 10 do 19 lat podajq, 
jako norm
 od 110 do 130 i 140 m/m, (cy- 
tuj
 wig Reicherowny). 
Wynikalo by z tego, ze norma cisnienia 
dla roznych badaczy jest rozna, innemi slo- 
wy, jest dose rozci
gliwa i vraha si
 w 
granicach 110 do 140 m/mg. Cisnienie po- 
nizej tej normy zwieD" podcisnieniem, czy- 
Ii hipotoni
, a cisni
nia powyzej tej nor- 
my nadcisnieniem, czyli hipertoni
. 
Wplyw nadcisnienia n3; ustroj 
u?z
i 
przedewszystkiem odbija Sl
 na mws mu 
sercowym, ktory odpowiada na ten stan 
przerostem tern wi
kszym, im wi
ksze 
i dluzsze jest nadcisnienie. Umiarkowany 
przerost mi
snia sercowego u 
sob, 
pr3:- 
wiaj
cych ewiczenia ruch?we, .Jest ZJ

l- 
skiem dose powszechnem 1 pomek
d flZ]O- 
logicznem, dowodz
cem . spr
wnosci mi
- 
snia, ktory, przystOSOWU]q,c Sl
 do warun- 


kow wzmozonej pracy, pozwala organizmo- 
wi pracowae nietylko; normalnie, ale nawet 
oszcz
dniej. Gdy natomiast mi
sien serca 
musi pokonae zbyt wielkie opory i jedno- 
czesnie wzmagae sw
 prac
 przez zwi
ksze- 
nie ilosci uderzen na minut
, co ma miej- 
sce przy pracy wysilkowej, wowczas na- 
st
pie moze przerost ekscentryczny, gdy 
komory serca ulegaj
 powi
kszeniu, a mi
 
sien nie tvlko rozrasta si
, ale i rozci
ga. 
Czasami 
yst
puj
 wtedy objawy niedo- 
mogi mi
snia: brak tchu, bicia serca przy 
niewielkim nawet wysilku, oslabienie ogol- 
ne i inlle objawy przem
czenia, co za so- 
b
 poci
ga zly nastroj psychicz,n
,. n
ez
- 
dowolenie z siebie, utrat
 radoscl 1 zYCIa 
i niech
e do pracy. 
E. Reicher zwraca uwag
, ze nieraz w 
spoczynku cisnienie t
tllicze u m
odziezy 
jest prawidlowe, a doplero po wYSllku po- 
wi
ksza si
 nadmiernie w stosunku do 
wysilku. 
Reicherowna nazvwa nadcisnienie, 
stwierdzone przed . wvsilkiem, nadci- 
snieniem jawnem, a .stwierdzone do- 
piero po wysilku, nadcisnieniem uta- 
jonem. Zwraca ona uwag
 na cz
- 
stose tego nadcisnienia utajonego u mlo- 
dziezy w okresie rozwoju. Przekona- 
lem si
, ze istotnie zdarza si
, ze 'przy b
- 
daniu cisnienia spoczynkowego wcale me 
stwierdzamy nadcisnienia, ktore wyst
pu- 
je dopiero po wykonaniu 
ysm
l}' Dlat.ego 
tez nieraz trudno jest stwwrdZlc przy ba- 
daniu og6lnem, i powi.erzchownem, ja
a 
przyczyna jest powodem la
wego m
czenIa 
si
 ucznia, nawet podczas llleZ?yt t
udnych 
ewiczen, zwlaszcza u tego, ktory me prze- 
bvwal wogole zadnych chorob. Powod sta- 
j
 si
 zrozumialym dopiero wtedy, gdy 
skonstatujemy nadcisnienie utajone. Zau- 
wazve nalezv ze obecnie na czterechset 
uczIiiow girr:u'azjum w Inowrodawiu jest 
tylko kilku ze skolioz
, tym biczem daw- 



222 


WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


odsetek, maj
cych nadcisnienie, ktore, ja- 
ko oddzielna jednostka chorobowa, wylo- 
nilo si
 dopiero w ostatnich latach. 
Wracam do sprawy. Wyniki tego ba- 
dania byly bardzo interesuj
ce, albowiem 
okazalo si
, ze na 44 uczniow w obu kla- 
sach szostych cisnienie zachowywalo si
 w 
sposob nast
pujI:!CY: 


cisnienie 
spoczynk. do 110 m m 120m/m 130 m/m 140 i wyzej 
mialo chlopcow 8 7 13 16 


wsrod ostatnich 16 chlopcow czterech mia- 
10 od 165 mjm do 225 mjm. 
Cisnienie wysilkowe zazwyczaj si
 pod- 
nosilo i wynosilo: 


do 


120 
6 


130 
5 


140 
11 


150 
8 


160 i wyzej 
12 


u: dwu chlopcow cisnienie wysilkowe obni- 
zylo si
 ponizej spoczynkowego, natomiast 
u trzech dochodzilo do 180 mjm. U niekto- 
rych chlopcow z normalncm cisnieniem 
spoczynkowem wysilkowe podnosilo si
 do 
150 mjm i wi
cej. 
Po minucie, po wysilku cisnienie za- 
chowywalo si
 w sposob nast
puj
cy: 


spadlo do stanu utrzymywalo siQ podnosilo si
 
jak przed wysil. na tymsam. poz. 
23 20 3 


Jednoczesnie okreslilem opukiwaniem 
graEice serca i okazalo si
,zc z powyzszej 
liczby 44 chlopcow: 


norm. gral1ice rozszerz. lew. gr. rozsz. obu gral1ic 
mialo 15 16 13 


Wsrod ostatnich 13 chI ope ow z rozszerze- 
niem obu granic stlumienia serca siedmiu 
mialo granice bardzo wyraznie powi
kszo- 
ne. Uzyskane wyniki byly tak jaskrawe, ze 
sklonily mi
 do zwolnienia uczniow z ja- 
wnem i utajonem nadcisnieniem z P. W. 
oraz ograniczenia ewiczen gimnastycznych 
m
cz
cych i gier sportowych. Stalo si
 
wtedy dla mnie jasnem, ze 1) aparat do 
mierzenia cisnienia jest niezb
dnym przy- 
rz
dem w gabinecie lekarza szkolnego, i 2) 
wyrz
dza si
 wielk
 krzywd
 uczniom ze 
zlem samopoczuciem, gdy lekarz nie ma 
moznosci ich dokladnego zbadania z 
uwzl
dnieniem czynnosciowego badania 
kr
zenia. 


\V nast
pstwie zbadalem cisnienie 
t- 
nicze w s'poczynku i po ewiczeniu wszyst- 
kim uczniom od klasy trzeciej do osmej 
wl
cznie z nast
puj
cym wynikiem: 


klasy 


.
 

 
N 
'-' 
::s 


>. 
"" 
o 
N S 
"" 0 
Q).!>:: 
'" 
'" . 
'" 
 
o Q) 
""- 


::s 
,J::1 
o 
N 

 ,.., 
?;] 'S 
'" 0 
8..!>4 


biJ 
:::> 


"00 C) 
'<3 s:::; 

 
 
s:::; '., 


. Q) 
'''' s:::; 
-Cj .g 


 
s:::; ::s 
10 
10 
13 
15 


2 
13 
6 
17 


3a i b 
6a i b 
7a i b 
8a i b 


57 
44 
44 
44 


13 
21 
20 
21 


5 
16 
28 
18 


Jak widae z tego zestawienia, uderza 
tu powi
kszenie ilosci uczniow z nadcisnie- 
niem i rozszerzeniem obu komor w klasie 
8-ej, gdzie u 10 uczniow nadcisnienie do- 
chodzi od 170 do 210 mjmg, a u 5 rozsze- 
rzenie si
ga od mostka do 3-ch cm. poza 
linj
 srodkowoobojczykow
. Ten stan rze- 
czy nasuwa smutne refleksje co do sta- 
nu zdrowotnego naszego zakladu, bo oka- 
zuje si
, ze juz w klasie 3-ej mamy spor
 
liczb
 hipertonikow, a ilose ich w miar
 po 
suwania si
 do klas wyzszych znacznie 
wzrasta, zwlaszcza od klasy 6-ej. Rowno- 
czesnie \vzrasta i rozszerzenie serca, kto- 
re w klasie 8-ej przybiera rozmiary wprost 
grozne, bo okazuj e si
 przytem, ze mamy 
do czynienia z pewnem uszkodzeniem mi
- 
snia sercowego, wyrazaj
cem si
 w przy- 
gluszeniu tonow, szybkiem m
czeniu siEi) 
przy ruchach. 
J ak wynika z przytoczonych liczb, mo- 
zna si
 obawiae, zc wielu osmioklasisww 
wyjdzie ze szkoly inwalidami. Zauwazylem 
takze, ze cWopcy z klas nizszych, poczyna- 
j
cy szybko rozrastae si
 i m
zniee, szybko 
dojrzewaj
cy, cz
sto maj
 nadcisnienie. 
Rzecz oczywista, ze zacz
lem staran- 
nie doszukiwae si
 przyczyn tego zjawiska 
i szukae sposobow obnizenia cisnienia. Po- 
niewaz klasy szoste badalem we. wrzesniu, 
wi
c krotko 'po rozpocz
ciu roku szkolnego, 
zatem nie sarno przem
czenie umyslowe by- 
10 przyczyn
 nadcisnienia. Widocznie juz 
podczas wielkich wakacji uczniowie albo juz 
mieli nadcisnienie, albo je sprowadzili ja- 
kiemis nadmiernemi wysilkami fizyczne- 
mi. Dla pr do Mmk. 

= 0,> gr. I 
L.N"J"A'"
J"AO'"J"
J"J"J"J"JD""J"J"
.N"J"



 
J"J"J"J"
'!. 


OPAKOWANIE: flakony po 50 gr. proszku 
rurki - 20 kolaczkow po 
0,5 gr. 


DA WKOW ANIE: po 0,5-1.5 gr. 3-4 razy 
dzienl1ie. 



I 
i 
I 
I 
I 
I 
I 
I 


I.#"
'" --- 


lorDktin 


. 
I 




lorD
ton 



 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 


o budowie ciala i wskaz.nikach budowy 


poda1. 


DR. M. URLIK. 


Od dawnych czasow starano si
 juz 
wyrazie w jakichs okreslonych propor- 
cjach budow
 ciala ludzkiego oraz wza- 
jemny stosunek poszczegolnych jego cz
- 
sci. Poszukiwano jakiejs miary, ktora 
pozwolilaby wyrazie wielkose poszcze- 
golnych czlonkpw ciala. Taka miara zna- 
na juz byla starozytnym egipcjanom, 
ktorzy wybrali dlugose palca sredniego 
j ako miar
 zasadnicz
 i uwazali, ze dlu- 
gose prawidlowo zbudowanego ciala ludz- 
kiego jest 19 krotn
 dlugL' __ palca sred- 
niego. Znakomity rzezbiarz grecki, Poli- 
klet, przyj 
l, j ako miar
 wysokosc glowy 
i liczyl w dlugosci ciala ludzkiego 8 wy- 
sokosci glowy, inni liczyli tylko 7 takich 
cz
sci. Inni autorzy zalecali odmienne po- 
dzialy, np. Fritsch i Schmidt bior
 za 
miar
 dlugose kr
goslupa, licz
c j
 od po- 
ziomu podstawy nosa do gornego brzegu 
spoj enia lonowego. Miar
 t
 dziel
 na 4 
cz
sci i licz
 takich cz
sci w ogolnej dlu- 
gosci ciala 10 i V3. Duza liczba pr6b wy- 
razenia w okreslonej miarze prawidlowej 
budowy czlmvieka swiadczy 0 trudnosci 
zadania. Trudnose ta istnieje juz dla stwo- 
rzenia miary dla jednakowego wieku 
i pki, a znacznie trudniejsze jest stwo- 
rzenie wzoru dla osob roznej pki, szcze- 
golnie dla roznych granic wieku w okre- 
sie wzrostu. 
J ednolity wzor dla m
zczyzny i kobie- 
ty jest niemozliwy z powodu roznic ich 
uudowy. Kobieta jest zasadniczo mniejsza 
od m
zczyzny i delikatniej zbudowana. 
Zarysy ciala kobiety s
 bardziej lagodne, 
dzi
ki obfitszej tkance Uuszczowej i sla- 
biej rozwini
tym mi
sniom. Kosci ciala 
m
skiego s
 grubsze, wyst
py na nich 
wi
ksze. Budowa czaszki rowniez wykazu- 
je pewne roznice. Calkowita wielkose cza- 
szki kobiecej jest mniejsza od m
skiej. 
Trzewioczaszka kobieca jest stosunkowo 
mniejsza od trzewioczaszki m
skiej. U 
m
zczyzn zwlaszcza s
 silnie rozwini
te 
szcz
ki. Najwi
ksze roznice w budowie cia- 
la kobiecego i m
skiego znajdujemy jed- 
nak'tv budmvie rniednicy. U kobiet wszyst- 
kich ras nachylenie miednicy jest wi
k- 
sze, niz u mi
zczyzn i wynosi od 60° do 


I 
I 


chlo ram i n a sod 0 W 0 - t 0 I U 0 Iowa k r aj 0 w a 
Przemysfu Chemicznego "B 0 RUT A S. A." 
nietrujC}ce, nieplamiC}ce, bezwonne, niedrazniC}ce 
nOWOClfSnf 8RODKI ODKftlftJnCf i ODWftnlftJnCf 
stokroc silniejsze od karbolu 
. t Y s 
 
 C Ii: 
 0 cod for fil a I i n y 
nleust
puJ qce SI
l! balderj 0 b6j cz
 su bliInato\vi 


I 
I 
h 


I 
! 
I CH
"I
.FAR:ACE
YC7E 
KLA
Y P
ZE>I:WW:.H
DL7 
L s III 1111I II II III III 1IIIIIIIIIr Warszawa, ulica Kaliska Nr. 9. 111I11I11I11I11I11I1111I1111I1 

"''''''''''''''''''''''''''''''''''J"'''''''''''J".;ro-
.,. .#"

.,.
 
..--___ 
-----;
.#".#".#".D'".4OOI! 


NASZE 


PREPARATY 


CHLORAKTINOWE: 


TABLETKI CHLORAKTINOWE 
do latwego przygotowywania roztworow bakterjobOjczych, 
PI\STI\ CHLORRKTINOWA 
bakterjob6jcza, odwaniaj
ca, keratoplastyczna, 
PUDER CHLORAKTINOWY 
niezast
piona przysypka dla dzieci. 
FEMRKTIN 
dla osobistej higjeny kobiety. 
CHLORA.KTINOWE gaza iwata, 
Idealny materjal opatrunkowy. 
MYDtO CHLORI\KTINOWE 
ochrona przed jaglic
. 


CHLORI\KTON 
tani . i S
l!tec:.zny sl:odek odkazaj
cy 
zlewow, sClekow, staJen, 
TI\BLETKI CHLORI\KTONU po 1 grammie 
do odkaiania plwociny GRUzLICZEJ 


dla pomieszczen, 


65", podczas gely u m
zczyzny ten k
t wy- 
nosi okolo 55°. Miednica m
ska jest w
z- 
sza, bardziej stroma i wyzsza, kobieca 
szersza, obszerniejsza, b. plaska. St
d wy- 
plywaj 
 dalsze roznice: k
t mi
dzy kose- 
mi lonowemi wynosi u m
:iczyzny okol075°, 
gdy u kobiety od 90° - 100°. Kose krzy- 
zowa kobieca jest szersza, niz m
ska. Pa- 
newki stawu biodrowego s
 u kobiety sze- 
rzej ustawione, co powoduje ustawienie 
konczyn dolnych u kobiety bardziej w 
ksztalcie litery x. Ostatnio badania doko- 
nane w Ameryce na duzym materjale usta- 
lily, ze forma x ustawienia konczyn dol- 
nych u kobiet rzadziej wyst
puje, co Uu- 
maczy si
 wydluzeniem konczyn dolnych w 
stosunku do tulowia. K
t nachylenia szyj- 
ki udowej do trzonu jest mniejszy u kobie- 
ty, niz u m
:iczyzny i zbliza si
 do k
ta 
prostego. Mniejsze nachylenie s7yjki w 
stosunku do trzonu powoduje wysuni
cie 
kosci udowej nazewn
trz co zatem idzie b. 
skosne ustawienie uda w stosunku do po- 
dudzia. K
t ten, u kobiety rozwarty na- 
zewn
trz, jest mniejszy, niz u m
:iczyzny 
i wynosi okolo 170". W buclowie k1'fJgoslu- 
pa istniej
 rowniez roznice. U kobiety 
cz
se l
dzwiowa jest dluzsza w stosunlm 
do cz
sci piersiowej. Wedlug Bunningha- 
ma dlugose cz
sci l
dzwiowej wynosi u 
m
zczyzny 31,7%, u kobiety zas 32,2% 
calej dlugosci kr
goslupa. Z tego wynika 
skrocenie cz
sci piersiowej u kobiety, a co 
zatem idzie wzgl
dne skrocenie klatki 
piersiowej. 
Obwod klatki piersiowej kobiety jest 
stosunkowo mniejszy, niz u m
zczyzny. 
Najszerszym miejscem tulowia jest szero- 
kose ramion (odleglose mi
dzy obydwoma 
wyrostkami barkowemi). Odleglose ta jest 
wi
ksza, niz najwi
ksza szerokosc miedni- 
cy zarowno w budowie m
skiej, jak i ko- 
biecej, ale stosunek tych wielkosci jest roz- 
ny i wynosi u kobiety 100/97, a u m
zczyz- 
ny 100/81. 
\y ustosunkowaniu si
 kosci przedra- 
n
ienia rowniez zachodz
 roznice - u ko- 
biety kose lokciowa nie ustawia si
 prawie 
w linji prostej z kosci
 ramieniow
 (jak 
to jest u m
zczyzn), lecz odchyla si
 na- 



