/Medycyna_1937_R11_nr3.djvu

			+3
 
R. 1937. 


N3 


7 LUTEGO 


. 


MEDYCYNA 


DWUTYGODNIK 


Organ Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego 


Tresc. Fr. I:. u k a s z c z y k. Zakres promieniolecznictwa 
w rakach sutka. - J. Las k 0 w ski. Torbielowate zwyrod, 
nienie sutka a procesy rakowe. - E. R a h 0 z a. Elektrochi. 
rurgia w leczeniu nowotworaw zlosliwych. - H. No b I i- 
now n a. Wiek chorych, stopien rozwoju raka szyjki macicy 
eraz dlugosc okresu czasu mi
dzy wystqpieniem pierwszych 
objawow choroby a zl!toszeniem si
 do leczenia. - J. S z a- 
It un i a. Promieniolecznictwo pierwotnego raka pochwy. - 
Sprawozdanie liczbowe z pracy Oddzialu medycznego Insty- 
tutu Radowego im. Marii Sklodowskiej Curie w Warszawie za 
lata 1932 - 1936. - Przeglqd pismiennictwa. - Notatki tera' 
peutyczne. - Tow. Internistaw Polskich, - Sprawozdania 
z posiedzeti klinicznych szpitalnych. - VI Zjazd lekarzy 
w Krynicy. - Wiadomosci raine. 


Sommaire: Fr. I:. u k a s z c z y k. La radiotherapie des can- 
cers du sein. J. Las k 0 w ski. Maladie kystique et Ie 
cancer du sein. - E. R a h 0 z a. Electrochirurgie dans Ie 
traitement des neoplasmes matins. - H. No b Ii n awn a. 
Age des malades, degre du developpement du cancer du col 
uterin et temps ecoulese entre I'apparition des premiers 
symptomes de la maladie et la consultation chez Ie mede- 
cin. - J. S z a bun i a. Radiotherapie des cancers du Yllgin. 
- Revue des journaux. - Notices therapeutiques. - Bulle- 
tins des Seances (Soc. des med, de Varsovie. Soc. des Intern, 
Polon. Cliniques et hopitaux). - Renseignements et com- 
muniques. - Resume des articles originaux. 


.1 icodi. 


t 
(Knolh 


,,
 

:o'ft - 


...-

 - 
}
 
;'." 


. 
 .. 
..,
\ \

.:
 ';

Z
;: 
';: 
;.;. ". 


uspokai a nawet naisilnieiszy kaszel. 


t, 
l 

 
t 
fli 


Rp. Oryg.Dicodid-tableti-i po 0,01 g. 
10 szt. (It 2.601_ 
Rp, Oryg. Dicodid-tabletki PO 0,005 g. 
10 szt. In. 2. Ii 
20 szt. {It 3.401. 


U doros!ych 0.005-0,01 9 lazy,,,or 1-2-3 roZ'j dzi..n, pc ,eozeniu 


KNOll A,-G., ludwigshafen nod Renem. 
Przedslawicielstwa: Dam Haadlowy R, Arcichawski, Wartza",o, Tr'ibacko 4. 


A 


'- 
'IITrr 
J.'2&d6 



1f3 


7 Lutego 


1937 r. 


MEDYCYNA 


Komitet Redakcyjny: Doc. Dr. T. But k i e w i c z, Dr. A. By I i n a, Dr. K. 0 il b row ski, prof. Dr. W. F i I ins k i, 
Dr. J, W. G rot t, Dr. T. K 0 P e c, prof. Dr. A. L e s n i 0 w ski, Dr. W. L i I pop, doc. Dr. W. t. a pin ski, doc. Dr. A, t. a. 
wry now i c z, prof. Dr. W. Me I a now ski, doc. Dr. Zd, M i c h a I ski, prof. Dr. L. Pas z k i e w i c z, Dr. S. R u d z k i, 
doc. Dr. W. Z a wad 0 w ski. 


Redaktorzy: Dr, Ludwik Dydynski i doc. Dr. H. Oromadzki. 


Wydawca: Dr. J. W. Ol'ott. 


Sekretarz redakcji: Dr. E. Bruner. 