228 


WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


Nr.8 


WIEDZ:A LEKARSKA 


229 


zewn
trz (w ustawieniu r
ku w pozycji 
"supinatio"), tworz
c k
t rozwarty na- 
zewn
trz okolo 150°, podczas gdy u m
z- 
czyzn maximum wychylenia jest 171°. Dla 
caloksztaltu roznicy w sylwetce kobiety 
i m
zczyzny nalezy dodae, ze dlugose tulo- 
wia jest stosunkowo wi
ksza u kobiety _ 
natomiast dlugose konczyn dolnych jest 
mniejsza, a zwlaszcza podudzia. Jednak 
badania Bacha i Martina na duzym mater- 
jale wykazaly niezbicie, ze raczej dlugose 
tulowia kobiety jest krotsza, a dlugose 
kol'i.czyn dolnych w porownaniu z m
z- 
czyzn
 nieco wi
ksza. Bach tlomaczy daw- 
niejsze pogl
dy t. zw. "optycznym zludze- 
niem", wywolanem specyficznym ubiorem 
kobiety. 
Budowa koseca dzieci
cego zasadniczo 
rozni si
 od budowy czlowieka doroslego. 
Wielkose poszczegolnych cz
sci ciala dzie- 
ci
cego i wzajemny ich stosunek s
 tak 
rozne od ciala doroslego czlowieka ,ze nie- 
moZliwe jest uj
cie stosunkow ustroju 1'0- 
sn
cego i doroslego w jakis wspolny sze- 
mat. 
Przyj
te obecnie \,,"ZOl"Y pomiarow s
 
glownie pomiarami koseca, gdyZ wychodzi 
si
 z zasady, ze pozornie wielkie roznice 
w budowie ludzkiej, zalez
 gl6wnie od nie- 
jednakowego rozwoju cz
sci mi
kkich, 
podczas gdy roznice w budowie koseca s
 
stosunkowo niewielkie. Pomiary te wyko: 
nuj e si
 mierz
c odleglosci od pewnych 
punktow stalych. Badania cz
sci mi
kkich 
ogranicza si
 do pomiarow obwodow. 
Wszystkie te pomial"Y wykonuje siC; mozli- 
wie podlug jednego systemu aby miee 
moznose porownania wynikow. 
Obecnie ogolnie przyj
t
 metod
, kta- 
ra daje wzgl
dnie stale wyniki, jest meto- 
da Martina. Instrumentarium tego bada- 
cza sklada siC; 1° z antropometru, 2° cyrkla 
do pomiarow szerokosci, 3° centymetru 
stalowego. Antropometr jest to dlugi sta- 
lowy pr
t z suwakiem, ktory pozwala u- 
skuteczniae pomiary dlugosci od poziol1lu 
ziemi. Antropometr jest bardzo por
czny, 
gdyz mozna go rozbierae, a gorn
 jego 
cz
se mozna uzye takze do pomiarow sze- 
rokosci. 0 ile si
 wykonuje dokladniejsze 
pomiary antropometryczne, dochodz
 do 
tego jeszcze cyrkle do pomiarow glo",'Y. 
Wreszcie, konieczna jest dokladna waga. 
Okreslenie wagi ciala czyli stanu odzywie- 
nia jest bardzo wazne dla oceny stanu 0- 
golnego. 
Waga musi bye badana zawsze na 


czczo bez ubrania, po wyproznieniu i po 
oddaniu moczu. 
Wzrost okresla .si
 przy swobodnej po- 
stawie osoby badanej, opartej plecami a 
scian
, ale nie dotykaj
ej jej glow
. Trze- 
ba pami
tae 0 tern, ze bezposrednio przed 
wykonaniem pomiaru, badany musi si
 
wyprostowae, glow
 powinien trzymae 
prosto, ale tak, zeby nie dotykala sciany, 
a linja nozdrzy powinna si
 znajdowae na 
jednym poziomie z koniuszkiem ucha. 
Dlugose tulowia okresla si
 w pozycji 
siedz
cej z kolanami, ustawionemi pod k
- 
tern prostym, i w pozycji rowniez wypro- 
stowanej z podobnem ustawieniem glowy, 
jak przy okreslaniu wzrostu. Okresla si
 
wysokose od siedzenia do ciemienia. 
Dlugose nog okresla si
, odejmuj
c ad 
wzrostu dlugose tulowia. 
Szerokose ramion bada si
 przy zwisa- 
j
cych swobodnie ramionach od srodk:t 
jednego wyrostka barkowego do srodka 
drugiego. 
Szerokose klatki piersiowej mierzy si
 
mi
dzy wdechem a wydechem, przyklada- 
j
c cyrkiel do bocznych scian klatki pier- 
siowej na wysokosci sutkow. 
GI
bokose klatki piersiowej bada si
 
rowniez za pomoc
 cyrkla. przykladaj
c 
jeden jego koniec do dolnej cz
sci mostka, 
drugi zas do wyrostkaw kolczastych kr
- 
gow piersiowych tegoz poziomu. 
Szerokose miednicy mierzy siC; cyr- 
klem, przykladaj
c oba jego konce do wy- 
rostkow kolczastych kosci miednicowej. 
Szerokose bioder okresla si
, przykla- 
daj
c oba konce cyrkla do brzegow kr
ta- 
rzy' wielkich. Na otrzyman
 w ten spos6b 
liczb
 wplywa znacznie nagromadzenie si
 
tkanki Uuszczowej. 
Obwod klatki piersiowej okresla si
 w 
okresie wdechu, wydechu i w okresie po- 
srednim mi
dzy wdechem i wydechem 
przy zwyldem oddychaniu. Tasma centy- 
metru powinna bye w ten sposob ulozona, 
zeby ztylu przechodzila tuz kolo k
ta lopa- 
tek, z przodu u m
zczyzn przez sutki, u 
kobiet pod obu pachami. Ramiona powin- 
ny bye podczas badania klatki piersiowej 
opuszczone. 
Wreszcie, bada si
 obwod stanu i szyi. 
Obwod szyi jest szczegolnie wazny przez 
wzgl
d na rozmiary tarczycy, obwod zas 
stanu daje pewne poj
cie 0' stopniu rozwo- 


ju tkanki Uuszczowej. Dla celow antropo- 
metrycznych mozna wykonae j eszcze caly 
szereg innych pomiarow, jednakze dla 
zwyklych celow praktycznych pomiary po- 
wyzsze w zupe}
 dci wystarczaj
, dla zor- 
jentowania si
 w stanie odzywienia i w bu- 
dowie badanego. 
Te wszystkie dane musz
 bye 'YPisan.e 
do specjalnie sporz
dzonej karty mdyvn- 
dualnej, przeznaczonej dl
 kazdego bada- 
nego. Pomiary winny byc powtarzaI
e co 
pewien przeci
g czasu, by w te
l sposob. 0- 
kreslie szybkose wzrostu osobmka. Pomla- 
ry dokonywane na wielkiej ilosci osob mo- 
g
 miee tylko wowczas wart?se nauk?w
, 
jezeli s
 dokonywane w sposob 
upehll
 
- 
dentyczny przez osoby dokladme wyc,,:
- 
czone. Materjal pomiarowy w ten sposob 
atrzymany musi bye opracowyw
ny we- 
dlug wymogow scislej sta
ystykl. Otrz
- 
mywanie srednich wartoscl na podstaw
e 
wyliczenia srednicl
 arytn;e
yczn
ch. me 
posiada dostateczneJ wartoscl,. gdyz 
le u- 
wydatnia stopnia rozproszema. Wl
ksze 
adchylenia od wartosci przeci
tnej wply- 
waj
 bardzo na t
 wielkose i dlate
o za- 
zawsze nalezy poszukiwae punktu naJg
st- 
szego. W ten sposob d
zymy do okreslenia 
t. zw. normy, co w nauce 0 prawidlowej 
budowie ciala odgrywa powazn
 rol
. 
Z posrod tych wszystkich pOI?iar0'Y 
najwazniejsze s
 pomiary wzrostu 1 wagl, 
gdyZ ich wzajemny stosunek pozwala 0- 
kreslie stan odzywienia, ktory Jest znowu 
wyrazem prawidlowych czynnosci cal
go 
ustroju. Jednakze stosunek stanu odzy- 
wlenia do wzrostu nie jest pro sty. Stosu- 
nek stanu odzywienia do budo.wy rO
Tl1ie
 
nie daje si
 wyrazie w pewne.l okr
sloneJ 
fOl'll1lule choe wiele bardzo prob roblOno w 
, . . . 
tym kierunku. Probowano mlanOWlCle wy- 
razic w pewnych matematycznych formu- 
lach cechy budo",'Y ludzkiej i st
nu odzy- 
wienia tak zeby formula stala Sl
 symbo- 
lem okresl
nych typow budowy ludzkiej. 
Formuly te nazwano wskazn:.kami (indek- 
sami) budowy. Wielka liczba roznych 
wskaznikow swiadczy: najlepiej,\ ze dotych- 
czas nie znaleziono jeszcze, i nie jest pra- 
wdopodobnem, by znaleziono pr
dko in- 
deks ktoryby mogl bye wyrazem istotnej 
bud
wy i' odzywienia czlowieka. J ednakze 
do pewnego stopnia posi
daj
 
skazn
ki 
pewne praktyczne znac
e
ll
, gdyz u.latwla- 
j
 klasyfikowanie ludZl 1 .lch podZlaly: na 
pewne typy, ogolnie Pl'ZYJ
te: po 
aJlat- 
wiej daj
ych si
 obrachowac 1 naJprost- 


szych wskaznik6w nalez
 wskaznik Q u e- 
tel eta, Pig net a, R 0 h r era, 
Broqa i Brugscha. 
Wskaznik Que tel eta okresla 
stosunek mi
dzy wysokosci
 a wag
 cia- 
la. Podaje on jakby wa
 przekroju ciala 
ludzkiego grubosci jeidnego centymetra. 
W skaznik ten podnosi si
 w stosunku do 
wieku 
 do wzrostu. 
Wskaznik Pig net a obrachowuje 
si
 w ten sposob, ze od wysokosci ciala w 
cm. odci
ga si
 liczb
, otrzyman
 od do- 
dania wagi w kilogramach do mierzonego 
rowniez w cm. obwodu klatki piersiowe j. 
Wskaznik ten ma bye tern mniejszy im sil- 
niej zbudowanym jest badany. Wskaznik 
Pig net a, wynosz
cy mniej, niz. 10, 
ma okreslae bardzo siln
 budow
. Jest 0.- 
na silna, gdy wskaznik waha si
 w gram- 
cach 10 - 16,9. srednia od 17,0 - 20,9, 
slaba od 21 - 25,9, bardzo slaba od 26 - 
309. Jednak juz w samym charaktel'Ze te- 
a'O' wskaznika lezy jego wielka sztucznose. 
Znacznie praktyczniejszy, zdaje si
, jest 
wskaznik R 0 h l' e I' a, uzywany szcze- 
golnie w Niemczech. Okresla on stosunek 
stokrotnej wagi, wyrazonej w gramach do 
szescianu wysokosci w centymetrach. 
Wskaznik ten jest wyrazem rozwoju masy 
ciala w stosunku do wysokosci, ale nie jest 
istotnym wyrazem stanu odzywienia. Jest 
on maly w wieku dzieci
cym u doroslego 
zas mezczyzny wynosi okolo 1,22 - 1,3!1. 
U lud
i! smuklych zmniejsza si
 on i moze 
spase do 0,85, u ludzi z bogato rozwini
te- 
mi mi
sniami powi
ksza si
 i" moze dojse 
do 2,68. 
Najlatwiejszy do obrachowania je
t 
wskaznik B roc a, ktory w pracy kh- 
nicznej sluzy do obliczania wagi prawidlo- 
wej ciala. Jak wiadomo, wskaznik ten 0- 
kr
sla prawidlow
 wag
 ciala w kilogra- 
mach odejmuj
c od wysokosci w centy- 
metr
ch 100. B I' U g S c h zmienil nieca 
ten wskainik, polecaj 
c w przypadkach 0 
wysokim wzroscie powi
kszye nieco liczb
, 
ktor
 si
 odejmuje. Wedlug Brugscha, po- 
winno si
 odejmowae 100, gdy wzrost wy- 
nosi 155 - 164 cm, 105 w razie wzrostu 
] 65 - 174 cm, 110 przy wzroscie 175 -=- 
185 cm. W modyfikacji Brugscha wskaz- 
nik B I' 0 C a ma bye dokladniejszy. 
Pomiary, okreslaj
ce budow
 ogoln
, 
nie oddaj
 cz
sto jej cech zasadniczych 
tak wyraziscie, jak to czyni postawa bada- 
neO"o ktor" 'nieraz mozna okreslie jednym 

, "1! 



230 


WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


Nr.8 


WIEDZA LEKARSKA 


231 


rzutem oka. \V istocie bowiem w postawie 
zdradza sie nietvlko rodzaj budowy, ale 
takze spos6b zycia i zaj
cia badanego, nie- 
jednokrotnie daj
c lekarzowi bardzo cha- 
rakterystyczne w tym kierunku wskazow- 
ki. Z tego tez wzgl
du badanie postawy z 
okresleniem jej cech wadliwych nalezy do 
ogolnego badania lekal'sklego. \Vedlug 
wzorow amerykanskich okresla si
 4 za- 
sadnicze typy postawy jako postaw
 A, B, 
C, D. W postawie A, kt6ra jest postaw
 
wzorow
, glowa jest wzniesiona prosto i 
trzymana na jednej linji z klatk
 piersio- 
Wq, biodrami i stopami, klatka piers iowa 
jest lekko wzniesiona ku gorze, brzuch 
jest plaski lub nieznacznie wci
gni
ty, 
krzywizny plecow zaznaczaj
 si
 w sposob 
naturalny. Postawa B: jest podobn
 do po- 
stawy A, jednakze klatka piersiowa jest 
mniej wzniesiona ku gorze, krzywizny ple- 
cow nieco wi
cej zaznaczone. Postawa C 
jest juz 1 wyraznie wadliwa: klatka piersio- 
wa jest plaska, brzuch wysuni
ty ku przo- 
dowi, plecy zaokr
glone, glowa wysuni
ta 
zbytnio ku przodowi. Postawa D jest wy- 
bitnie zla: posiada ona w jeszcze znacz- 
niejszym stopniu wszystkie cechy postawy 
C. 
Postawa wadliwa jest cz
sto wynikiem 
warunkow konstytucyjnych (astenia, ga- 
stroenteroptosis), i wtedy, oczywiscie, jej 
poprawa jest rzecz
 trudn
, a nawet nie- 
mozliw
. Zdarza siE2 jednak cz
sto szcze- 
golnie u mlodziezy, ze wadliwa postawa 
jest spowodowana zlem przyzwyczajeniem 
lub zwiotcz
niem mi
sni z powodu ich 0- 
slabienia, np., w okresie dojrzewania luh 
wzrostu. U doroslych moze ona bye osta- 
tecznym rezultatem warunkow pracy, kto- 
re prowadz
i do przykurczow i zesztywnie- 
nia j ednych mi
sni, a zwiotczenia innych. 
W tych przypadkach, w kt6rych wadliwa 
postawa jest nabyta z powodu zlych wa- 
runk6w zycia, staje s.i
 ona bal'dzo cz
sto 
przyczyn
 ro:inych dolegliwosci, ktore usu- 
n
e mog
 jedynie odpowiednie ewiczenia 
cieuesne, maj
ce na celu wyr6wnanie na- 
pi
cia poszczeg6lnych grup mi
sniowych. 
Okreslenie budowy jest jednak rzecz
 
niezmiernie trudn
, jezeli calkowicie nie 
niemozliw
, jezeli nie uwzgl
dnia si
 cech 
konstytucyjnych. J ak wiadomo, wszystkie 
te wlasciwosci, ktore czlowiek ze sob
, ja- 
ko dziedzictwo, otrzymane po przodkach, 
na swiat przynosi, ktorych w ci
gu zycia 
zmienie nie moze: stanowi
 jego konstytu- 
cjE2, w przeciwiefistwie do wlasciwosci, na- 


bytych w ci
gu zycia i b
d
cych wyrazem 
jego kondycji. Badania konstytucji ludz- 
kiej wykazaly, :ie, pomimo wielkich trud- 
nosci, jakie sprawiaj
 wszystkie tego 1'0- 
dzaju podzialy, jednak mozna odrozmc 
pewne zasadnicze typy konstytucyjne bu- 
dowy ludzkiej, kt6rym odpowiadaj
 nawet 
i pewne wlasciwosci psychiczne. Wedlug 
Sigauda, odroznia si
 4 zasadnicze typy 
konstytucyjne: typus respiratOlius, mu- 
scularis, digestivus, cerebralis. Podzial ten 
opiern si
 na spostrzezeniu, ze w kazdej 
budowie ludzkiej pe,vne narz
dy w stosun- 
ku do innych s
 bardziej rozwini
te i 
stwarzaj
 pewien charakterystyczny wy- 
gl
d. Wedlug tego, typ oddechowy odzna- 
cza si
 dlug
 klatk
 piel'siow
, cala postae 
jest smukla, nogi dlugie; k
t, zawarty 
mi
dzy lukami zebrowemi, jest ostry, 
brzuch slabo zaznaczony, cz
se srodkowa 
twarzy jest silnie rozwini
ta, nos wysta- 
j
cy. Typ mi
sniowy ma twarz kwadrato- 
w
, ramiona szerokie i wysoko ustawione, 
tulow dobl'ze zbudowany, mi
snie dobrze 
rozwini
te. Typ zol
dkowy ma doln
 cz
se 
twarzy silnie rozwini
t
, czaszk
 ksztaUu 
piramidy; szyja jest krotka, klatka pier- 
siowa krotka i szeroka, k
t zawarty mi
- 
dzy zebrami szeroki, brzuch duzy. Typ 
mozgowy; obok duzej postaci ma stosunko- 
wo silnie rozwini
t
 czaszk
, r
ce nato- 
miast i nogi s
 male. 
W Niemczech zamiast tych 4 typow od- 
roznia si
 naogol 3: 1) budow
 asteniczn
, 
ktora odpowiada typowi oddechowemu i 
mozgowemu, 2) atletyczn
, odpowiadaj
c
 
typowi mi
sniowemu i 3) pykniczn
, kto- 
ra odpowiada typowi zol
dkowemu. 
Podzialy te nie s
 doskonale, gdyz nie 
mozna wszystkich wlasciwosci budo'NY 
ludzkiej w nich pomiescie: wielu jest lu- 
dzi, kt6rych budowa nie wchodzi w zaden 
z tu opisanych szematow, wielu jest ta- 
kich, ktorzy maj
 cechy mieszane, nalez
- 
ce do roznych typow, jednakze okresleme 
eech konstytucji pozwala choe w grubych 
zarysach okreslie zasadnicze cechy budo- 
''''yo Okreslenie cech konstytucyjnych na- 
bralo szczegolnej wartosei od czasu, gdy 
spostrzezono, :ie istniej
 rowniez pewne 
zwi
zki mi
dzy cechami budowy, a wlasci- 
wosciami psychicznemi, t. j. t
 pewn
 ca- 
losci
 cech psychicznych, ktor
 si
 okre- 
sla, jako charakter czlowieka. Szczegolniej 
w ostatnich czasach, odk
d Kretzschmer 
wykazal, ze i w dziedzinie patologji 
chorob umyslowych, wyst
puj
 pewne 


.zwi
zki mi
dzy zmianami chorobowemi, a 
cechami konstytucyjnemi, uwzgl
dnienie 
wlasciwosci konstytucyjnych nabralo 
.szczegolnego znaczenia, wykazuj
c gl
b- 
sz
 zaleznose cech charakteru od wlasci- 
wosci morfologicznych, wyrazonych w bu- 
dowie zewn
trznej. Na te wlasciwosci bu- 
dowy oraz psychiczne wywieraj
 rowniez 
duzy wplyw narz
dy 0 wydzielaniu we- 
wnetrznem. Zwrocil na to uwag
 szcze- 
goh;ie Bauer, ktory odroznia caly SZ'2- 
reg typow w zaleznosci od tego, j aki na- 
rz
d 0 wydzielaniu wewn
trznem, g16wnie 
przewaza i panuje nad ustrojem. Wsrod 
typow Bauera szczegolniej sze znaczenie 
dla warunkow zycia codziennego, moze 
miee typ hipotyreo- i hipertyreotyczny. 
Do pierwszego nalez
 osoby male, flegma- 
tyczne, ze sklonnosci
 do otylosci, do dru- 
giego smukle, zywe, z duzemi blyszcz
ce- 
mi oczami, cz
stszem t
tnem, latwo po- 
budliwe. Osoby z konstytucj
 hipertyre- 
otyczn
 wykazuj
 duz
 pobudliwose ukla- 
du nerwowego rdzeniowego i wegetatyw- 
nego. Poza tern zaleznie od zmian w czyn- 
noscf innych narz
dow 0 wydzielaniu we- 
wn
trznem odroznia Bauer i inne typy 
konstytucyj ne. 
Badanie uzdolnienia nietylko do wy- 
czynow cielesnych, ale wogole do wszel- 
kich rodzajow pracy w duzej mierze moze 
si
 poslugiwae temi przeslankami, ktore 
daj
 konstytucyjne cechy budowy i jej 
og6lne wlasciwosci. 
Ostatecznym celem wszystkich wska- 
znikow jest nietylko okreslenie zewn
trz- 
l1ej formy, lecz stworzenie wyczel'puj
ce- 
go obrazu wydolnosci fizycznej osobnika 
badanego. Niestety mimo poszukiwan nie 
udalo si
 dotychczas znalese takiego wska- 
znika ,ktoryby dawal dokladne dane, co do 
wydolnosci fiz
Tcznej i w
tpliwem wydaje 
si
, czy, przy mnogosci czynnikow, wcho- 
-dz
cych w gr
, uda si
 w prostym wzorze 
matematycznym wyrazie tak zlozone po- 
j
cie, jak wydolnose fizyczna osobnika. 
To tez dla oceny stanu cielesnego ustroju 
nie wystarczy uzyskanie poj edyi'1czych 
d.anvch biometrycznych, wzgl
dnie wska- 
znikow konstytucji, gdyz wzory te daj
 
nam tylko w przyblizeniu poj
cie 0 stanie 
fizycznym ustroju, ale nie zawsze odpo- 
wiadaj
 rzeczywistej wydolnosci fizycz- 
nej czlowieka. Cz
sto zdarza si
, ze ci lu- 
dzie, ktorzy wg jakiegokolwiek wskazni- 
ka wydaj 
 si
 bye mniej wartosciowi, 


okazuj 
 podczas badania czynnosciowego 
daleko id
c
 sprawnose ustroju. 
J ak dalece empiryzm we wskaznikach 
j est pol
czony z pozornie scislym czyn- 
nikiem matematycznym, swiadczy fakt 
istnienia roznorakich wielkosci w jed- 
nym wzorze. Np, wzor Pigneta zawiera 
w sobie ci
zar ciala wyrazony w kg. do 
ktorego dodaje si
 obwod wyrazony w 
cmtr. Wzory te, jezeli nawet daj
 odpowie- 
dzi zgodne z rzeczywistosci
, to nalezy to 
uwazae za przypadkowose i nie mozna wy- 
ci
gae z tych wynik6w daleko id
cych 
wnioskow. 
Badania kwalifikacyjne kandydatow 
do Centro Inst. Wych. Fiz. zestawione 
przez Szydlowskiego i Mazurka w 1930 r. 
wykazaly, ze okolo 2/ 3 przyj
tych jest bu- 
dowy sredniej. W szystkich kandydatow po- 
dzielono wg. budowy na 3 grupy a mia- 
110wicie: budowa mocna, srednia i w
tla. 
"Tielki odsetek nieprzyj
tych 0 mocnej 
budowie swiadczy 0 tern, ze mocna budo- 
wa nie jest wcale r
kojmi
 sprawnosci 
ustroju. Sposrod kandydat6w nieprzyj
- 
tych 0 bud01vie mocnej tylko 23% wypel- 
nilo prob
 sprawnosci, pozostale 36% pro- 
by tej nie wykonalo. 
Wedlug odzyu'ienia podzielono kandy- 
datow na 1) dobrze odzyu'ionych, 2) sred- 
nio odzywionych i 3) niedostatecznie odzy- 
wionych. Wsrod nieprzyj
tych znajdowal 
si
 duzy odsetek dobrze odzywionych, a 
zwlaszcza wsrod m
zczyzn, co swiadczy 0 
tem, ie dobre odzywienie nie podnosi spra- 
wnosci, a nawet j
 zmniejsza. Sposrod 
475'0 nieprzyj
tych kandydatow dobrze od- 
zywionych wypelnilo prob
 sprawnosci fi- 
zycznej tylko 9%, a 38% jej nie wypelni- 
10. Autorzy Uomacz
 to tern, ze, uprawia- 
nie ewiczel'i. cielesnych nie dopuszcza do 
znaczniej szego rozwoj u tkanki Uuszczo- 
wej, a u ludzi dobrze odzywionych, a nie 
uprawiaj
cych ewiczen fizycznych, spraw- 
nose mi
sniowa jest gorsza, naskutek 1'0- 
zwoju tkanki Uuszczowej w samych mi
s- 
niach i pogorszenia ich zdolnosci do pra- 
cy. 
'Vreszcie przeprowadzono selekcj
 1ve- 
dlug 1'OZ1V0.1U 1nif!sni i znow podzielono 
kandvdatow na trzy grupy: 1) 0 bardzo 
dob1.ych 1nifsniach, 2) srednio 1'ozwini€- 
tych i 3) dostatecznie rozwinifjtych. Wsrod 
przyj
tych bylo okolo 2/3 0 sredn(o rozwi- 
ni€tych mi€sniach, 19% z zaledwle dosta- 
tecznie, a tylko 15% z bardzo dobrze roz- 
wini
tymi mi
sniami. 



232 


WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


WIEDZA LEKARSKA 


233 


Nr.8 


J ak widae z powyzszego ocena morfolo- 
giczna i kliniczna stanu mi
sni, okreslaj
- 
ca ich napi
cie i rozw6j nie moze przes
- 
dzae 0 ich sprawnosci fizycznej. Ostateczny 
sCf:d moze bye wydany po przeprowadzeniu 
pro by czynnosciowej. Reasumuj
c powyz- 
sze wyniki oceny morfologicznej autorzy 
stwierdzali, ze duzy odsetek kandydatow 
Q mocnej budowie czynnosciowo zawiodl. 
N ajwi
kszy zas procent z dobremi wyni- 
kami prob sprawnosci stanowili osobnicy 
o wU'rtosciach morfologicznych srednich. 
Tern niemniej wiele wspolczynnikow 
posiada wartose srodkow pomocniczych w 
klasyfikacji materjalu ludzkiego wg. da- 
nych antropometrycznych, a takze moze 
miee znaczenie dla oceny rozwoju i wply- 
wu ewiczen cielesnych na rozw6j ciala. 
Pomiary ciala, wykonane u osob upra- 
wiaj
cych rozne rOdzaje sportu, daj
 mo- 
znose poznania i wyci
gni
cia odpowied- 
nich wniosk6w 0 znaczeniu i wplywach 
pewnego rodzaju ewiczen na caloksztalt 
rozwoju organizmu ludzkieg'o. 
Doswiadczenie pouczylo, ze pewne 
cwiczenia specjalnie si
 nadaj
 dla 
osob 0 pewnej okreslonej budowie ciala. 
Pomiary oraz zestawienie odpowiednich 
wskainikow tworz
 do pewnego stopnia 
objektywny miernik dla oceny, jaki ro- 
dzaj ewiczen zastosowae do danej budowy. 
Doswiadczenie podobne zdobyto robiac 
pomiary u duzej ilosci wYbit
iejszych 
sportowco'w w roznych dziedzinach spor- 
tu, jak ": skoku, biegu, plywaniu, ci
zkiej 
atletyce 1 t. p. W ten sposob okreslono 
szereg "typow" ludzi szczegolnie do pew- 
nego rodzaj u SpOltU uzdolnionych. 
Takie pomiary zostaly dokonane w A- 
meryce, gdzie zbadano ponad 100.000 
os6b. Badania te wykazaly wg Kriimmla, 
ze SP01'tOWCY zajmu.iCf:cy si12 miotaniem 
(dysk, oszczep, kula) wyrozniaj
 si
 duzq 
l1WSq ciala, dlugiemi rmnionami, biegacze 
- przewag
 cllugosci uda. Szeroka mied- 
nica oraz dobrze rozwini
ty pas barkowy 
charakteryzuje ci12zkich atletow, a dlugie 
nogi - biegaczy dl'ugodystans01vych i 
skoczkow. 
'V Niemczech w roku 1922 podczas za- 
wodow ogolnopanstwowych przeprowa- 
dzil Kohlrausch badania na materjale wy- 
bitniejszych sportowcow, w liczbie 515 
przedstawicieli 15 roznych gal
zi sportu. 
Chodzilo Kohlrauschowi 0 znalezienie sci- 


slego zwi
zku rni
dzy budowa ciala a u- 
zdolnieniem do okreslonego sportu. 
Kohlrausch wychodzi z zalozenia, ze 
wplywy otoczenia s
 w stanie dokonae pe- 
wnych zmian w organiimie, nie mog
 jed- 
nak zmienie typu konstytucyjnego. Roz- 
nice budowy ciala, zachodz
ce mi
dzy 
przedstawicielami poszczegolnych rodza- 
jow sportu, naleiy odniese do czynnika 
konstytucyjnego ,i tylko w malym stopniu 
do wplyw6w zewn
trznych. 
Do wplywow samego sportu nalezy 
przedewszystkiem silniejszy rozwoj mu- 
skulatury. Dowiodly tego badania porow- 
nawcze Kaupa, Godina i Mathiasa u os6b 
ewicz
cych si
 i niecwicz
cych. 
U gimnastyk6w przyrz
dowych np. 
wyst
puje silniejszy rozwoj wzrostu i ma- 
sy ciala; u plywakow ponadto - silniejszy 
rozwoj tkanki tluszczowej. Rozwoj musku- 
latury pod wplywem pilki noznej uwydat- 
nia si
 zwlaszcza w tych mi
sniach, kt6re 
najbardziej Sq, w tym sporcie uzywanel, a 
wi
c smtorius, vastus medialis, gluteus 
medius i tensor fasciae latae. Typowy jest 
garb bokserow, wyst
puj
cy w okolicy 6-go 
kr
gu piersiowego. Powstanie tego garbu 
tlomaczy si
 zasadnicz
 postawq bokserow 
podcz.as walki. Wskazuje to na silne dzia- 
lanie napi
cia mi
sniowego, ktore zostalo 
zdobyte podczas ewiczen. 
Podobnie jak u bokserow wyst
puje 
garb cz
sci szyj owej i piersiowej kr
go- 
slupa u ci
zkich atletow. 
Spitzy opisuje podobny garb u traga- 
rzy meblowych i objasnia powstanie te- 
goz przez pociq,ganie ramion przy ustaio- 
nych konczynach dolnych. 
Kifotyczny ksztalt kr
goslupa na 
wysokosci drugiego kr
gu piersiowego roz- 
wija si
 rowniez u narciarzy, prawdopo- 
dobnie przez specyficzne trzymanie kija 
narciarskiego. 
Odosobniwszy cechy, powstale wskutek 
wplywow zewn
trznych, stara si
 Kohlra- 
usch wyodr
bnic te cechy, ktore stanowi
 
o konstytucji osobnika, a ktore s
 wspol- 
ne wszystkim ludziom, uprawiaj
cym je- 
den i ten sam rodzaj sportu. W szystkie 
1vi12c grupy biegaczy maj 
 j ako wspoln
 
cech
 ."!muklosc ciala oraz dlugosc koiwzyn 
dolnych, kr6tkodystansowcy odznaczaj
 si
 
bardzo silnym rozwojem muskulatury, 
srednio i dlugodystansowcy zas slabym 


rozwojem ml
Sl1l. Przytem sredniodystan- 
sowcy wyrozniajCf: si
 jeszcze gl12bokosciCf: 
klatki piersiowej. Dlugodystansowcy - ni- 
skim wzrostem i dobrze rozwini12tCf: klatkCf: 
piersiow{f. 
N arciarze posiadajCf: wspolnie z g1'up
 
biegaczy dlugie kofwzyny dolne, ale pod 
wzgl
dem masy ciata, obwodu klatki pier- 
siowej i szerokosci miednicy s
 zblizeni 
do lekkoatletow. Skoczkowie sq wysocy 
(177 cm.) 0 malym ci
zarze ciala i po- 
siadaja dlugie koiwzyny dolne. Gimna
 
stycy przyrzCf:dowi i bokserzy wyrozniajCf: 
si
 szerokosciq ramion a mniejszq szero- 
kosciCf: bioder. Lekkoatleta zbliza si
 do 
sredniego typu antropologiczne:go niemiec- 
kiego, rozni
c si
 tylko nieco wi
ksz
 wy- 
sokosci
. Typ takiego lekkoatlety zbliza 
si
 do typu greckiego H ermesa, ktory z 
punktu widzenia sztuki rzeibiarskiej jest 
najbardziej estetycznie zbudowany. Do te- 
go typu zblizony jest typ plywaka, odroz- 
niaj
cy si
 nieco jednak mniejszq szero
 
kosciq ramion i lepszCf: gl12bokosciq klatk
 
piersiowej. Z pozostalych rodzajow sportu 
nalezy wymienie miotaczy i ci12zkich atle- 
tow, z ktorych pierwszy nalezy do typu lu- 
dzi wysokich, drugi do typu ludzi niskich. 
Takie zachowanie si
 wzrostu u tego 
rodzaju sportowcow jest zrozumiale, jeze- 
Ii si
 przyjmie pod uwag
 techniczne wa- 
runki. Przedmiot rzucony, lecq,c wzdluz 
paraboli, upadnie tern dalej im z wyzsze- 
go punktu zostaje rzucony. Nalezy przy- 
tern zaznaczye ,ze masa ciala miotacza 
jest tern wi
ksza im ci
zszy jest p1'zed- 
miot rzucany. A wi
c miotacze oszcze- 
pem s
 najlzejsi, miotacze mlotem s
 naj- 
ci
zsi, a posrodku stoj 
 miotacze dyskiem 
i kul
. 
Atleci 0 niskim wzroscie, ale zato po- 
t
znej muskulaturze maj
 przewag
 nad 
wysokim przeciwnikiem, chyba, ze wyso- 
ki zapasnik jednoczesnie posiada wielk
 
mas
 ciala. J ezeli chodzi 0 ksztalt ciala, to 
atleci wyrozniaj
 si
 silnym rozwojem 
gornej polowy ciala, dob1'ze wysklepion
 
klatk
 piersiow
 i stosunkowo slabo roz- 
wini
t
 muskulatur
 nog. 
Bach podk1'esla, ze powstania tych ty- 
pow nie mozna obja{;niac jedynie wply- 
wami zewn12tl'znmni, czyli jal{ w tym wy- 
padku roznorakiemi ewiczeniami, ale 
przyjmuje istnienie pewnego rodzaju "ge- 
notypu", ktory zmusza niejako nosiciela 
do uprawiania tej, a nie innej gal
zi spor- 
tu, a ewiczenia odpowiednie dla danego 1'0- 


dzaju spOltU rozwijaj
 tylko te cechy, kto- 
re coprawda slabiej byly wyrazone, ale 
juz istnialy w odpowiednim "genotypie". 
Nieodrzucaj
c znaczenia czynnika dzie- 
dzicznosci w uksztaltowaniu si
 form cia- 
la, nalezy jednak wywody powyzsze przy- 
j
e z pewnem zastrzezeniem, gdyz wcho- 
dz
 tu w gr
 wplywy zelWn
trzne, dokony- 
wuj
ce w organiimie ludzkim dose duzych 
zmian. Doswiadczenie poucza, ze dose cz
- 
sto spotykamy wybitnych sportowcow, na- 
wet zdobywcow ol:impijskich nagr6d, odbie- 
gaj
cych od powyzszej charakterystyki, np. 
.atletow 0 niskim wsp6lczynniku Rohrera, 
dlugodystansowcow, biegaczy 0 wysokim 
wzroscie i t. d. Istniej
 wi
c widocznie p'2W- 
ne ce:chy, decyduj
ce 0 wydolnosci fizycz- 
nej, ktore nie wyrazaj 
 si
 w zewn
trznej 
fonnie ciala, maj
c irodlo swe we wlasci- 
wosciach psychiki, wewn
trznych narzq,- 
dow i t. p., zreszt
, jak podnosi Ktschoff, 
wi
kszose wybitnych sportowcow rozpo- 
czyna swoj trening juz w okresie dojrze- 
wania, kiedy ewiczenia mog
 miec naj- 
wi
kszy wplyw na uksztaltowanie form 
ciala, a wi
c trudno tu ocenie co odniese 
do czynnika "exogennego" a co do czynni- 
ka ,,'endogennego". Pozatem bad ani a szere- 
gu .autorow stwierdzajq, wplyw ewiczen 
cielesnych, odzywiania oraz warunkow 
mieszkaniowych na wymiary i wag
 ciala. 
Godin i Mathias badali mlodzi.1Z od .14% 
do 19 roku zycia i stwierdzali zllaczniejszy 
przyrost na wadze, wymiarow klatki 
piersiowej, obwodow ramion u tych, kw- 
rzy prowadzili racjonalne ewiczenia fi- 
zyczne w porownaniu z tym odlamem mlo- 
dziezy, kt6ra tych ewiczen nie wykonywa- 
la. Podobne wyniki otrzymywali liczni le- 
karze szkolni na swoim materjale uczniow- 
skim. Praca fizyczna wplywa przede- 
wszystkiem na rozwoj masy ciala, na 
wzrost w kierunku szerokosci, mniej zas 
wplywa na rozwoj dlugosci. 
Doswiadczenie Stieve na krolikach wy- 
kazaly, ze dlugie kosci konczyn silniej 
uzywanych rosly bardziej w swym wy- 
miarze poprzecznym, zachowuj 
c t
 sam
 
dlugose, co w kosci konczyn nieuzywa- 
nych. Znane jest zjawisko wyzszego 
wzrostu dzieci rodzin lepiej mater- 
jalnie usytuowanych, w porownaniu z 
dlugosci
 ciala dzieci rodzin biednych. Na- 
tomiast te ostatnie dzieci wY1'6zniaj
 si
 
lepszym rozwojem wymiarow poprzecz- 
nych. 