Z Instytutu Radowego im, Marii Sklodowskiej Curie w Warszawie 
Dzial i"ledyczny 
Dyrektor: Dr. Fr. t.ukaszczyk 


DI'. FR.\.NC1SZEK LVKAsznZYK 


Zakres prOmielliolecznictwa 
w rakach sutka *) 


Haki sutka stanowiq jeden z najwainiejszych dzia- 
16w cancel'oloo'ii. Raz ze sa to najcz
stsze nowotwory 
zlosliwe u kObiet - wecUug niekt6rych autor6w po' 
wyzej 4006 wszyst.kich rak6w u kobiet, a powt6re, ze 
na skutek powierzchownego poloienia i specjalnych 
warunk6w anntf>luic:.r.nych sq stosunkowo Intwo dost
pne 
dla obecnych metod leczenia ralw - chirurgii i radio- 
terapii. Pomimo to dotychczasowe wynild leczenia 
rak6w sutka nie sq naog6l zadawalajqce. 
. 'Y t)'lu kr6tkim referacie chcialbYlll rozpatrzee, 
]nlm rola przypada promieniom w leczenin tej choroby, 
zar6wno jako metody pomocniczej obok leczenia chi- 
rurgicznego, jak tez i metod)' samodzielnej; lllUSZ
 
odrazu uprzedzic, ze poglqdy rozlllaitych szl{61 i roz- 
lllaitych antor6w sq na te kwest.ie bardzo rozbiezne 
i dlatego referat nie moze bye zestawieniem wszystkich 
opinii, leez nawet w dqzenin do wybrania nnjrl
cjonal- 
niejszej metody Post
I)O\Yania w duzej cz
sci musi si
 
oprzee na doswiadczeniu wlasnym. 
Przede wszystkilll nalez)' odpowiedziec, czy raId 
sutka sq wystarczajqco \\Tazli we na dzialanie promieni. 
Histologicznie sq to, jak wiadomo, raId gl'uczolokom61'- 
kowe, kt6re podobnie jak cal
' gl'uczol lllleczny, mozna 
llwazac za pochodne gruczol6w potowych. Ot6z wiemy, 
ie pewna cz
sc rak6w sk6rnych wychodzi z gruczo16w 
potowych, wytwarzajqc najcz
sciej raId postawno- 
kom6rkowej raId te leczq si
 naog6l dose dobrze ra- 


*) Wygloszone na IV Ogolnopolskim Zjeidzie dla Walki 
z Nowotworami w Wilnie w grudniu 1936 r. Referat programowy. 


d
m. ,y s
ltku, l:aki te charaldel'yznjq si
 ogromnq 
wlelopostaclOwosCIq, buduwa gruczolowa n3jcz
sciej jest 
t
lko zaznaczona. R6zne postaci histologiczne sq obec- 
me badane, zwlas1.cza co do zlosliwosci, dokladne jed- 
nak rozszeregowanie nie jest naog6l mozliwe wlasnie 
z p?\\ odn tej wi
lopostaciowosci na wet w tym samYlll 
gUZle. Jnk m6wl 111 ass 0 n zdarzajq si
 preparaty, kt6- 
rym mozna nadae z r6wnq slusznosciq 5 r6inych nazw. 
Sq zdania, ze poszczeg61ne rodzaje histoloo'iczne zacho- 
wujq si
 wobec promieni niejednakowo, dokladniejszJch 
?a!lych ? tYIll nie posiadalllY. Sq autorzy, l,t6rzy uwa- 
za]q rak1 Rutka za oporne i niemoili,ye do wyleczenia 
promieniami. Tak np. B 0 I' a k 2 lata telllu oo'losi! 
swoje doswiadczenia i doszedl do wnioskl1, ze O'l'
CZO- 
loraki sutka sq nie do uleczenia promienimlli i na wet 
najwi
ks7.e dawki IH'{)mieni, kt6re nie wy\\'olnjq jeszcze 
ma1'twicy tkanek, nie mogq doprowadzic do calkowite- 
go cofni
cia si
 nowot\\'orn. Tak na szcz
scie nie jest. 
Przeczq temu i doswiadczenia dawniejszych autor6w' 
d . ' 
na po stawle naszego materialu W "'arszawie jestesmy 
wi
kszymi optymistami. 
Xa fotografiach podanych p1'zez B 0 l' a k a, tkanka 
rakowa w na wrocie raka sntlw nie zostala zniszczona 
pomimo, ze dawka promieni byla tak silna, ze wywo- 
lala nekroz
 otaczajqcych tlwnek zd1'owych. N astepne 
zdj
cia dotyczl\ p1'zypadku raka sutka leczoneuo w'ln- 
stytucie wa1'szawsldn;; ohnk guza w gl'l1czolad
 pacho- 
wych rak pod postaciq duzego tworn brodawczakowa- 
tego. Po zastosowanin promieni guz zupelnie znikl 
nietylko nie pozostawiajqc mart\\'icy, lecz przeciwni; 
normalny wyglqd sk6l'y z niewielkimi smugmlli blizno- 
watymi. Zmiany zachodzqce w raIn! sutka pod wply- 
wem prol11ieni moiemy dobrze spostrzegac W pl'epara- 
tach histologicznych. Pokaz
 Panom fotografi
 prepa- 
ratu z wycinka o\\Tzodzonego ogniska na\\'rotoweuo 
przed naswietlaniem - typo\\'e ca. solidum, Po I
a- 
swietlaniach promieniami Rontgena widzq Panowie silny 
rozrost zbitej ,,-16knistej tkanki lqcznej, otaczajqcej po- 
zostale drolme ogniska rakowe. Kom6rld tych ognisk 
sq bardzo drobne, j
dra zas piknotyczne. To jest fo- 



8t1'. 68 


MEDYCYNA 


.N3 


m 
 


. '- 


,. 
, 


.
 



 
 .=-::"\-- 


.i 


.' 

. 
r, 



 


J> ><
.'- 


.
-- 


'''-- '. .....- 
-

-P"'


.-: 


-
 


,
:.;" 


.... ......." 
':-- 

 
.
 

 


. --:::. ,,;:;: 
""--
-- 
- 



 ':I- 


7r 
---
 - 
_ i'-
' 
" 


I ._ 


.... 


-' 


Rye. 1. Fotografia przypad
u Bor81,a nawrotu poope. ae} j. 
nego raka sutka przed i po leezeniu promien;ami Ront
ena. 
Tkanka nowotworowa nie ulegta zniszezeniu pomimo wywolania 
martwiey popromiennej oti1ezaj
eyeh tkanek zdrowyeh. 


tografia innego preparatu pochodzl1ceg'o z duzego guza 
piersi, wielkosci lllniej wi
cej 2 pit;sci, nieruchollIego 
wobec podstawy. Po zastosowaniu prolllieni R6ntgena 
zmniejszyl sif;! on 0 2/3, pomilllo to uSl1ll
lismy go ope- 
racyjnie. Przy badaniu mairroslwpowym wydawal sif;! 
bye zupelnie wyjalowiony. 'Y preparacie mikroskopo- 
wym widoczne sl1 jeszcze bardzo dt"obne ogniska Iw- 
morek rakowyeh z objawami zwyrodnienia pod posta- 
cil1 deformacji i wybitnej pyIrnozy jl1det.. Po stronie 


,', - '1 


, .. 
"-' . 
 ::--..- 


"'" 

' 
!J 


) 


\.- .' 



 


-if 


:" ......-; 


\ 



-. 


, . . 


'
..
 


- "', 


{'i,
'''_ , ' . 
 

. 


r. 


Rye. 2. Rak sutka w postaci brodawezakowatej wybuja" 
lo
ci ponad powierzchni
 sk6ry z widocznym pnkictem sruczo- 
low poniiej pachy, 