WIEDZA LEKARSKA 


T 


234 


Nasuwa si
 pytanie, w jakiej mierze 
C1ciczenia fizyczne mogCf: wplynCf:c na 1'OZ- 
woj wysokosci ciala. Z doswiadczen Stie- 
vego, Roux i innych wynika, ze ta cecha 
jest jedn
 z najbardziej stalych cech dzie- 
dzicznych i przez zewn
trzne wplywy naj- 
mniej daj
ca si
 zmienie. Tem-nie-mniej 
jednak przez usilne ewiczenia, dlugose ko- 
gci moze w niewielkich granicach uledz po- 
wi
kszeniu. Stwierdza to z.reszt
 przy- 
padek przytoczony przez Roux. Dziewczy- 
na, ktora urodzila si
 z brakiem cz
sci 
obojczykowo-zebrowej mi
snia piersiowc- 
go wielkiego po stronie lewej, posiadala 
w okresie dojrzewania rami'J lewe slabiej 
rozwini
te niz prawe. Lewe rami
 bylo row- 
niez krotsze i dlugose jego wynosila 62:t;2 
emti'. podczas .gdy prawe rami
 mialo 
64 4 / 10 cmtr., a wi
c roznica byla dose du- 
za. W przeci
gu czterech lat dziewczyna 
usilnie ewiczyla rami
 i oJ
azalo si
, ze za- 
rowno obwOd j a1: i dlugose ramienia po 
stronie lewej zrownaly si
 z wymiara
i 
strony prawej. Stanowisko Roux po- 
dziela rowniez Kohlrausch, ktory stwier- 
-dza wzrost dlugich kosci pod wply- 
wem ewiczen. J akkolwiek pogl
dy roz- 
nych autorow na spraw
 wplywu ewi- 
czen na wzrost czlowieka s
 rozne, 
to jednak wedlug Schlesingera z ca- 
l
 pewnosci
 mozemy stwierdzie dodatni 

uplyw cwiczen na przyspieszenie 'Wzrostu, 
nieprzesqdzajCf:c faktu, czy dziedziczna wy- 
sokosc zostanie przekroczona, czy tez nie. 
Znacznie lat'Wiej osiqgnCf:c popraw
 
cymia- 
ron' poprzecznych. \Vszyscy badacze s
 
pod tym wzgl
dem w zgodzie. Schlesinger, 
badaj
c mlodzicz w wieku od 15 {10 17 lat, 
pochodz
c
 z W3rstw biedniejszych, a prze- 
bywaj
c
 w letnich obozach ewiczebnych, 
stwierdza znac:my rozwoj obwodu klatki 
piersiowej oraz wzrost r6znicy mi
dzy 
wdechem i wydechem, co Powi0kEza znacz- 
nie pojcmnose zyciowq. pluc. J2zeli chodzi 
o powi
kszenie masy ciala, to porownanie 


Nr.8 


dwoch gl'Up mlodziczy, z ktorych jcdna po- 
zostawala w obozie bez ewiczen a druga 
przeprowadzala intensywne ewiczenia wy- 
kazalo, ze chlopcy Ylalez
cy do grupy dru- 
giej mniej przybywali na wadze, ale przy- 
bytek ten dluzej si
 utrzymywal. W sci- 
slym zwi
zku ze z1Vi
kszeniem si
 masy 
ciala stoi rozwoj 'muskulatu1'y pod wply- 
wem cwiczcn. 
Jak zaznaczylem wyzej na wzrost wy- 
wiera wplyw poza podr:1znieniem przez 
ewiczenia fizyczne, rowniez stopieii odzy. 
wiania. Bardzo wal'tosciowe na ten temat 
obserwacje zostaly poczynione przez Stefko, 
ktory badal dzieci w Rosji podczas glodu, 
panuj
cego w czasic rewolucji. Badania 
Stefki wykazaly, ze mimo spadku wagi, 
ktora si
 zmniejsza glovmie pod wplywem 
znikania tkanki tluszczowej, .wzrost si
 
stale powi
ksza. Prace Arona wykazaly, ze 
wzrost dziecka w okresie glodzenia moze 
bye zahamowany, wzg:l
dnie zwolniony, ale 
gdy tylko wracaj
 normalne stosunki 00- 
zywienia przyspiesza si
 i osi
ga wkr6tce 
swoj
 normaln
 granic
. 
Wyniki powyzsze dowodz
, ze wzrost 
ciala jest w znacznej mierzc wielkosci
 
dziedziczn
, ze pod wplywenl glodu moze 
zmienie si
 tylko krzywa wzrostu, ale nie 
ostateczna wielkose, ktor
 organizm ostate- 
cznie osi
ga 0 ile tylko warunki odzywia- 
nia zmieni=! si
 na lepsze. 
Najlatwiej wplywaj
 warunki zew- 
n
trzne na rozmiary poprzeczne. DIu go- 
trwale niedostateczne odzywianie w okre- 
sie wzrostu powoduje powstawanie typ6w 
wysokich 0 w
skiej klatce piersiowej, 0 
ktorych slusznie mozna powiedziee, ze s
 
mniej wartosciowemi. Dobre odzywianie 
natomiast pol
czone z zywym ruchem fi- 
zycznym, powoduje wzrost w wymiarach 
poprzecznych. Jest to proces biologiczny 
niezmiernej wagi dla calego ustroju, gdyz 
poci
ga za sob
 rozwoj tak waznych na- 
I'Z
dow wewn
trznych, jak serce i pluca, 


s 


:R 


E 


s 


z 


CHOROBY JVEWNF;TRZNE. 


Jod w fizjologji i patologji tarezyey. L'iode dans 
la physiologie et la pathologie de la thyroide. De 
Quervain. 
Pre sse Medicale. Nr. 52. 1936. 
Tarczyca prawidlowa zawiera 7 -. 1
 mgr. 
jodu, znajduj
cego S
Q. g16w
ie. 
 .kolol
z.le tar- 
czycy, a tylko w .ml
lm
lneJ Il0sCl w JeJ przy- 
blonkach. J od znaJduJe SIQ w tarczycy w 
rzecn 
postaciach: jako jod cZQsciowo ni.eorgamczny, 
zjonizowany, rozpuszczall!Y w WO?Zle, alko
o
u, 
acetonie; jako jod orgamezny, zWH
zany CZQSCIO
 
wo z bialkiem lub jego pochodneml ty:oksrn
 1 
dwujodotyrozyn
, rozpuszczalny '!' wodzle, .me;oz- 
puszczalny w alkoholu i acetom
; wre
zcle Jako 
jod zwi
zany w sciankach komo
ek, me;ozpu.sz- 
czalny w zadnym z trzech wymiemo,n
c
 srodk?w. 
Ilosciowy stosunek tych trzech 
z.Qsc
 Jest z
men: 
ny, a oznaczenie dokladn
 CZQSCI meorgamczneJ 
pierwszej frakcji jest dotychczas bardzo utrud- 
nione. . 
Jod zostaje wprowadzony do us.troJu z w.od

 
z pokarmami, z wydychanem powletrzem; dose 
spozytego codzien jodu wynosl okol? 1/
00 za- 
sobu jodu. zawartego w tar
zycy. 
OZ.lO
. Jodu. we 
krwi zdaje si
 bye staly, J.ednakze. llosc ta Je.st 
bardzo nieznaczna i wynosl zaledwle 1 mgr.. JO- 
du na eal
 masQ krwi. Po spozyciu 5 .mgr. Jodu 
poziom jego we krwi podnosi' siQ zn3:czme by w;c: 
cie po kilku godzinach do zwykleJ wYSOkOSCl. 
Jod krwi sluzy do wypclnienia spichrzow jodu w 
ustroju, przedewszystkiem spichrzu j.o
o
vego !ar- 
czycy, dalej w
tr0h.Y, n:ozgu, ml
sm, sko,ry. 
Nadmiar jodu wydzlela SlQ przez mocz, . skorQ, 
pluca i jelita. Wydzie
a
ie. z moczem 
vyn
sl okolo 
50% spozytego codzlen Jodu, wydzlelame przez 
przewod pokarmo,!,y jest ni,:znaczne. '. 
W tarczycy Jod l
czy sw 
 hormon
l1!-l t
,,:- 
czycy i nadaje im ich specyflCzne wlascn:"o
cl. 
Z tych hormonow dwujodotyro.zyna.. pol
czeme JO- 
du z kwasem aminowym, me Jest wyl
cznym 
produktem tarczycy (znajduje si
 j
 ponadto w 
g
bkach i W1 koralach), zawiera ?I!-a o,k?lo po
owy 
jodu zawartego w tarczycy. Wlascnvo
cl d
uJodo- 
tyrozyny rozni
 si
 od tyrok
.yny, me dzmla na 
podstawow
 przemmnQ mate
Jl, na uklad nerw?- 
wy, na kr
zenie krwi. DwuJodotyrozyna oslabm 
dzialanie hormonu tyreotropowego, a tem sa- 
mem posrednio hamuje czyn!IOSe tarczycy. Ty- 
roksyna jest pol
czeniem dwuJodotyrozyny z dwu- 
jodohydrochinonem. Zawiera ona okolo 1/7 calego 
jodu tarczycy. Tyroksyna jest :par e
ceUence 
cialem czynl1em tarczycy, pozbawlOn
 JO
u za- 
traca ona swe wlasciwosci. Zasadmczo Jednak 
aktywnose zwi
zkow nie jes
 proporcjom;lna do 
ich zawartosci jodowej. Abehn wykazal, Zt; pew- 
ne jodoproteiny biologicznie czyn
e, z
traca

 swe 
wlasciwosci przy przeladowa
1U lch .J0de
. 
Czese organiczna tyroksyny posmda rowme duze 
zmi:czenie dla jej aktY'\;IOSci, gdyz <}zialaj
c pep- 
synl',l na tyroksynQ mozna otrzymac nadtyroks)'- 


PHOSPHACID 


Za\Niera niedotlenione z\Ni
zki \Napnio\NO _ f'osf'orO\Ne 
Dostareza sil organizmowi przedluzaj
e okres mlodosci i opoiniaj
e proces fizjologicz- 
nego starzenia si
. 
PRZE1\n
CZENIE FIZYCZNE I UMYSLOWE. WYNISZCZENIE. GRUzLlCA CHI- 
RrRGICZNA I PLlTCKA. 
D a w k 0 wan i e: wstrzykiwania po 1 cm" co 2 - 3 dni (podskornie), wzgl
d- 
nie 1 lyzeczka wieczorem przed udaniem si
 na spoczynek 
lub 3 razy dziennie po 20 kropli (per os). 
Pudelka z 6 lub 12 ampulkami po 1 i 2 em'; flaszeczki po 30 i 60 cm'. 
Dawkowanie w gruzliey podane w literaturze. 


c 


.E 


.A 


N 


1 


z 


nQ cialo dwukrotnie silniejsze w swem dzia!anlU 
od' tyroksyn)'. Tyroksyna swej postaci ostatecz- 
nej nabiera prawdopodobnie dopiero we krwi lub 
w tkankach i narz
dach, na ktore oddzialywuje. 
W ten sposob mozna tlomaczye zupelny brak jej 
wplywu na kultury tkanek. Wprowadzona do 
krwi u zwierz
t doswiadczalnych znika z niej 
bardzo szybko, nie wiadomo w jaki sposob. 
Czy tarczyca wytwarza obok tyroksyny i dwu- 
jodotyrozyny inne ciala organicz
e, zaw.ieraj
ce 
jodl nie wiadomo, nie wiadomo takze czy lll?e .na- 
rz
dy procz tarczycy potrafi
 prorlukowac cmla 
czynne, zawieraj
ce jod. Zdaje siQ, ze w tarczycy 
substancja koloidowa zawiera calkowicie gotowy 
produkt wydzielania tarczycy, nie jest jednak wy- 
kluczone, ze jakies cialo, zawieraj
ce jod, wprost 
z tarczycy dostaje siQ do krwi. 
Rola jodu w patologji tarczycy zdaje si
 wy- 
nikac5 z nastQPuj
cych spostrzezen: 1) jod I?a 
dzialanie lecznicze na wola endemicznego, to dZla- 
lanie jest szczegolnie korzystne w przypadkach 
wola zwyklego i gruczolakowatego, .przyczem 
skutecznosc dzialania jodu zaznacza SlQ przede- 
wszystkiem przed okresem dojrzewal1ia, dzialanie 
jodu jest tern slabsze, im starszy j
st czlow!ek. 
Dzialanie jodu w przypadkach wola .Jest odmlen- 
ne od dzialania jodu w przebiegu klly lub akty- 
nomikozy tam stosuje, si
 jod w ilosci kilku gra- 
mow dzi
nnie, tutaj w miligramach, tam jod 
dziala leczniczo na okreslone ognisko, tutaj po 
przerwaniu kuracji jodowej wol moze siQ zjawie 
ponownie. 
2) Podawanie jodu ma dzialanie profilaktycz- 
ne. 8tale podawanie jodu w. maleiIki.ch ?awkach 
w okolicach gdzie wol panuJe endenllczme przy- 
czynia si
 bardzo wyraznie do obni
enia en?em- 
ji wola w tych okolicach. W. Bern
e. SzwaJ.car- 
skim wol mlodziezy szkolneJ zmmeJszyl SlQ 0 
94% po dziewi
cioletnim przyjmowaniu jodu w 
dawkach 3 mgr. tygodniowo. Dziesi
e lat zapo- 
biegania jodowego w kantonie AppenzeU row- 
niez dalo wyraznie korzystne wyniki. 
3) Profilaktyka jodow
 nie zawszc jest. nie- 
szkodliwa. U pewnych Jednostek wystQPuJ
 w 
czasie tego leczenia objawy choroby Basedowa, 
przyczem stwierdzono, ze najmniejsza codzienna 
dawka, mog
ca miee juz wplyw szkodliwy, wy- 
nosi 0.5 mgr. jodu. Powstaj
cy pod wply\


 
tych malych dawek jodu stan cho.robowy rOZI1l 
sie od chorobv Basedowa tylko brakIem wytrzesz- 
czil galek ocz"nych, pod
tawowa p;zemi.ana matel'- 
ji jest natomiast powl
kszo
a, Jedyme w prz;:- 
padkach lekkich stwie
-dza sw tyl
o nerwowosc, 
bicie serca, wychudzeme. Trudno Jest wytloma- 
czye powstawanie cho.roby. Bas.edowa I!a tIe le- 
czenia jodowego, mozhwe Jest Jednak, ze w. ty
h 
przypadkach nastQpuje peWl1e nagromadze
le JO- 
du w tarczycy, moze z powodu usz
o
zema me- 
chanizmu jego usuwania. Zagadmeme to wy- 
maga jeszcze glQbszych badan. . 
4) W sprzecznosci z poprzednim spostrzeze- 
niem stoi leczniczy, nad wyraz korzystny wplyw 



236 


Nr.8 


WIEDZA LEKARSKA 


237 


WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


charlactwa. W dwunastnicy tworz
 si
 rowno- 
czesnie owrzodzenia, calkowicie podobne do cho- 
roby wrzodowej czlowieka, blOna sluzowa dwu- 
nastnicy zanika z powodu stanu zapalnego, do- 
prowadz
cego do jej scienczenia. Jezeli jednak 
psom operowanym wstrzykuje si
 codziennie je- 
den centymetr 4% histydyny post
powanie stanu 
charlacznego zostaje powstrzymane, zwierz
ta 
si
 poprawiaj
, blona sluzowa dwunastnicy prze- 
rasta, a jezeli juz nawet wyst
pily poprzednio 
owrzodzenia, goj
 si
 one szybko, 
Owrzodzenia, wyst
puj
ce po odprowadzeniu 
soku dwunastniczego, tlomaczono po pierwsze 
sztucznem zakwaszeniem, wytwarzaj
cem si
 w 
koncowych odcinkach zol
dka, brakiem zwrotne- 
go doplywu tresci dwunastniczej do zol
dka 
(odruch Boldyrewa), wreszcie brakiem ochronnej 
powloki sluzu. 
Wykluczenie wydzielania w
troby, trzustki i 
dwunastnicy ma wplyw szkodliwy na procesy 
trawienia, gdyz trawienie cial bialkowych zostaje 
uposledzone, szczeg6lnie zas, wytwarzanie kwa- 
sow aminowych. K wasy aminowe maj
 bye ko- 
niecznym skladnikiem odzywiania, szczeg6lnie 
potrzebnym dla odnawiania si
 blony sluzowej 
przewodu pokarmowego, gdyz ich brak powodu- 
je powstawal1ie wrzodow blony sluzowej u psow 
doswiadczalnych. Dlatego tez mozna bylo przy- 
puszczac, ze stosowanie tych kwasow, z ktorych 
najskuteczniejszem jest histydyna, wplynie na za- 
bliznianie si
 juz utworzonych i zapobiegnie wyt- 
warzaniu si
 nowych owrzodzen, a takze dzialae 
bQdzie w kierunku zmiany zaniku blony s]uzowej 
dwunastnicy na jej przerost. Przyczyn:J, owrzo- 
dzen u psow doswiadczamych nie jest wi
c ani 
brak sluzu, ani brak odruchu Bo
dyrewa, ani zbyt 
duza kwasnose tresci, ale brak kwasow aminowych, 
ktore chroni
 blon
 sluzow
 przewodu pokarmowe- 
go przed dzialaniem sokow trawiennych. Wedlug 
tego poj
cia choroba wrzodowa czlowieka jest 
wyrazem zaburzenia przemiany materji bialko- 
wej, braku kwasow aminowych, a szczegolnie 
histydyny, ktora posiada wplyw na bezustanne 
odradzal1ie si
 komorek blony sluzowej przewodu 
pokarmowego, chroni
c j
 rownoczesnie przed 
dzialaniem kwasow i pepsyny. 
Autorzy stosowali chlorowodorek histydyny 
(larostidin
) u 24 chorych z chorob
 wrzodow
. 
srodek podowano podskorl1ie lub srodmi
sniowo w 
ilosci 5 centymetrow 4% rozczynu w ci
gu 
20 - 25 dni, codziennie. Stosowano 2 - 3 serje 
takich wstrzykni
c z kilkocygodniowemi przerwa- 
mi miQdzy kazd
 serj
. Chorzy nie otrzymywali 
zadnych innych srodkow, diet a mleczna byla sto- 
sowana w przeci
gu kilku dni tylko u kilku cho- 
rych, pozatem dieta byla mieszana, lekka. 
W lozku pozostawali tylko chorzy krwawi
cy, 
reszta prowadzila normalny tryb zycia. PoprawQ 
stwierdzili autorzy u 16 chorych t. j. u 66%. Na- 
ogol juz po 4 - 5 wstrzykni
ciu zmniejszaj
 Sl
 
bole, zmniejszaj
 siQ rowniez wymioty, objawy 
dyspeptyczne s
 jednak bardziej uporczywe, mo- 
ze dlatego ,ze histydyna, dzialaj
c na owrzodze- 
nie, pozostaje bez wplywu na towarzysz
cy mu 
stan zapalny. srodek pozostajeprawie bez 
wplywu na kwasot
 zol
dka. W obrazie rente- 
genologicznym nisza zmiejsza si
 prawie zawsze, 
nie znika jednak calkowicie prawie nigdy. Og6- 
lem wynika z doswiadczen autora, ze na 24 cho- 
rych 16 zostalo klinicznie wvleczonych po jednej 



odu na chorob
 Basedowa. Zdal1ia badaczy s:J, 
Jedn
k sprzeczne w sprawie leczenia jodem przy- 
padkow gruczolaka zlosl
wego. Popraw
 choroby 
B.a
edowa po
 wplywem.J0du Uumacz:} sobie czyn- 
mk.le
 racz
J .
echamcznym, polegaj
cym na 
zmlame SpOlStoSCI substancji koloidowej tarczy- 
cy pod wplywem podawania jodu. 
. S
bstancja .koloidowa, ktora przed podaniem 

odu Jes
 p
a
le pl
nna, nabiera pod wplywen. 
Jodu SpOlStOSCI bardzlej zwartej, i zostaje skuteK 

ego zatrzyma
a w gruczole, splaszczaj
c nawet 
Jego przY?l?nkI.. Tlomaczenie mecharuczne po- 
p!a,,:y klmlczneJ 
od wplywem jodu jednakze 
me Jest .wystar.czaJ
ce. Prawdopodobnie plynna 
subst
l1cJa kolOldowa ma odmienn:j, konstytucj
 