lewej zauwazye mozna na zdjf;!eiu nieregularne In'ylki 
wapna, ktore uformowaly si
 w obr
bie obumarlyeh 
ognisk rakowych. Bye moze, ze pozostaly w tym gu- 
zie ogniska komorek nowotwo1'owych zdoine do 7.yeia 
i rozwoju. Ale In musilllY powiedziee jedno: nawet 
\V rakach ptoolllienioczul.reh, takich jak raId maciey, 
mId sko1'Y, j{)z.rka, krta!li nie Ieczpny wszystldch przy- 
padkow proluieniami. Tm wi
kszy gl1Z, tYIlI t1'udniej 
g'o wyIec7.Yc. GdybY3my w ralm szyjki maciey mieH 
do czynienia z tak duzJm ohj(;tosciowo guzem, jak to 
spotykam,}' w raInl sntlw, calkowitego wyjalowienia no- 
wot.worn cz
sto nie d:tlolJy sif;! llzyshac. 'Y rakaeh 
szyjld macic.y llieczaille sl1 p1'zede wszystkim zmiany 
pOCzl1lkowe, niewielkie. Xie lIIozemy wif;!c \Y 1'akaeh 
sutkn popr7.estawae na ujelllnych wnioskach wysnnwn- 
nych z pr6b leczenia gllzow ogrolllnych, daleko posu- 
ni
tyeh, u ellOryeh wyniszczonyeh. N a podsta ,,'ie wlas- 
nych doswiadczen stosowania promieni, pl'zede wszystkim 
\V licznyeh ogniskaeh nawrotowych, doszedlem do prze- 
konania, ze rak piersi \V pl'zypadkach zmian niezbyt 
wielkich mozn3 dopl'owndzic llliejscowo do coflJif;!cia si
 
l'ownie dobl'ze jak rnki skot'ne, oezywiscie przy odpo- 
wiedniej tech nice stosowania promieni. Przypadld da- 
leko posuni<;ete s
 tl'udne do opano\yania za pomocl1 
promieni, tak samo jak trudne SI1 do opanowania da. 
leko posunif;!te raId warg ezy raId maeicy. 
Przechodzl1e teraz do stoFowania promieni jako 
srodka pomocniezego w leezenill chirnrgicznym muszf;! 
powi£dziee, ze spotyka sif;! tu pogl
dy nader rozlllaite, 
ez
sto zupelnie sprzee7.ne Pogl
dy sl1 7.wykie wysnu- 


'T 


-.,.
"" ;- 


" t 
,,". .J 
.
 ". 

r 

 
J 

.. 



, \ 
, 


, " 



..- 
.
 


;?
 


......... 


'\!j -
- 


. C "';>-.-- 


l 



-' 


Rye. 3. Ten sam przypadek po leezeniu promieniami 
Rontgena. Guz pierwotny i przerzutowy pod paeh
 eofnql si
 
w zupelnosci, pozo8tawiaj
e niewielkie, b!iznownte ZIIciill!ni
cie. 
Sk5ra nieuszl!odzona, 



1'13 


MEDYCYNA 


Str. 69 


, . .. 
_ iii - . - . ,.. ,rI., . ,.' J' ,.. 
I 'f, 't .. ,i' .,.'... . ...\. '.. 
 "A""..... 
,
.h_""." t 46: ". ., 'i1,'r-
.. .. ,., .. -:; . 
...1 '." ')."...\ ". ";
 
 :...-J' '.' jt.
 f .',
"", .. 
.. 
;,I:; :4;, '.'" , ...
4t't 
 - ...... ., ,;:#. ,. ... ... , ... - '#. 
11I'I'.. 
. \ .t.. 
 "'" '
 '..... "". };11 ,.. · 
.fI*: "'".' 11'",. U 
;W' (..,." '-"..:-,,' 
'...
I p f \ .. 
,t...............,.. 
 , '. ....'
 'It. ".
:' ...
 J 
. 
..t 1J"! -... .-...It '. ..,' JII'''. .,. -- 
: ,or .... . ...
 ., \ !-'. 'I' 7&': .;

. filA: .U.l"'
:':. 
 
. . . _ . .. ..." 
" , 
 
..' '''. · !.'"" , ...., "... "'A
I!.. <, 
 ..,..", ..... .. . , e.' 

 ...!...,._'i
: ..

... .",
... 1M _fl' . _.A_I!.. ;.;
_.. 

, 'I -'k" "',f""".' .....
 
...#... \ /''' .. 

..h .=: ..
., 
t-,:"$i"4
.. ;?.::,,,,,,.. 
. .... ,It,;:. .... 
 

.;., ,.... . a::.!., .,,
.. .
: f/'" 
.. ,, :.1iIo .ti 
.'" .i..t

. 

 .' tit 
........
" ..
 IfR ... I" co '100. ..,..- - -- ... 

.".... \.. .....,.,..."'... C .:.- :'
"'.."."''''; · 
: , 4-.,.-"'..... .. 0>'" fI 
" .!Ift.. ...... ;,....
 .... ff iC iIr,. .. .. , 
... -..., ... 'l.e, Cor. ' lo< '4 .' L i 

f:
..I.'.."
 0..... _.. . 
 ...
. ......... f.,.. 
.: 't'...« .,., ..- ,. .L f-."." . .; 1 
E.. .'"..
 ..",.:.,. . '""'........ 4f\ 4t&' ,I.. -1 
r-.- ..* l' 
 ' #.. Y .': - .... J", ... - . i" . 
 
 
I' · ... . .. 
 '" ".,.:...../.. ;,.;.or...., r ,.;10" ,,,". _ ..; 

 ' ... "'-,.,.. . "...
 ... ."" ,.. 
 r. . J4tIo... " n -4 
, t . .. 
 
 ..
 :... /". 
 .... #f"':. . 
 :- 
) 
-.. · 

 .... ...".
. ;
.
 ..::;.
 .._ -'.If' _... 
 . 
:....
, ...-."".......
.. . 

 - .... ,'!
; .J. {f' 'I:"'.i 


,.. 


Ryc. 6. Mikrof. x 176 razy (I. R. - 409). Rdk lity sutka. 
na
wietlony niepelnq dawkq promieni Rontgena przed zabiegiem 
operacyjnym. Na zdic:ciu widoezne S1) nieliczne ogniska rako. 
wej kom6rki rakowe majq zachowan1) ieszeze budowc:, ta!c :ie 
w iiidraeh mozna zauwazye iiiderkaj wybitny rozrost tkanki liicz- 
nei, kt6ra aezkolwiek ma charakter wl6knisty, nie jest ieszeze 
iak zbita i zawiera dose cluto iiider kom6rkowych. 


.. .. 


... ,- 
" . 
- "." '\.!' 
-}..,.
. """'''
''!II. 
 
" &" 

 'Ii':(." 
 ' ..' .,' - \. 
, ... i4!. 
 .. 
.-
 f\- \. ... ,- 
, 
 .
i'... .... '" .. .. J ,., 
." 
 - 
. ... ..,JI..sra., · ,. 
,," " _
 . '.- -...,f&, " \. 
.. ,," "'...... ...., 
" -.. ...... . \;:....f'-% . "\ \ . 
# -.,. "' .. .. _
 . f1( 

 .. ." 
.....,.. "-".. ..!.' ".1 a 
.-:
.
 
, ....,
4'
. '\ 

 .... ...\' 
" .. -" ;- 
, , 
......'Ii "-..t' 
.... 


'" 


I 
\ 


\. 
#" 


'" 


" 


" , 
- .. 

 ,. . 
f 


\;"'"> 
. 


.. . 
" 1" 


" 


.. , 


. 


.. 



, 
" 


I 
-. 


.. 


... 


li- 
I. 


.." 


.. 11 .... ". 
.. " 
# < -, 
"';,. .'- 
"- 
.... 


.. 


.. 


.. 


... 


.-. 


"
 


., 
 


- 


" . 
'. 


- 
..... 


.. ... 
.. .. 
.. ,...... .. 
, ... . 
I ... 
- 
'" - 
." 

 - .. 


- 
,...- 


- 
-... 


.. 
. , 
....... 
1: 


. 


!=. 


, 


. 
, : 


- 


... 


411 


... 


-' 


...
 
.JIIt" 


... 
-, 


.... 
.S;. ....... 
-4::.""'!fo-...#. .. 
... 


... 


t. 