chemlczn
, wskazuje na to jej charakter bardziej 
zasadochlonny przed, bardziej kwasochlonny po 
podaniu jodu. 
Prz
 prawdziwej chorobie Basedowa tarcz--- 
ca . 
a
Tlera malo jodu, gdyz stale si
 z jodu 
oprozma, 
prost. przeciwnie we krwi poziom jo- 
d
 calk?wltego Jest. wyso
! jod t. zw. nieorga- 
m
zny Jest we krwl zmmeJszony, natomiast po- 
wI
kszony w samej tarczycy. 
W pr
eci
e,
st
ie do twierdzenia Eppinge- 
ra calkowlt:; llosc Jodu we krwi ne jest rowno- 
legl!' do obJawow klinicznych. Chciano wytloma- 

zrc przyczyn
 choroby Basedowa i na&zynno- 
s
r tarczycy n
1 tIe jodowem zaburzeniami mecha- 
m
mu, reguluJ
cego gospodark
 jodow
 tarczycy. 
Osrodek tego mechanizmu ma si
 znajdowae w 
przysadce m.ozgowej, jednakze obok tego apa- 
ratu, reguluJ
cego przemian
 jodowa dzialaja je- 
szcze wlokn=: wspolczulne, przecho'dz
ce przez 
bu
bus. carotIcus, wresz
ie w samej tarczycy znaj- 
dUJ
 s
Q aparat, reguluJ
cy zatrzymanie i wydzie- 
lame Jodu z tarczycy. 
. . .Przypuszc.zano juz od wielu lat, ze istnieje 
J
kIS anta
om,

 
i
dzy. wydzielin
 tarczycy, a 
mez!laneml bhzeJ cmlaml, znajduj
cemi si
 we 

r;vl. Odc
yn ustroju na nadmiar hormonu zale- 
zec by mogl wobec tego od obecnosci lub dosta- 
teczn
j ilos
i t
ch cial w ustroju. Autor wraz ze 
sw«;ml uczmaml .wykazal, ze istnieje istotnie bio- 
loglczny antagomzm mi
dzy krwia kretyna i krwia 
cho
ego z c
er
ieniem Basedo
a; oba gatunki 
k
l neutrahz?J
 . si
 w probowce. Saegesser do- 

lOdl, nast
pme, ze podobny antagonizm istl1ie- 
Je ml
dzy cholesteryn
 i tyroksvna. Abelin zas 
wyk=:zal, istniej
cr cz
sciowo antag'Onizm mi
dzy 
dwuJo
otyrozyn
 I tyroksyn
. Inna grupa cial an- 
tagomstycznych jest prawdopodobnie wytwarza- 
na przez inne narz
dy lub uklady tkankowe.. 
, . Abelin. prz'ypuszcz
, ze karotyna, ktora jest 
zrodle
 ":lta
m.y A, I tyroksyna wzajemnie si
 

eutrahzuJ
, mm badacze twierdz
, ze witamina 
1 tyroksyna wspoldzialaja ze soba izolowano 
takze ze krwi cialo antago
istyczne, ktore ma si
 
wytwarzac.w w
trobie (katechina), wreszcie cia- 
la antagomstyczne wyodr
bniono z trzustki i ko- 
ry' na
nerczy. Ob
c
ie w ka:zdym razie antagoniz- 
mr ml
dzy. wydzlellll
 tarczycy, a innemi ciala- 

l, s:). stwlerdzone i nalezy si
 zastanowie czy 
met
lko . narz
dy, ale nawet i same tkanki nie 
brom
 Sl
 przed nadmiarem zbyt czynnych cial 
tarczyco
ych. Gra antagonizmow posiada w kaz- 
dym raZIe w biologji podobne znaczenie co i 
wspoldzialanie wydzielin i narzadow. ' 
Sz
zegolnosci
 tarczycy i jeJ odr\,bnoscia w 
grze sll ustrojowych jest fakt, ze jod uzb;aja 



opiero t=:k tyroksyn
 jak dwujodotyrozyn
, bez 
Jodu b
wle!I1 ob
 te ch:l3: s
 nieczynne. Rola jo- 
du z
aJe Sl
 byc uZaleZThlOna calkowicie od jego 
d

kl. . Male dawl
i, odpowiadaj
ce potrzebom 
flZJo.loglcznym ustroJu, s
 potrzebne tak dla le- 
czema wol
 
wyklego Jak i d!a zapobiegania jego 
powstawam
. d.la profdaktykl wola. Opieraj
c si
 
na spostrzezemach Wegelina, ktory znalazl, ze 
ta!czyca . noworodkow w okolicach wola ende- 
mlc
negO J
st zawsze przerosniQta i pmlhawiona 
koIOld?, mozna przypuszczac, ze tarczyca dla wy- 

onama .swycp. . cz
nnosci potrzebuje pewnej ilosci 
Jodu. J«;z
h Je
 .me otrzymuje, przerasta, co po- 
zwala JeJ. l
pI,eJ. wychwytywac jod, k
z
cy w 
zbyt maleJ dOSCI we krwi. Ten przerost wyrow- 
naw
zy tlomaczy powstawanie wszystkich po- 

taci wola endemic

ego, j3:k. tez wola, powsta- 


c«;go w sk?tek rozI?-ych flZJologicznych wahaii 
zycm, w ktorrch zWIQksza si
 zapotrzebowal1ie 
tyroksyny (doJrze:wanie, ci
za, karmienie, etc.). 
W t
m .samym klerunku przemawia dalsze spo- 
strzezeme We?"elina, ktory znalazl, ze jezeli 

a

a . otrzymu]e w czasie ci
zy, wystarczajace 
dOSCI Jodu, tarczyca noworodka ma obraz prawi- 
dlowy. 
Przeciwko znaczeniu jodu dla powstawama 
wola przy
aczano te przypadki w ktorych wol 
wytwarza SI
 przy prawidlowym doplywie jodu 
do ustroju.. Jed
akze dalsze badania wykazaly, 
(M
 CarrIson), 
e przerost tarczycy powstawae 
moze z powo
u r
znych przyczyn wsrod ktorych 
brud, brak Wltamm w iywieniu, wplyw szkodl1- 
wy pewl1ych cial chemicznych w pokarmach mo- 
ze .odgry:wae, glown
 rol
. Choe przyczyna' wola 
moze byc 
Ielokrotn3;' jednakze jod pozostaje 
za'ysze na
l
pszym srodkiem profilaktycznym 
naJsk,:t«;czmeJ przeciwdzialaj
cym wplywowi 

zynn
kow . sZkodhwych,. w
lotworczych. W plyw 
Jodu Jes
 p
awdopodobme !lIe tylko profilaktycz- 
ny, ale I mlkrofarmakologlczny. Pozwalajac tar- 
czyc
 zachowae czynnosci i morfologiczni'e stan 
prawI
I
wy, po
imo rowl1oczesnego dzialania 
czynm
ow s
kodh:wych, sprzyjaj
cych powstal1iu 
wola,. Jod dzmlal metylko fizjologicznie i profilak- 

yczme, 3;le 
ly:w
 rowniez leczniczo. Wplyw 
Jodu zalezy rowmez od postaci w jakiej zostaje 
wprowadzo
y. Natura wprowadza go do ustroju 
w pO
l',Iczemach organicznych i cz
se jodu prze- 

hodzl w. te
. spos6b przez ustr6j, nie podlega- 
]
C 
symdacJI. Jod wprowadzony jako srodek 
leczmczy w P?staci nieorganicznej jako jodek 
P?tas
 
a
o Sl
 asymiluje i jest prawdopodob- 
l}le s
lmeJszym. bodzcem dla tarczycy i lepszym 
srod
le
 profdak
ycznym, niz organiczne pola- 
cZ

lla Jodowe. Pomewaz znaczenie posiada nie c:i- 
los
 wprowadzone
 jodu lecz jod zasymilowal1Y 
mozna 

 
rogl',l mterpretowae z jednej stron; 

n.aczeme JO
u dla powstania choroby Basedowa 
I J
O hamuJl',lcy wplyw przy juz rozwini
tej cho- 
rob Ie Basedowa. 


Lec
nie wrzodu zol
dka histydyna. Traitement 
de I ulcus gastrique par l'hystidine. Fidel Fer- 
nandez. 
Presf'c Medicale. Nr. 17. 1936. 

s
 u ktOl'ych doswiadczalnie wyklucza si
 
trawI
me dwunastnicze przez pol
czenie dwu- 
nastmcr z dolnemi odcinkami jelita cienkiego gi- 
n
 W cl:).gu kilku tygodni z powodu post
puj
ceg0 


serji wstrzykniQC, u 6 nast
pila poprawa, przy- 
czem u 4 z tych ostatnich chorych, objawy klinicz- 
ne ust
pily dopiero po zastosowaniu ponownej ser- 
ji wstrzykni
e. Autor zaznacza jednak, ze u 
niektorych z posrod chorych, pozornie uleczo- 
nych, ponownie wyst:j,pily objawy choroby wrzo- 
d wej., Nalezy wi
c bye ostroznym w ocenie dzia- 
lania histydyny, ktorej wplyw choc czasami jest 
wybitnie dodatni, szczeg6lnie, jezeli chodzi 0 u- 
suni
cie objawow bolowych, jest jednak niepew- 
D7 i niestaly. 


"Wplyw pola elektromagnetycznego na r6wno- 
wag
 humoraln
. Influence, des champs elektro- 
magnetiques sur l'equilibre humoral. Joltrain, Mo- 
r
t, Delherm. 
Presse Medicale. Nr. 17. 1936. 
Wiadomo jest, ze wplywy fizyczne spowodo- 
wac mog
 w ustroju szereg zmian fizyko-che- 
micznych tak w tkal1kach, jak w cieczach ustro- 
jowych, a w szczegolnosci we krwi. Powstaj
cy 
t
 drog
 wstrz
s hemoklazyczny wyraza si
 we 
krwi odwroceniem fonnuly leukocytow, leukope- 
ni
, eozynofili
, spadkiem cisnienia t
tniczego, 
zaburzeniami krzepliwosci krwi, spadkiem wskaz- 
nika refraktometrycznego, zmniejszeniem Ph, 
i zasobu zasad, zmian
 jonow wapnia, zmian
 
opadami krwinek. Wstrz
s powstac moze pod 
wplywem dzialania zimna, promieni X, promieni 
ultrafioletowych, wreszcie u osob uczulonych na 
rozne bodzce. W strz
s hemoklazyczny jest po- 
nadto tylko wst
pem do objawow klinicznych( po- 
krzywki, obrzQku Quinckego, dychawicy, etc). 
Autorzy w poprzednich badaniach stwierdzili, ze 
rownowaga humoralna ludzi normalnych nie 
zmienia si
 pod wplywem arsowalizacji, nato 
miast u chorych z zaburzeniami rownowagi wege- 
tatywno-dokrewnej wyst
puj
 pod wplywem 
dzialania Arsowala wyrazne zmiany, wyrazaj
ce 
si
 szczegolnie zmniejszeniem podstawowej prz",- 
mial1Y materji. W obecnej pracy badali autorzy 
u chorych z zaburzeniami wegetatywl10 dokrew- 
nemi obraz krwi, podstawow:J, przemian
 materji, 
odruch oko-sercowy, bialka krwi, cZYl1nosc gru- 
czolow dokrewnych (za pomoc
 metody interfe- 
rometrycznej), stal:J, Ambarda, mocznik w su- 
rowicy, kwas moczowy, wskaznik refraktome- 
tl'yczny, krzepliwose krwi, Ph osocza, zasob za- 
sad, jony wapnia, glycemi
 i kreatynin
. Badanie 
te byly wykonane przed zastosowaniem fal kr6t- 
kich, zaraz i po 30 minutach ich dzialania. 
Z pracy tej wynika, ze u jednostek norm a.- 
nych fale krotkie dzialaj
 w bardzo nieznaczny 
sposob na ciecze ustrojowe, jak i na podstawow:J, 
przemian
 materji, jednakze stwierdza si
 nie- 
znaczne wahania, b
d
ce wyrazem ro:i:nic in- 
dywidualnych, U chorych z ro:i:nemi choro- 
bami odczyn ustroju jest podobny, jak u 
ludzi normalnych. V c1wTl/ch z zaburzeniami 
1'0 wnowagi wegetatywno-dokrewnej wystfiPuje 
pod dzialaniem tal k1'otkich bardzo wyrazne 
obnizenie podstawowej przemiamy materji, od- 
chylenin Od?"'IlChu okosercowego w kierunku prze- 
wngi nerW1[ blfidnego, poza tmn wahania cieplo- 
ty sq, u nich wyrainiejsze. niz u ludzi normal- 
nych, w-reszme czfisto wystfipuje u nich wstrzq,s 
hemoklazy czn ll ze wszystkimi jego klasycznemi 
objawami. Przyjmuj
c ze wszystkiemi zastrzeze- 
niami wyniki badania inteferomerycznego, zazna- 
czajq autorzy, ze badania te zdaj
 siQ wskazywae 



238 


\Y lED Z ALE K A R S K A 


Nr.8 


WIEDZA LEKARSKA 


23!t 


Nr.8 


na zahamowanie czynl10sci gruczolow dokrew- 
nych :pod wplywem fal krotkich. Gor
czka, 

owstaJ
ca . pod wplywem roznych czynnikow 
flZYCZl1ych, Jak np. fale krotkie, lub tez goraczki 
wyzwo
one przez. wprowadzel1ie cial bialko;'ych 
,,:
e
zcle go.r

zkI. wywolane zakazeniami tak Sl
 
roz
l.
 ,od. sleble,. z
 badania te posluz
 moze do 
odrozmema od sleble poszczegolnych stan ow cho- 
robowych, zwanych gor
czkami. \Vreszcie 
",":plyw pola ,:lektro-magnetyczl1ego na rownowagQ 
clecz
 ustroJowych tlomaczy takze do pewl1ego 
stopl}
a wplyw zaburzen atmosferycznych na 
ustroJ. 


o leczeniu wewn
tr ,;:nem skurczow trze S 
I t . t . w. ur 
e ral ement medIcal d es S lJaSm . 
Decourt. es Visceraux. 
Paris Medical. N?'. 4-9. 1935. 
t Auto; omawiaj
c jedynie leczenie skurczow 

zew, me :poruszaJ
c leczenia skurczow naczy- 

low
ch. Wm
o
o, ze narzl',ldy wewn
trzne po- 
sladaJI',I. unerWleme wegetatywne podwojne wspol- 

zuJne 
 ?l
dn
. Podraznienie wspolczulne 
wolu- 
Je. zmme
szem
, podraznienie nerwu bl
dnego po- 

l
k
zeme .napIQcia mi
sni gladkich, jednakze dzis 
J
z Jest .wmdomo, ze niema absolutnego antago- 

lZn;U m
Qdzy obu systemami. Wiadomo rowniez 
ze srodkl farmakodynamiczne dzialaj
 jednokie
 
runkow? na oba uklady, jednakze wpl w ich 
przewaza zwykle w jednym ukladzie i w 
yniku 
o
tatecz
ego dzialania. s.rodka zaznacza sil;' wlas- 
me ten \
plyw przewazaJ
cy na jedn:). z odnog u- 
klra
u 
' d egetatywnego. Czynnosci narzadow nie 
za ez
 Je, nak , tylko od nerwow wegetatywnych, 
ale od osrodkow nerwow y ch l e zystaniu skurczow mi
sni 
g. a lC, .pon
e,,:a:z rownoczesnie zmniejsza po- 

lOm wapma zJ?mzowanego, dziala wi
c podobnie 
Jaf .h
ocalcemm.. W.reszcie stan mi
sni gladkich 
za e

 w znac
n
J Imerze i od wydzielanych hor- 

onow, chocmz wplyw tych ostatnich nie jest 
Jeszcze dokl
dnie znany. Wiadomo jednak ze 
hormon tylmeg? plata przysadki wywoluje ;uchy 
au
?maty
zne. zoll',ldka, jelit, pQcherza, etc. adre- 
n
 l
a: zas d
lala: hamuj
co. Poza temi wszystkie- 
ml.'
ply
v
ml uklad wegetatywny, reguluj
c czyn- 

O.SCI mleJsc
wych osrodkow wegetatywnych, za- 
ezy ze. sweJ , strony od bodzcow, wychodz
cych 

 ttycg srodkow, .przeprowadzonych dosrodkowo 

 
 rogl',l, .reguluJ
cych napi
cie ukladu wegeta- 
ywneg.o. Zyw
 grl',l odruchow wegetat h 
P?wstaJqcych drog
 do i odsrodkow
 tfo:


 
Sl.
 sk,urcze odruchowe jelit, powstaj
ce na tle ja- 
kIegos zewnQtrznego przykre g o bodzc a lub t ' . 
"m' t d ' . . ,ez 
,,,1 os nao wrot P rzeczuhc" S ko ' rna t 
". ., owarzy- 


sz!lc
 zaburzel1iom czynnoscl narz
dow wew- 
nQtrznrch. .Wreszcie powyzej tych wszystkich 
proceso.w dzmla kora mozgowa, ktora, wplywaj
c 
z
 sweJ s:r?ny na 
tan osrodkow wegetatywnvc:!, 
:own
cze.sme. odblera rowniez od nich impulsy 
1 zl1aJduJe Sl
 pod ich wplywem. 
Leczenie stal10W spastycznych musi wobec 
teg? uwz
IQdl1iae wsz'ystkie czynniki, ktore uply- 
waJ
 t;a lch powst:,me, przedewszystkiem dopro- 
wad
aJ
c do us
roJu skladniki przyswajalne jak 
wapn, I?agnez ,1 h?rmony, maj
ce wplyw hez- 
posredm na osrodkI wegetatywne w narzadach 
Dzialanie wapn
a jest wyrazniejsze, jezeli' jest 
on po
a
any rownoczesnie z solami magnezu, 
szcze
ol
le , z, 
ods
arczynem magnezu. Wapn 
s
osuJe Sl
 srodz
7lme .albo w postaci chlorku wap- 
ma w dawce 0,5 do Jednego grama w dziesi
cio- 
procel1to,,:ym roz
zYl1ie, albo tez srodmi
sniowo 
w POSt
Cl glucalcmy. Podsiarczyn magnezu do- 



z3: SlQj w rozczYl1i
 5% w dawce 5 - 10 cm." 
s:odzylme. Podawame wapnia nalezy rownoczes- 
me l
czye z
 srodkami, utrwalajqcemi wapn w 
tkankach. 
la
Ol
o, ze biologicznie czynnym jest 
tylk
 waI?n z
omzowaI1Y. srodki, utrwalajl',lce 

vapn n;a

 rownoczesnie dzialanie zakwaszajace 
1 sP:ZYJ
J:)' j?nizacji wapnia. Do tych srodk6w 
nal
zy wltamma D, hormon przytarczyczek dzia- 
lame promieni ultrafioletowych. Rowno
zesnie 
przez podawanie kwasu fosforowego lub chlorku 
:,m<;nu mozna dzialae zakwaszaj
co na tkal1ki 

 clec:e ,!stro
owe. Dzialanie tych wszystkich 
srodkow Jest 
ednak og;aniczone gdyz wplywaJ
 
one tylko pa }
dno .o?mwo cyklu patologicznego, 
na pobudhwosc mleJscowych osrodkow wegeta- 
tywnych. 
. Zna<:znie \vyyazniejsze jest dzialanie srod. 
kow, kt
Jl'e b:).dz pobudzajl',l zakonczenia ner- 
wu wspolczulnego, b
dz porazaj
 zakonczenia 
nerwu 
l
dnego. D? pierwszych nalezy przede- 
wSz¥stklem . ar!ro.wlma, .ktorej rozczyny znU1iej- 
szaJ
 napl
le 1 hamuJ
 ruchy zoladka jelit 
p
cherz¥ka zolciowego i p
cherza. Ten' wplyw' 
adr,enahny tlomaczy jej szybkie i dodatnie dzia- 
lan.l
 w przypadkach dychawicy oskrzelowej i 
c?ht
s muc?so-n;embranacea. Szczegolnie dodat- 
me Jest dZlalame efedryny, ktora nie wplywa na 
stan. serca, naczyn i na cisnienie tetnicze ale 
znOSl 
kurcze oskrzelikow. Podobny wply'w ma 
hordemp3:' szczeg6lnie korzystna jako srodek 
uspakaJaJqcy perystaltyk
 przewodu pokarmowe- 
go. 
. Atropina dziala wprost odwrotnie do adre- 
nahny. Przez swoj ,vplyw porazajl',lcy zakonczenia 

arwu bl
d
ego, znosi ona skurcze oskrzelikow, 
zo!
dk3:' Jeht! macicy, pQcherzyka! etc.. Podobne 
dz
al
me maJ:). scop
lami
a i hyoscina, jednakze 
dZlQkl. 
wym bar
zl
J truJ
cym wlasciwosciom s
 
trudmeJsze do uzycm od atropiny. 
!'oza srodkami, dzialajl',lcemi wprost na 015- 
r()dkl w.egeta!ywne w n:;rz
dach, poza srodkami, 
:wply,,:a]

eml na :iJakonczenia nerwu bl
nego 
I wsp61c.zolnego, istniej
 jeszcze srodki, dzialaja- 

e przeclwsku.rczo,wo n:; komorki osrodkowej, zw
- 
]o:w e . Do taklch srodkow nalezy lobelina i gelse- 
mlna. 
, Opiu
 i. alka!oidy makowca stosowane sa 
gl<;
me Jako. srodkl przeciwbolowe, w rzeczywis: 
t
s
l wplywaJI',I one. na pobudliwose ukladu nerwu 
Q ne.go, wzmagaJl!-c jego napi
cie. Poniewaz 
alkalOldy makowca podwyzszajl',l, wobec tego stan 


a;kurczowy zol
dka i jelit, nie mozna tych sroQ- 
kow uwazae za srodki przeciwskurczowe. N aod- 
wrot inny alkaloid makowca, papawm'yna, I?a 
dzialanie wybitnie przeciwskurczowe, wplywaJ
c 
na obnizenie napi
cia zol
dka, jelit, sciany p
he- 
rzyka zolciowego, wogole wszystkich mi
sni glad- 
kich. Chlorek papaweryny stosuje si
 w dawkach 
jednorazowych po 0.04, w dawkach dziennych od 
0.25 - 0.3 na dob
 . 
Bardzo korzystne jest dzialanie skojarzonych 
srodkow przeciwskurczowych, szczegolnie pol
- 
czenia chlorku papaweryny (0.04), z chlorkiem 
adrenaliny (0.001), lub tez chlorku papaweryny 
0.02 z atropin
 (0.001) i pantoponem (0.01). 
Istniej
 jeszcze inne srodki, maj
ce wplyw 
podobny do papaweryny. Do nich nalez
 chelido: 
nina (0.02), dalej benzoate b,enzylu, cl
lo. z.n:;tJ- 
dujace si
 w kwiecie pomaranczowym, Jasmmle, 
hya
entach. Ostatni srodek podaje siQ doustnie 
w postaci nalewki alkoholowej w dawkach 20-30 
kropli, trzy razy dziennie.. Oba o
tat
ie I?rzetwo- 
ry porazaj:). mi
snie gladkle. ChehdonmQ 1 benzo- 
ate benzylu podaje si
 w przypadkach spastycz- 
nego zaparcia, skurczow jelit, kolki zolciowej, 
krztusca, etc. 
Oprocz tych srodkow dzialaj
 korzystnie 
wszystkie przetwO?'y bro-mowe, walm'iany i po- 
chodne kwasu barbitu-rowego, uspakajajqce wo- 
g6le uklad nerwowy. Ostatnie dzialaj
 prawdopo- 
dobnie dzi
ki swemu wplywowi zakwaszaj
cemu, 
przeciwdzialaj
c 
 drog
 wogole stanom skur- 
czowym. 
Opr6cz cZyru1ikow leczniczych farmako- 
logicznych nad wyraz dobrze dziala miejscowe 
zastosowanie ciepla w postaci kataplazmow, 
cieplych k
pieli, etc. Autor zwraca uwag.1i) 
na leczniczy wplyw prostego przylozenia 
rak do jamy brzusznej, dzialanie tego naiw- 
nego zabiegu, wplywa prawdopodobnie nietylko 
psychicznie, ale wyzwalaj
c gr
 odruchow we- 
getat)'wnych. To wyjasnia takze, dlaczego cza- 
sami ostrozne obmacywanie jamy brzusznej 
wplywa na ust
pienie stal1U skurczowego j
lita, 
przyczem oczywiscie odgrywa rol
 i psychlczny 
wplyw lekarza. Leczenie psychoterapeutyczne od- 
grywa wogole powazn
 roll) w leczeniu stanow 
skurczowych. 
J ezeli jest rzecz:). calkowicie pewn
, ze 
skurcze mog
 powstawac w samym narz
- 
dzie pod wplywem bodzca miejscowego, wywol u - 
jl',lcego podraznienie miejscowego aparatu nerwo- 
wego, wyzwalaj
c drogl',l luku odru
howego 
krotkiego, polozonego w samym narz
dzle, skur- 
cze tego narzl',ldu, to nie ulega .r6wniez w
tplh,:o
 
sci, ze podraznienie to moze Sl
 rozprzestrzemac 
w calYl1l ukladzie wegetatywnym, a nawet .roz- 
szerzae na centralny uklad nerwowy. Jednakze 
w tym cyklu patologicznym, ktory zostaje wy- 
zwolony nieraz przez bodzce bardzo roznorodne, 
nie zawsze zachodzi wspolmiernose miQdzy bodz- 
cem a wyzwolonym odruchem. Odpowiedz na bo- 
dziec zalezna jest bowiem w znacznej mierze od 
terenu od stopnia pobudliwosci nerwowej, zmien- 
nej ni
tyU
o u poszczegolnych ludzi, ale nawet.ci
- 
gle zmiennej u jednego i tego samego czloWleka. 
W przypadkach bardzo ostrych lub glQboki
h 
i tr-walych bodzcow jak np. kamyk w przewodzle 
zolciowym, moczowym, owrzodzenie zoll',ldka lub 


dwunastnicy powstanie skurczu tlomaczy siQ sa- 
rno przez si
 przez rodzaj bodzc3; i leczen
e musi 
bye glovmie przyczynowe, usuwaJ
ce bodz!ec.. Le- 
czenie to, usuwaj
c bole przez zastosowame srod- 
kow analgetycznych, przyczem korzy
tniej.sze jest 
opium od morfiny, musi bye rownoczesme p
ze- 
ciwskurczowe, t. zn. pol
czone z zastosowamem 
beUadonny, atropiny, papaweryny. 
W innych przypadkach silny odruch spa- 
styczny nie pozostaje w zadnym wspolmierl1ym 
zwi
zku z rodzajem i nasilenie
 bodzc
 
yzwa- 
laj
cego. Odruch .spastyczny m
 StOl 
letylko 
w zwi
zku z rodzaJem uszkodzema orgamcznego, 
ale nawet z rodzajem bodzca wyzwalaj
cego 
skurcz a wi
c nieznaczne wahal1ia atmosferycz- 
ne wdychanie pewnych cial naog61 nieszkodli- 
wych, wystarczy do wyzwo.leni
 a
aku dyc.ha

- 
cy, nieraz lekkie ochlodzeme, J::kas szkodhwosc, 
nieznaczna dla osoby normalneJ wystarczy do 
wyzwolenia skurczow jelit, lub innego bolesnego 
odruchu. W tych przypadkach ataki spastyczne 
maj
 sklonnosc do powtarzania si
, gdyz s
 one 
zewnQtrzn
 ekspresj
 stanu pato
o
oni
znego, 
b
dqcego wyrazem zmiany terenu flZJologlczne
o 
jednostki. To tez w tych. przypad
ach lecz,eme 
musi miec charakter -podwoJny, mUSl polegac na 
leczeniu w czasie ataku i mi
dzy atakal1li. W cza.- 
sie atakow stosuje si
 srodki przeciwspastyczne 
beUadonnQ lub stramonium glownie 
 przypaa- 
kach skurczow jelit, efedryn
 lub lobehn
 w przr- 
padkach skurczow oskrzelikow. Poza tern nalezy 
leczyc wszelkie mozUwe bodzce, mog
ce wyzwa- 
lac odruchy skurczowe, (np. lekkie stany zapalne 
drog oddechowych, Nony sluzowej jelita, p
e- 
rzy!;:a zolciowego, etc), glownem j
dnak z
dal1ie
 
leczenia w tych przypadkach Jest uSllowame 
zmiany terenu. Tylko zmiana terenu .moze w
ly: 
n
c na usuni
cie diatezy skurczoweJ, w ktoreJ 
wyst
powal1ie skurczow w roznych narz
dach, 
prowadzi u tej samej osoby raz do 
a:pa
u dy.cha- 
wicy oskrzelowej, to znow do kolkl Jeh
oweJ, do- 
skurczow przelyku, etc. W tych wszystkIch przy- 
padkach nadmierna pobudliwose ukladu wegeta- 
tywnego moze bye uwarunkowal1a przedews

st- 
kiem uczuleniem, co jest prawdopodobne, Jezell 
chory cierpi rownoczesnie na pokrzywki, migreny, 
ataki dny, etc. W tych przypadkach jezeli si
 me 
da znalezc i usunl',lc czynnika uczulaj
cego, pozo- 
staje leczenie odczulajl',lce niespecyficzne, jake za- 
zywanie lub wstrzykiwanie peptonu, wstrzyklwa- 
nie kwasow aminowych, autohemo lub autosero- 
terapja. Odczulenie mozna 
z
skae c
as:,mi 
i przez wstrzykni
cie krystalOldow, gdyz Cl3: 1a 
te maj
 zmieniac stan fizyczny .cieczy. ustroJo- 
wych. N ajbardziej czynne z tych c!al 
. J. chlo,re.k 
wapnia i podsiarczyn magnezu maJ
 
OWllo.czesme 
bezposrednie dzialanie hamuj
ce na osrodkl wege- 
tatywne, znajduj
ce si
 w 5a.mych narz:).dach. 
U niektorych jednostek dose duze znaczenie 
posiadajl',l zaburzenia rownowa
i jonowej, szcz
- 
golnie brak wapnia. Stwierdzeme tego stanu me 
zawsze jest mozliwe, cza
ami 
ednak ?ila
s 
vap- 
nia bywa ujemny lub tez stwlerd
a Sl
 msk
 po- 
ziom wapnia we krwi. Zaburz
m3: wyst
P.uJ
 w 
okresac"h zycia, w ktorych asynulacJa ,,:apma ule- 
ga pewnym zmianom, w cza
ie .ukonczema 
zrostu, 
w okresie ci
zy lub karmlema, w okres
e prze- 
kwitania. Klinicznie zdradzaj
 si
 czasaml 
e sta- 
ny objawem Chwostka, a takze wystQpowamem a- 
takow tQzyczki pod wplywem wzmozonego oddy- 



240 


WIEDZA LEKARSKA 


Nr.8 


WIEDZA LEKARSKA 


241 


Nr.8 


chania. W tych przypadkach korzystny efekt lecze- 
nia wapniem i srodkami, utrwalaj
cemi wapii w 
ustroju potwierdza rozpozname. Dychawic&. 
oskrzelowa, stal1Y spastyczne jelit, spastyczne 
napady kolki zolciowej ustaj
 pod wplywem po- 
I
czonego dzialania wapnia, witaminy D, 
aswie- 
tlaii promieniami ultrafioletowemi. Przeclwskur- 
czowo dziala czasami leczenie zakwaszaj
ce, 
szczegoh1ie nalezy wymienie tutaj kwas fosforo- 
wy, ktorego oplyw jest 'podwojny, gdyz d
iala 
on jako kwas, a takze przez sarno dzmla- 
nie jonow P, ktore przyczyniaj
 si
 do 
utrwalenia wapnia, Diety ;niezrownowazone 
lub tez wszelkie ograniczenia pokarmowe mo- 
g
 nieraz tym osobom szkodzie, powi
kszaj
c 
alkaloz
 i obnizaj
c poziom wapnia. Poza dziala- 
niem uczulenia duz
 rol
 w powstawaniu stal10w 
spastycznych odgrywae mog
 zaburzenia gru- 
czolow 0 wydzielal1iu wewnQtrznem, szczegolnie 
zaburzenia tarczycy mog
 odgrywae rol
 w po- 
wstaniu dychawicy oskrzelowej, zaburzenia jaj- 
nikow w powstawaniu kolki jelitowej, zolciowej, 
etc. Niewystarczalnose przytarczyczek odgrywa 
szczegoln
 rol
 w powstawaniu stanow skurczo- 
wych. J ak wiadomo hormon przytarczyczek jest 
gospodarzem zasobow wapnia, ktory czerpie ze 
spichrzu kostnego by nastQpnie uzupelnie nim 
poziom wapnia cieczy ustrojowych, hormon ten 
ma ponadto dzialanie zakwaszaj:j,ce, a takze 
chroni przed dzialaniem pewnych jadow np. gua- 
nidyny. 
Poza wszystkimi czynnikami organicznemi 
posiadaj
 wreszcie duze znaczenie i wplywy psy- 
chiczne. CZQste wzruszenia, zmartwienia zycia 
codziennego mog
 bye rowniez najwazniejszemi 
przyczynami zaburzen rownowagi nerwowo - we- 
getatywnej, ktorej koncowym wyrazem staj
 si
 
wtedy objawy skurczow narz
dowych. 
'\Vykrycie odruchow warunkowych przez Paw- 
Iowa wskazalo na jeszcze j'eden mechanizm pow- 
stawania tych skurczow. DORwiadczenie pokazuje, 
ze podswiadome poll',lczenie zewn
trznych bodzcow, 
nawet zupelnie oboj
tnych, z zaburzeniami czynno- 
sciowemi narz:j,du prowadzi w koncu do tego, ze 
bodziec sam, niezaleznie od stranu narz
du, wy- 
wolae moze to zaburzel1ie czynnosciowe. W ten 
sposob podraznienie wzrokowe lub sluchowe, na- 
wet jezeli dziala tylko w podswiadomosci, wy- 
starczy by wyzwolie u jednostki predysponowa- 
nej atak dychawicy lub il1ny skurcz, ktory nie- 
raz przypadkowo wyst
pil poprzednio w czasie 
dzialania tego samego bodzca. Spostrzezenia te 
nie maj
 tylko wartosci teoretycznej, gdyz wska- 
zuj
 one na koniecznose stosowania srodkow, 
dzialaj
cych uspakajaj
co na osrodki mozgowe, 
w szczegolnosci przetworow bromowych, waler- 
iany, pochodnych kwasu barbiturowego, do kto- 
rych naturalnie mozna i nalezy dol
czye juz opi- 
sane srodki przeciwskurczowe. 
W obec zlozonego mechanizmu powstawania 
stal10w skurczowych zadaniem wyszkolonego kh- 
nicysty jest odszukanie czynnikow, ktore wyzwa- 
laj
 te stany. Nieraz jednak przyczyna ich spo- 
czywa w konstytucji. CZYl1niki etiologiczne i wy- 
zwalajl',lce atak skurczowy maj
 u tych -chorych 
raczej charakter przypadkowosci; jezeli swiado- 
mosc tego stanu ogranicza bezposrednie post
po- 
wanie lecznicze, stwarza ona jednak moznose le- 
czenia zapobiegawczego. 


E. Reichel'. 


GINEKOLOGJA. 


zmiel1ia ten typowy obraz: dreszcze! gor
czka, 
wyzsza niz zazwyczaj, wi
ksze wzd'fCle ?
ucha, 
wyrazniejsza bolesnose uciskowa 1 napl
cle po- 
wlok brzusznych. 
W przypadkach w
tpliwych nie na)e:i:y zapo- 
minae 0 naklociu zatoki Douglasa, ktore cz
sto 
spraw
 wyjasnia. . . 
Rokowanie oczywista znac
me Sl
 
og
rsza !>o 
omawianych probach wywola
Ia .rporome
la zable- 
gami wewnl',ltrzmacicznemi. Smlertelnosc w tych 
przypadkach osil',lga: 25, a naw
. 43%, c
 .w po- 
rownaniu ze zwykl
 smiertclno
cl
 po CU!zy po- 
zamacicznej jest liczb
 olbrzyml1!. 
Leczenie powinno bye operacyjn
. Autorzy .s
 
stronnikami laparotomji z drenow
mem (rz!ldZl':J 
bez) poczem radykalizm operacYJ.ny OboWl
z
Je 
jedynie w przypadkach z daleko Id
cem zakaze- 
niem krwiotoku. Kolpotomia rzadko tylko na- 
daje si
 zdaniem autorow, i t? tyl
o w przypad- 
kach zupelnie zropialych krwlstekow. 


W sprawie wplywu zabiegow maj:}.cych na celu 
sztuczne poronienia na rozwoj i rokowanie ci
zy 
pozamacicznej. (De l'influence des manoeuvres 
abortives sur l'evolution et Ie pronostic des gros- 
sesses extra - uterines). T I' i I I a t P. i R. 
Con tam in. 
Gynecol. Obstetr. T. 33, Nr. 5, 1936 r. 
Autor porusza ciekaw
 spraw
 wymienion
 
w tytule. Ma ona znaczenie nietylko s
dowo- 
lekarskie, \V przypadkach usilowania wywolania 
kryminalnego poronienia. ale takze podejmowane- 
go niekiedy w celach rozpoznawczych lub leczni- 
czych skrobania macicy przy jednoczesnej ci
zy 
pozamacicznej. Nadmienie przytem wypada, ze 
bl
dne rozpoznanie ci
zy pozamacicznej za we- 
wn
trzmaciczn
 zdarzye siQ moze bardzo cz
sto, 
gdyz pierwsze objawy obydwoch tych stanow Sl! 
bardzo do siebie podobne. Niestety statystyczne 
uj
ciepowyzsze.i sprawy jest niemozliwe, gdyZ 
napewno znaczna ilose przypadkow nie dochodzi 
do swiadomosci lekarzy, gdyz, pacjentki przyj
te 
z ci
zl! pozamaciczn
 nie przyznaj1! si
 do wyko- 
nanych przed tem prob przerwania cil}.zy. 
Autorzy podajl}. w swej pracy szereg wla- 
snych i zaczerpni
tych z pismiennictwa przypad- 
kow ilustruj
cych ich wywody poczem staraj
 si
 
uj
e' owe spostrzezenia w pewien szemat. 
Jesli chodzi 0 rodzaj zabiegow, jakiemi pra- 
bowano wywolae poronienie, to najmniejsze zna- 
czenie mhtly srodki farmaceutyczne, najwi
ksze 
zas zabiegi wewnl',ltrzmaciczne, zreszt
 bez bliz- 
szego okreslenia, gdyz zeznania pacjentek byly 
nie dose jasne, w kazdym razie dose pokazl1
 
cz
se tych zabiegow stanowily wewnl',ltrz macicz- 
ne wstrzykiwania plynow zrl',lcych. 
Jesli chodzi 0 skutki owych zabieg6w to naj- 
rz:tdziej mogl}. one wywolae p
kni
cie ci
zy tr
b- 
kowej; potwierdzaj:j, to zresztq, dose liczne obser- 
wacje skrobanek macicy w czasie ci
zy poza ma-- 
cicznej, ktore nie wywolaly p
kni
cia cil}.zy tr
b- 
kowej. Nie nalezy stl',ld wyci::,tgae wniosku, ze 
skrobanka macicy Vi czasie cil}.zy pozamacicznej 
jest zabiegiem nieszkodliwYID. znane s
 bowiem 
nawet przypadki zejscia smiertelnego, ale najrz-a- 
dziej na tIe PQkni
cia cil}.zy pozaraacicznej. 
U szkodzenia wynikle z zabiegow wewnl',ltrz- 
macicznych podczas ci
zy pozamacicznej maj
 
charakter b1,ldz natychmiastowego uszkodzenia 
macicy (przebicie), b::,tdZ schorzenia zakaznego 
i to miejscowego lub ogolnego. Wsrad schorzeii 
typu zakaznego najczQstsze jest zakazenie krwio- 
toku pozamacicznego. z jego skutkami (zrosty, za- 
palenie otrzewnej i t. d.). 
Przechodzac do objawow, wystQPuj
cych 
wsrod cil',lzy p'ozamacicznej, powiklanej probami 
sztucznego poronienia, autor wyosabnia okres 
pseudo-poronieniowy, od pozniejszego okresu ci
- 
zy pozamacicznej wlasciwej. W okresie pierw- 
szym wyDt
puj:), bole y" podbrzuszu oraz .k
a- 
wienie krwil',l plynn
, mleszan
 ze skrzepaml, me- 
kiedy zawi-eraj
c
 strzepki doczesnej. Niekiedy 
wyst
puje gorQczka, ktora wikla obraz choro- 
bowy. 
Jednoczesl1ie wystQpowae zaczynaj
 objawy 
charakterystyczne dla ci
zy pozamacicznej, jak to 
bolesnose tylnego sklepienia, powi
kszenie jajo- 
wodu. Z biegiem czasu objawy typowe dla ci
zy 
pozamacicznej narastajl',l, ale dodatek zakaZny 


Przyszlose poloznicza kobiet,. ktore przeszly 
pyelonephritis. (L'avenir obstetrIcal des femmes 
qui ont fait de la pyelonephrite). L e p 0 utI' e 
M. (LiUe). 
Rozpatruj
c wymienione w tytule, niezmi
r- 
nie wazne pod wzgl
dem praktycznym? .zag!l
me- 
nie autor bierze pod uwag
 cztery mozhwosCl. 
, 1. Chora przechodzila poza ciq,zq zwykle za- 
palenie nerek i miedniczek ner
owyc
, wy
dro- 
wiala w zupelnosci, jej mocz me za
era am ro- 
py, ani paleczek okr
znicy. W. .ta
l
l przypad- 
ku chora smialo moze przechodzlC Cl
Z
 bez oba- 
wy 0 powiklania z powodu wspommanego prze- 
bvtego schorzenia. 
. 2. Chora pomimo wzgl
dnego wyJe<:zet;i,a z ob- 
jawow owych wykazuje. ci
gle. obecnosc rop
 
i bact. coli w moczu, czyh clerp
 na py'
lon
phn- 
tis c1wonica. Stan tel1 moze me od?
c Sl
 na 
nast.
powycl
 ci
zach, ale mo
e na
b::plc zaost
z
- 
nie si
 choroby, doprowadzaJq,c m
k
edY do Cl

- 
kich stanow zd;:aznych. A zateEl Cl
za po powyz- 
szym stanie jest w ipewnym stopniu ryzykowna. 
3. Cho"a przechodzila W czaEie ci
zy zaI?ale- 
nie 
iedni
zek nerkowych i nerek 0 prze
)leg.u 
mniej lub bardziej os
:!."ym, !lIe poten;. W¥

Je S.l
 
zupelnie wyleczon
. az do uJemnyc
l.,?,mLo
 kll_ 
kakrotnego badama moczu. W takleJ .oytuacJ.l po 
rod wydaje si
 zupelnie dopuszczab:y, gdyz za- 
ledwie ni()ktore chore V1ytazllj
. nawroty swego 
schorzenia w ci
zy, ale za
wycz::tJ nawroty te s
 
lagodne. . d 
4 Najcz
stsza sytuacja, k
ra pl'zyprowa za 
chora' do lekarza jest nast
puJ
.ca: . ch.o
a. przy- 
1yta . w czasie ciqzy mniej lub Wl
ceJ Cl
Zkr prze- 
bie-g pyelonephritis, ale, co. bardzo wazne,. mocz 
jej stale zawiera tak rop
, Jak drobnoustroJe. 
Otoz alltor sl}.dzi, ze W t
ki
I
 p
zypadkach 
moZliwose nawrotu pr
T kazd!"J C11,lZY Je
t barf
 
prawdopodobna, ale zazwyczaJ nawroty e s
 s 0 
sunkowo lekkie. 
Autor ih
struje swcje wywod
 opis
m .szeregu 
rzypadkow, stwierdzaj
c na zakonczellle, 
e prze- 
byte zapalenie miedni
zek. 
e:r:kow.yc? 1 nerek 
rzadko stosunkowo um.emozh:wm Cl
Z«f nast
po- 

 Stwierdzenie powyzsze me zwalma lekar
a 
:d . obowi
zku jak najdo
l
dniejszego .bad.a
la 
chorej przed zezwoleniem JeJ na donoszeme Cl
ZY. 


Badania histologiczne i doswiadczalne. nad pe- 
wnemi przedmiesi
czkowemi, b01esne'!u rrz.ero- 

tami gruczolu mlecznego. (Etude hlStO 0fq.u e 
et experiment ale de certaines hyperp aSles 
mammaires premenstruelles douloureuses). C 0 t- 
t e G. i G. P a I lot. 
Gynec. Obstetr. T. 33, str. 113, 1936 r. 1 
Obraz kliniczny wymienionego . 
 t
tu 
 
schorzenia charaktery:<;uje si
 bol.e:.;noscl
 
ndrsl, 
wystepuj
ca regularnie pr:::ed. kazdYII? per
o, e:n' 
przy
zem za
nacza si
 wyrazme lec
mcze zm a- 
nie pl'zetworow hormonalnych. . . 
Histologicznie stwi,:r
za si
 r0W1!-0Inl

: 
przerost wszystkich zrazlkow .gnlczol
l, Jak lOW 
niez rownomierne procesy dOJrzewama prz
w?- 
dow gruczo
owych; wreszcic widae zgrubl,
me 
warstew okolozrazikowych w tkal1ce gruczolu pler- 
siowego. . I . ' au 
Dla wyjasnienia omawlanego s
 
Olzema .- 
torzy przeprowadzili badania 
a k!ohc
ch, wpro- 
wadzaj
c im duze dawki f?lhkl}hny 1 hOTI?lk U 
cialka zoltego. Okazalo Sl
, ze s
mo cm 0 
zolte nie wywoluje zadnych zmU;I1. Nato- 
miast follikulina wywoluje po 15 dmach. pro.ce- 
sy rozrostowe, ktore po 6 wygod k ni
ch n
. wdel: 
ustepuja swem nat
zeniem tym, . tore. 
 ler z 
si
 'w gruczole mlecznym pod komec Cl
ZY. . 
Po zastosowaniu follikuliny i hormonu clalka 
Z6ltego jednoczesnie powDtaje naogol pod<;>bny.ob- 
raz histologiczny, ale z mocniejszym. dZIala!llem 
na nablonki gruczolu mlecznego; stync:dza Sl
 tu 
wyrazniejs::e zluszczenie nablonkow 1 wydzlela- 
nie mlodziwa. . 
Leczniczo najlepiej dzialaj
 p
etwory f,?lh- 
kuliny, jedynie w razie niepowodzema dobrze Jest 
podawae progynon. 
Leczenie radiologiczne krwawie
 z. narz:}.du r?d- 
nego kobiety, z wyl
czeniem ci:}.Zy, 1. nowotworow. 
(Radiotherapie des hemorragies gem tales chez 1a 
femme). C 0 u r I' i a des H. 
A?'ch. Elect?. med. T. 43, str. 409, 1935. 
Rad zastosowany do jamy macicy zazwyczaj 
dziala wyl
cznie na sluzowk
 ma
icy n!e uszka- 
dzaj
c jajnikow. Dzi
ki temu moze byc o
 s
o- 
sowany w krwawieniach tak okres
 POkwltaIpa, 
jak dojrzalosci plciowej, jak wreSZClC przekWlta- 
nia. k 't . t 
Oczywista jednak w okresie pO. WI a
m s 0- 
sowanie radu bQdzie niejako ostat
l
 p:r:ob
, po 
wyprobowaniu wszystkich innyc
 sro
kow }ecz- 
niczych, gdyz dawkowanie radu me moze b?,c ta.k 
pewne aby mozna bylo stanowczo. wy

czyc moz- 
liwose uszkodzenia jajnikow. Z teJ tez. przyczyny 
nalezv ostroznie dawkowac rad dla koblet w okre- 
sie c
ynnosci plciowej. 
Dawka przeciQtna wynosie pow:inna 50 mg. 
radu na przeci
g 24 godz. Dl
 koblet, 

d
cych 
w okresie przekwitania, leczeme radem Jest me- 
tod
 jak najbardziej wskazan
., . 
Przeciwskazaniem do stosowama omaWIaI1<="- 
go leczenia SI',I wszystkie stan
 za'pal
e ostrt: 
i przewlekle, zapalenie otrzewneJ. 
edn:cy ma- 
lej, trambophlebitis, ogolne zakazeme, medomo- 
ga serca i nerek. . . . 
Jesli chodzi 0 leczenie promlemaml Roent- 
gena, to jest ono szczegolni
 wskazane wobec 
stanow zapalnych przydatkow, pr,lCbiegaj
cych 
z krwawieniem. 



242 


Nr.8 


WIEDZIA LEKAIlSKA 


243 


WIEDZLA LEKARSKA 


Nr.8 


Jako srodki dorazne zaleca autor naswietla- 
nie sledziony i przysadki. 
Na zakonczenie podkresla autor koniecznose 
daleko i
cej ostroinosci przy stosowaniu Roent- 
gena u kobiet mlodych. W przypadkach tych ra- 
czej nadaje si
 leczenie radem. 
Z
kaienie )ologowe i jego leczenie. (La septice- 
mle puerperale et son traitement). !\oI 0 I' h a r d t 
P. E. 
Gynec. et Obstef?'. T. 33, st?. 56, 1936. 
Artyku
 pO'Y)'zszy oparty jest na dyskusji 
w Tow. Chirurglcznym w Marsylji na temat za- 
kazen .p3;Ciorko
cowych i gronkowcowych. 
Jezeh chodzl 0 rokowanie, to zdaniem autora 
nawet dodatni wynik posiewu ze krwi nie za- 
wsze moze b¥e u:wazany za decyduj
cy. 
. W lec
emu nle daly wyniku ani bakteriofag, 
am . szczeplOn
a, .ani surowica, ani przetaczanie 
krwl uodpornlOneJ. N ajskuteczniejsze okazaly si
 
Oawki krwi niedawnych rekonwalescentek. 
. Cotta G.orela twierdzi, ze wynik posiewu nie 
Jest decyduJ
cy, 0 ile brak objawow klinicznych. 
Przytacza on 8 przyp. ciQzkiego zakazenia polo- 
go
ego, z tego. w dwu uzyskano dodatni wynik 
posle'";u, . a pomlmo 5 przyp. zakonczylo si
 wy- 
zdrowlCmem. 
W innyc
 24 l!rzyp. zakazenia nie pologowe- 
g? w 10 wymk poslewu, byl dodatni; z tych ostat- 
mch 8 skonczylo si
 zejsciem srniertelnem ale 
dwa - wyzdrowialo. ' 
. Kilk
 autor.0'Y ws
a'Z¥,valO' w dyskusji na to, 
ze z 
hWlI
 umleJSCOWlema leczenie jest znacznie 
ulatwlOne 1 cZ
sto pro sty zabieg operacyjny kon- 
czy spraw
. 


T. Zawodzinski. 
(Warszawa) . 


CROROBY UCRA, GARDLA, NOSA. 


o badaniu oskrzeli zapomoca lipiodolu. (Sur 
I'xploration bronchique au m
yen du lipiodol). 
E. H u i z i n ga. 
Revue de laryngologie 1936. Nr. 2. 
. Autor pod3;je. obok 27 fotograrnow rentgeno- 
!oglcznyc.h w¥m
l. 12-letmch spostrzezen ze zdj
e 
1 p
zeswletlen hpJodolowych odnosnie do tchawi- 
cy I .d
ze
a os
rzelowepo. Z licznych tych spo- 
strz
zen 1 anahz podaJerny tylko niektore, od- 
sylaJ
C co do reszty do oryginalu (52 stron). 
Cod ? t 
 c h n i k i autor zarzuca zupelnie 
wstrzyk1wame poprzez wi
zadlo obraczkowo-tar- 
c
ycowe. 1) U doroslych najprostsza "jest metoda 
Slll
era: ,trzymaj!!
 j
zyk. uniemozliwia si
 poly- 
kame. Ro
n?czesme. wprowadza si
 strzykawk
 
do. gardla hpJodol, ktory z koniecznosci splywa do 

ro
 oddechowych. 2) Niekiedy po znieczuIeniu 
sluzowek . g
rdla i krtani wprowadza si
 strzy- 
kawk1J, hpJodol poza glosni
. 3) U dzieci 
wprowadza si
 Iipjodol po ich unieruchomieniu 
drog
 bezposredl1i
 i zapomoc
 kateteru, wprowa- 
dz?ne&,o. do tchawicy bez znieczulenia ogolnego 
am mleJscowego. Strzrkawk
 l
czy siQ z gornym 
wylotem kateteru. DZleci .szy?ko wykaszluj
 ma- 
SI2 kontras
ow
, przeto naJleplej wstrzykiwae pod 
ekral1e
 1 .od
'azu wykonywae przeswietlenie 
wzgl

me zdJQ
le. Co. do . 
 
 lib r u zasluguj
 
na u" agQ stwlerdzema, ]Z Jest on wiQkszy, gdy 


opieramy si
 na pomiarach rentgenologicznych na 
zywym, 'Podczas gdy naj
z
sciej przyjmowane 
Iiczby opieraj
 si
 na pomiarach ze zwl
k. Prawe 
oskrzele uwazae mozna za przedluzel1ie tchawi- 
cy. Rozgal
zienia oskrzeIowe nie s
 dichotomij- 
ne, lecz typu odmiennego, a mianowicie, jak t(} 
juz stwierdzil Aeby, - prawe oskrzele oddaje 
pona
 t
tnic
 plucn
 odgal
zienie do prawego pla- 
ta gornego, poczem zasadniczo biegnie dalej ja- 
ko "osk
zele macierzyste" az do podstawy plu- 
ca, oddaJ
c po drodze po cztery odgal
zienia ku 
przodowi i ku tylowi; to sarno cZ
'1li i tak sarno 
przebiega i lewe "oskrzele macierzyste". Plat 
sredni prawy jest zaopatrzony przez pierwsze 
przednie odgal

ienie prawego. oskrzela macierzy- 
stego. W obrazle rentgenologlCznym u czlowieka 
te cechy rozgal
zien wychodz
 niezbyt wyraznie 
z powodu duzych rozmiarow pluc ludzkich w wy- 
miarze strzalkowym i 'P0przecznym. Oskrzele 
glowne prawe jest znacznie szersze nii lewe 
(100:70). Szczegolowo omawian
 jest sprawa t. 
zw; perystaltyki oskrzeli, opisywanejprzez nie- 
kto:ych . autorow. Perystaltyki takiej autor nie 
stwlerdzIl, natomiast zauwazyl zaleznose szeroko- 
sci swiatla od fazy oddechowej. Rowniei miarowe 
przerwy w sciemnieniach obrazu swiatla nie ma- 
j:j.. nic wspolnego z perystaltyk
, lecz z przerwa- 
nu spowodowanemi 'Przez miarowe rozmieszczenie 
grudek sluzu w swietle. Waznem jest stwierdze- 
nie latwosci przelewal1ia si
 lipjodolu z jednej stro- 
ny 
l
tk
 piersiowej na drug
 ,pod wplywem si- 
ly cIQzkosCI. D.wa obrazy rentgenologiczne, wyko. 
nane w ?dstQple kwadransa, po zmianie polozenia 
z praw
J st
ony na !e:w
 dzialaj
 przekonywuj
- 
co. . Waz.l1a Jest wlasclwa ocena t. zw. jezioreK 
zacle

llon
ch . (l
c
 d:opacification). Mozna je 
pomY
IC z Janu.stoSCIaml pluc. Obraz taki wywo- 
lany Jest nadrnlaI'em lipjodolu. Rozni si
 od obra- 
zu rozstrzeni tern, ze kontury jarnistosci sa ostre 
zas z omawianej przyczyny - zatarte. P"ozate
 
P.r zez uzyc
e t
ardszych promieni w wypadku je- 
zlOrek udaJe Sl
 wydobye kontury zrazikow pluc- 
nych. 


rozrozma siQ: 1) okres wst
pl1Y (periode initia- 
Ie) cechujacy si
 cz
sto tylko lekkimi bolami glo- 
wy: i 2) dkres rozwoju (periode .de ,deveIop
e- 
ment), cechuj
cy si
 cal
 skall',l obJawow od llle- 
boIesnego obrz
ku na kosci k
ta wewnQtrzne
? 
oka i dolnej kraw
dzi oczodolu, zezu, podwoJ- 
nego widzel1ia, - az do powiklan oponow'y ch . i 
wsrodczaszkowych. Ze strony nos3; z
arzaJ
 s
Q 
objawy obstrukcji i retencji, c
chmellla, an?smIa 
po stronie kostniaka, zaburzema w odplY':"le lez 
i t. d. W rozpoznaniu rozniczkowem nalezy wy- 
kluczye nowotwory zlosliwe (fibroost
o-sarcoma), 
kilaki torbiele (muco-pyocele ethmOldale). Roz- 
strzy
aj1,lce znaczenie ma obraz rentgenologiczny, 
w ki;orem torbiele maj
 zarysy bardzo ostre, no- 
wotwory zatarte, kilaki zas 
:)3r
zo 
i
regula.rne 
i zatorkowate. Leczenie kostmakow sltowek Jest 
zawsze chirurgiczne, a wyniki leczenia dobre. 
Autor w cZQsci glownej podaje szczegolowy 
opis o:perowane
o. przez siebie przyp
dku z s
e- 
regiem ilustracJI 1 rentgenofotogramow. Wym!a- 
ry kostniakow ktore byly obustronne, wynoslly 
kolo 3 cm na 4 cm. Wyluszczono je pokolei w od- 
stQpie kolo 3 tygodni z ,?-obrym wyniki

. W przy- 
padku swoim przyjmuJe autor rozwoJ z warstw 
okostnowych na podstawie pobudek zapalnych " 
komorkach sitowych. 
Ortoskop chirurgiczny. (L'orthoscope chirurg'i- 
cal). D. S i m 0 n t. 


j. w. Nr..4. 
Autor dyrektor kliniki otolar:'ngologicznej 
 
Rostowie 'nad Donem opisuje przyrz:j.d .
Yl
sneJ 
konstrukcji przeznaczony df) larYTIgoskoPJI 1 hy.- 
popharyngoskopji bezposredl1iej i automaty

neJ, 
oparty na zasadach podanych przez Klhana 
(Schwebelaryngoskopie 
, Seifert3; (Stiitzautosk?- 
pie) i Heislingera (Dlrektoskople).. Przesuwam
 
szpatulki odbywa si
 p.rzy 'p0moc
 sruby w
dluz 
tr
'b6w zQbatych odpoWlednlego lozyska. PacJe
ta 
umieszcza siQ w pozycji lez
cej z glow
 ZWle- 
szon
. 


Dr. A. Schwarzbart (Krakow). 


Obustronny olbrzymi kostniak sitowek u dziew- 
czynki 14 letniej. (Osteome geant ethmoidal bila- 
teral chez une fillette de 14 ans). A. Las k i e- 
wi c z. 
J. W. 
,. 
a wstQpie. autor podaje uwagi ogolne. Roz- 
r?zmarny kostmaki zwykle i nllQszal1e, t. j. 'kom- 
bll;0.w. ane z tkal1k
 wloknist
, chrz
stn
 i t. d. Sa 
tez 1 mne podzialy. W kazdym razie kostniak roz= 
wija si
. we ws.zystkich kierunkach i pozostaje za- 
zwyczaJ w zWl
zku z podstaw
, z ktorej wyrosl 
zapomoc
 mniej lub wiQcej zaznaczonej szypuly. 
, Rozne istniejl',l teorje powstawania kostnla- 
kow. Au
or om
wia je pokolei. Najwi
cej faktow 
p.rzemawla zdamem autor.a za waznosci
: 1) czyn- 
lllka urazow
I?0.' P?woduJ1J,cego bujanie, ktorego 
p
nktem WYJSCIa Jest okostna lub tez 2) czyn- 
lllka zapalnego, wywoluj
cego spozniony rozwoj 
zarodk0'Yych g
iazd ?kostnowych lub chrz
stnych 
w obrQble k.omorek sltowych. W ostatnim wypad- 
ku pow
taJe nastQpowo skostnienie wzgl
dnie 
eburneacJa. 
'Objawy kliniczne zalez
 od umiejscowienia 
ro
miarow" czasu trwania i tempa rozwoju, jako
 
tez wplyw?
 mechanicznych i odczynow zapaI- 
nych w mleJscu i otoczeniu. W zwi
zku z tern 


OKULISTYKA. 


Zmiany w narz
dzie wzroku pod wplywem na- 
swieUania promieniami Roentgena 0 falach ul- 
tra _ krotkich (Sur Ies modifications de !'organe 
de la vue sous I'influence des rayons X a ondes 
ultra - courtes). P. S. P lit a s. 
Annales d'oculistique, Fevrie?' 1936. 
Sprawa wplywu nowych P?s
aci 
nergji 
ro- 
mienistej na organizmy ludzkI 1 zWle
z
sy J
st 
jednym z najbardziej zajmujl',lcych rozdzlalow blO- 
logji i medycyny wspolczes
ej.. ., 
Do powyzszej kategorJl nalez
 promlCllle. X 
o falach ultra-krotkich, ktore w cz.asach ostatlllch 
zl1alazly dose szerokie zas!osowame. . 
Skargi personelu za]
tego .w . prasowllla
h 
rentgenowskich na 
ilne z
Qczellle 1. o
oln,e n
e
 
domaganie pod komec dma pracy, Jak, r?wmez 
dzialanie promi
ni X 0 f
lach ult
a-
rotklch na 
ustroj poszczegolnych zWlerz
t doswmdczalnych, 
natchnQly autora mysl
 podjQcia b
d
il nad wpl
: 
wem wyzej wymienionych promlem na ustI'oJ 
i
"YY. 


Autorowi przypadlo w udziale bada!lie kli- 
niczne i histopatologiczne zmi
n w, l1arzl}dZIC, w
ro: 
ku, zmian sprowadzonych dzmlamem promlem X 
o falach ultra-krotkich. 
J uz pierwsze spostrzezenia. n
d dzialanie!I1 
biologicznem omawian
'ch, promlem w
k
z_aly, ze 
w wypadkach dostatecznej intensywno
cl. 1 o,dpo- 
wiedniej dlug-osci fali zwierz
ta gin
ly, s
ler
1 lch 
towarzyszyly zjawiska podobne do t.ych. Jakl
 za- 
uwazono w przypadkach przegrzama orgamzmu. 
Przed smierci
 zwierzl',lt doswiadczalnY,ch 
z reguly stwierdzano skok cieploty - u kotow 
i psow dochodz
cy do 43° - 44". 
Schliepak w rezultacie. swych doswiadcz
l- 
nych badan nad zwierzQtaml, doszedl do wn
o- 
sku ze dzialanie promieni X 0 falach ultra-krot- 
kich, moze bye upodobni.one do dzialania "glQbo- 
kiej diatermji wybiorcze]". 
M. inn. autor przytacza jako przyklad przy- 
padek w ktorym cieplota w
troby psa byla bar- 
dzo ";ysoka, podczas gdy temperatura s
sied
ich 
tkanek nie wykazywala wi
ksza ponad przecI
t- 
n
 roznicy. . 
Inni autorowie potwierdzili obscrwacje Schhe- 
puku nad wybiorczem dzialaniem fal 0 okreslo- 
nej dlugosci na pewne narz
dy, np. fala 0 dlu- 
gosci 4 met row wywoluje silne dzialanic szczegol- 
nie na rdzen kr
gowy. 
'V odniesieniu do tkanek oka prace doswiad- 
czalne Tar'lIssou>a. Maj-ranowskiego i Fradkina 
wykazaly, ze fala 0 dlugosd 8 metrow powodu- 
je skok cieploty mniejszy, niz przy uzyciu fal 
o roznej d
ugosci (1%, 4 10 metrow). 
Fala 0 dlugosci 1 % metra nagrzewa przede- 
wszystkiern siatkowkQ, nastQpnie rogowk
, twar- 
dowkc i nakoniec nerw wzrokowy. 
Fala 0 dlugosci 10 metrow nagrzewa przede- 
wszYDtkiem nerw wzrokowy i siatk6wk
, dziala- 
nie jej na twardowkQ jest posledniejsze. 
Autorowi wydaje si
, ze wyzej przytoczone 
prace doswiadczalne Schliepaka, Turnssou>u, Maj- 
ranowskiego i Fradkina pozwalajl} przypuszczae 
moznose wykorzystania omowionych promieni 
w celach leczniczych. 
Znajomosc odpornosci cieplnej niektorych 
drobnoustroj6w Oak np. gonokok i pneumokok - 
najbardziej niebezpiecznych dla narzl',ldu wzroku) 
moze bye zuzytkowana w celach leczniczych przy 
pomocy promieni X 0 falach krotkich, pod wa- 
nmkiem dokladnosci dozowania, oraz bardzo do- 
kbdnego umiejscowienia ich dzialania. 
Utkina i Teutel swemi pracami doswiadczal- 
nemi potwierdzili powyzsze przypuszczenie: nie- 
ktore drobnoustroje po zadzialaniu na nich pro- 
mieni X 0 falach ultra--krotkich gil1
 prQdzej. niz 
wtedy, gdy S1,l pozostawione 1'1 tej samej (jak w 
powyzszem doswiadczedu) tcmperaturze, lecz w 
kl',lpieli parowo-wodnej. 
Omawiane promienie znalazly zastosowanie 
w Ameryce w leczeniu porazenia post<;)puj
cego. 
Leczenie odbywa si
 przy pomocy aparatu specjal- 
nie zbudowanego przez "General Electric Compa- 
ny". Pacjent znajduje siQ pomil;)dzy 2-ma kon- 
densatorami (z t'Juminjum), cialo jego (za wy- 
j
tkiem glowy) przenikaj
 promienie X 0 dlugo- 
sci fali = 30 metrom 
Cieplota pacjenta pod wplywem tego sposo- 
bu leczenia podnosi si
 wydatnic. 
'" doswiadczeniach sw
'ch autor poslugiwal 
siC} falami 0 dlugosci 7,3 i 10 oraz 15 n:etrow. 



244 


WIEDZA LEKARSKA 


ROK X. 


W ARSZA W A, 1936, WRZESIEN 


ZESZYT IX. 


Nr.8 


Jako zwierz
ta doswiadczalne sluzyly koty 
u kt6rych narz
d wzroku, w szczeg6lnosci siat- 
k6wka, jest bardzo dobrze wyksztalcony. 
W wypadkach stosowania dawek minimalnych 
oddzialywanie ustroju bylo naog61 slabe i odwrot- 
nic przy dawkach silnych obserwowano pojawie- 
nic si
 ci
zkich objaw6w og6lnych. 
Niekt6re koty byly poddane 26 - 28 krot- 
nym p61godzinnym seansem, inne 2 krotnym po 
15 do 40 minut z przerwami polgodzinnemi. 
Przy ostatnio opisanym sposobie naswietlania 
smierci zwierz
t towarzyszyly nastQPuj
ce obja- 
wy: niepok6j, krzyk, kilkakrotne oddawanie mo- 
CZl1 i kalu, porazenie tylnych konczyn. 
Czasami obserwowano przed smierci
 zwie- 
rz
t kurcze kloniczne, kt6re zreszt
 nigdy nie 0- 
si
galy tego stopnia nat
zenia, jaki spotykano w 
wypadkach przegrzania w innych, niz omawiane, 
w:1runkach. 
Czasami cieplota wzraDtala od 38° (przed 
doswiadczeniem) do 43° - 44° (przed smierci
). 
Badanie oczu zwierz
t w czasie trwania do- 
swiadczenia stwierdzilo: lekkie zWQzenie zrenic, 
prawidlowe oddzialywanie na swi
tlo i przelqwie- 
nie naczyii siatk6wkowych. 
Autorzy nie stwierdzili zmQtniel1ia osrodk6w 


lamh,lcych w zadl1ym obserwowanym przez siebie 
przypadku. 
N a podstawie swych badan autor dochodzi do 
nastQPuj
cych wniosk6w: 
1. Promienie X 0 falach ultral
r6tkich przy 
stosowaniu w sih.ych dawleach mogq. wywrzec na 
narz::,td wzroku wplyw fatalny. 
2. N ajbardziej gl
bokie zmiany obserwowano 
w siatk6wce i nerwie wzrokowyr"l. 
3. Najsilniej zaznaczone zmiany, stwierdzone 
w siatk6wce, odnosz
 siQ do l
om6rek 3ej warstwy 
zwojonej i polegaj
 na: 
a) znikniQciu cialek Niessl'a. 
b) zwyrodnieniu wodniczkowem zarodzi. 
c) skurczeniu j
dra. 
Jezeli chodzi 0 nerw wzrokowy, to najpier- 
wsze objawy zwyrodnienia obserwowano pod po- 
staci
, zwan
 "status lacunaris". 
4. Zmiany fizjologiczne i histopatologiczne 
oka, wywolane przez promienie X 0 falach ultra 
kr6tkich przypominaj 
 zmiany stwierdzone przez 
autora i towarzyszl',! przypadkom og6lnego 
przegrzania ustroju. (Plitas - ,,-Uber Veral1de- 
rungen des Gesichtsorgans bei Uberhitzung des 
Organismus" Graef. Arch. f.- Ophth.. 1933, 
Bd. 131). S. Topolski. 


IP 


. 


.. 


" t" 


;,. 


A 


, . . 


MIESI
CZNIK 
POsWI
CONY PRZEGL
DOWI FRANCUSKIEGO 
PIsMIENNICTW A LEKARSKIEGO I POTRZEBOM 
LEKARZA PRAKTYKA. 


pod red a k c j C/: Doc. D r. E. Rei c her. 
.... 


Kornunikaf tI1arszaCIJskie20 TOCIJarzvstCIJD Ginekolo2iCzne20 


P:R.A 


C E 


o 


:R 


Sekcja Spoleczna Warszawskiego Towarzystwa Ginekologicznego, chc
c przyjsc z po- 
mocl',! w uzupelnieniu wiadomosci z zakresu poloznictwa i ginekologji licznym kole- 
gom, zwlaszcza pracujl',lcym lub maj
cym zamiar pracowac na prowincji, organizuje 
uzupelniaj
cy kurs z zakresu praktycznego poloznictwa i ginekologji. Pocz
tek kur- 
su 5-go pazdziernika r. b. Koniec kursu - 12-go grudnia r. b. Dopuszczalna liczba 
sluchaczow 40 os6b. Teoretyczne wyklady w ilosci 28 godzin, seminarjum z poloznic- 
twa i ginekologji - 64 godziny i cwiczenia na fantomach grupami (po 9 godzin 
kaMa grupa) - odb
d
 si
 w Klinice Poloznictwa i Chor6b Kobiecych Uniwersyte- 
tu J6zefa Pilsudskiego. Dobowe dyzury w Zakladach Polozniczych, praca na oddzia- 
lach ginekologicznych i w ambulatorjach z wykonywaniem zabieg6w pod kierow- 
nictwem P. P. Ordynator6w i Asystentow - odbQdl',l si
 w Szpitalach Miejskich. Opla- 
ta za caly kurs - 150 zlotych. Internat nieobowi
zujl',lcy wraz z utrzymaniem wy- 
nosi miesi
cznie okolo 135 z1. Pozl',ldanem byloby, zeby Kolega reflektuj
cy na kurs 
przez okres letni przygotowal si
 teoretycznie. Colloquium nie b
dzie. swiadectwa 
o przesluchaniu kursu b
dl',l wydane. Uczestnicy kursu otrzymaj
 szczeg610wy pro- 
gram zajQc. Zgloszenia nalezy nadsylac5 pod adresem: Warszawa, Marszalkowska 
42 m. 3, Dr. med. P. M
zynski - do dnia l.IX r. b. Ze wzglQdu na ograniczon
 licz- 
b
 miejsc bQd
 przyjmowani przedewszystkiem Koledzy, kt6rzy w przeszlym roku 
zglosili swoje kandydatury, 0 ile takowe ponowi
 do dnia 9.VIII r. b., nast
pnie wszy- 
scy w kolejnosci zgloszen do dnia l.IX r. b. Prezes Warsz. Tow. Ginek. 
Doc. Dr. med. Henryk Beck. 
Przewodnicz
cy Sekcji Spot W. T. G. 
Dr. med. Roman Wasilewski. 


Sekretarz S. S. W. T. G. 
Dr. Piotr l\I
zyi1.ski. 


y 


Q 


N 


.A 


L 


N 


E 


I 


"I 


Zaburzenia kr
z.enia u mlodziezy 


PODALA 
DR. PHIL. ET MED. ELEONORA REICHER, DOC. UNIW. J. P. 


(ci
g dalszy). 
Zaburzenia pobudliwosci mi
snia se.rco- 
wego wywolane b
waj
 prze
. podlllety, 
powstaj
ce nieprawldlowo w roz
ych cz
- 
sciach mi
snia sercowego w czaSle 'Y .kto- 
rym mi
sie:ii sercowy po skurczu flZJ ol?"" 
gicznym odzyskal juz zdolnose reagowallla 
na bodice. Powstaj 
 wtedy skurc
e d
- 
datkowe, ktore u mlodziezy wyst
puJ
 naJ- 
cz
sciej jako skurcze dodatkowe komo- 
rowe. 


Cz
sto u mlodziezy spotykana zmiana 
rytmu serca wywolana jest pr
ez .tak. z';; 
niemiarowosc oddechowC/:. Nlemlarow
sc 
oddechowa spowodowana jest zaburzen
a- 
mi w powstawaniu bodicow do skurczow 
serca na tle zmian napi
cia nerwu bl
d- 
nego, powstaj
cych ":" okresie wdechu 
i wydechu. Wyraza sw ona w 
en spa- 
sob ze w czasie wdechu t
tno Jest cz
- 
sts
e i mniejsze, w czasie zas wydechu 
rzadsze i pelniejsze. 
Porazenie nerwu bl
dnego przez atro- 
pin
 znosi niemiarowos
. oddechow
, 
swiadcz
c tem samem 0 JeJ wegetatyw- 
nem pochodzeniu. Niemiarowose oddecho- 
wa wyst
puje szczegolnie cz
sto w okre- 
sie dojrzewania, u ludzi mlodych, nerwo- 
wych z chwiejnym ukladem wegetatyw- 
nym. . 
Niemiarowose oddechowa lllema patola- 
gicznego znaczenia. 
Zmiany rytmu serca y mlodziezy.wy: 
wolane s
 przedewszystklem zaburzemaml 
pobudliwosci (batmotropizmu) serca. 


Redaktor odpowiedzialny: Doc. Dr. E. Reicher, Polna 40, Tel. 9.54-54. 
Wydawca: Spolka Wydawnicza "Wiedza Lekarska". 
Adres redakcji i administracji, Warszawa, Kaliska 9. Tel. 924-39. 
Prenumerata z przesylk
 rocznie zl. 8, kwartalnie zl. 2. Konto P. K. O. 15.78'5. 
¥l str. :Ih str. :1;4, str. 
zl. 450.- 250.- 135.- 
" 350.- 200.- 120.- 
" 350.- 200.- 120.- 
" 300.- 170.- 95.- 


Ogloszenia: zewn
trzna strona okladki .................. 
bezposrednio przed tekstem ................. 
2-ga i 3-cia strona okladki . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
pozostale ................................. 


Zakl. Graf. "DRUKPRASA". Sp. Z ogre odp. NowY-Swiat 54. Tel: 615-56 i 242-40. 


Przyczyny pojawiemia si
 tyc
 niepra- 
widlowo umiejscowionych podlllet mog
 
bye bardzo rozne. W zruszenia psychiczne, 
zm
czenie, dzialanie toksycznych produk- 
tow np. pasozytow przewodu pokarmo,,:"e- 
go, naduzywanie kawy, herbaty, 
ytOlllU, 
etc. mog
 spowodowae wyst
powallle skur- 
czow dodatkowych. Cech
 charakterystycz- 
n
 skurczow dodatkowych komorowych 
jest jak wiadomo dluzsza, wyrown
wc.za 
przerwa w akcji serca po ich wyst
plelllu. 
Skurcze te wyst
puj
 latwiej przy zwol- 
nionej akcji serca np. pr
dzej. w po
o
e- 
niu lez
cem, niz stoj
cem, a takze latwleJ u