....., 
I 


-- 


, 


Ryc. 5. Mikrof. x 176 razy (I. R. - 80). Ten sam przy' 
padek co w mikrof. poprzedniej po naswietlaniu radem. Wybitna 
ilosciowa przewaga ubogokom6rkowei wl6knistej tkanki liicznej, 
ogniska rakowe nieliczne, drobne, "zduszone M przez tkankc: 
liicznq; kom6rki rakowe male, iiidraieh pyknotyczne, 


przypadkow raka sutka zylo po 3 latach od zauwaze- 
Ilia wyraznych objawow choroby 24% chorych. 'Ve- 
dlug jeszcze innej statystyki po 5 latach od stwierdze. 
Ilia raka zylo 22°0 chorych. Zresztq wszyscy Idinicysci 
o tYlll wiedzq, ze zlosliwosc poszczegolnych przypad- 
kow rakow sutka jest bardzo niejednakowa. 


.
 , "-: t ,,
 

;..' 
 , ,,' --... ........ ,:- 
'" . -..,-........ -....? *' ,,- .,.
 4 ... 
t. .. '", \w.
. '. "'", 0. ...- 

, ,......t.... - ..... .f"'t
. 
.' ......'\,
 ......... t:' 
 _ 

 f " - . . .... -....... r ,,- ., - - 
 
.. to . I 

 - , --" J 
" ':-.... ......... :...:.- ,.. ,. '. 1 
"::.>oo. 
 , '
 t. ,'" -" -
 ..'.,' . # . i 
r','" ,-.. '-_." . i I' . 
i "': .. - .. . -! d:'. 
 
 
 
 

 I" ...... \ 

. .;\..-..
" 
.. " 
\ ",. 
 '- 
io -=- ' 
 
k., .1 ;.,... " '.
 . - 
i 
t ' .,:,; -\ . .. t ";";": f: .\
...... ':",. '.1 . 
.j 
..... ". ... ,'f' , f
., .... J 
...- '" 
-.. . . . 
 ., " 
........ '\' .;
tI ' 

 ' .
i 
t .,
 -:. : "_,,." 
.. 
 t i '.. .. .,=J 

 ., <, \." -.; g'J', ,,"'
:-- 
',,-, _'...." "II> '!.;. . · 
.... ..........- -
 

...\\ '\ 
.. ...........
 
,'.oj 
a. 


..... - 
 , 

 :
'
 ] 
#- .. 
 

'...-:; .' 


\ 


... 
..
. 


'4o " 
,.. ... \ '. 
,/ "I 
" -'c
 __ . 
YfftI'
:. 


Rye. 7. Mikrof. x 176 razy (I. R. - 2086). Rak sutka na. 
swietJony pelnq dawkii promieni Rontgena. Ogniska rakowe 
nieliezne, drobne, kom6rki ulegajii zmianom wstecznym, wyra. 
:iajiicym sic: w zatarciu budowy i pyknozie ii1derj z prawei strony 
u g6ry drobne ciemne ogniska zlog6w wapniowych w miejscu 
obumarlyeh kom6rekj otaczaiiica tkanka liiezna ma charakter 
zbity, wl6knisty. 



Str. 70 


MEDYCYNA 


1t3 


Pl'zy ocenie, jakie jest l'okowani
 danego pl'zypad- 
ku raka sutka, ma znaczenie szereg czynnikow mniej 
lub wi
cej juz uznanych. Do nich nalezq: wiek, szyb- 
kose wzrostu, usadowienie, nast
pnie stosunek do sko- 
ry, podloza i stan gruczolow, co okreslamy naogol we- 
dlug podzialu S t e i nth a I a, ora7o histologic7ony rodzaj 
guza. \Yedlug prac, coprawda jeszc70e nielic7onych, 
wzi
cie pod uwag
 tych c7oynnikow, a 70wlaszcza obra- 
zu histologicznego, daje moznosc pr70ewidzenin dals:1.ego 
ro7owoju chorohy 70 doldadnosciq do 70°6. Otoz staty- 
st.r k 70 uwzgl
dnieniem tych czynnik6w prawie ze uie 
ma. Jeieli si
 zdarzy, co niektor7oY chirurgowie jak 
N e u III ani Cor y n przY7onajq, ze wszystlde Pl;ZYP3d- 
ki wczesne -- bez w
'c7ouwalnych gruc7ool6w - byly 
tylko opel'owane, zas przypadki dalej posuni
te po 
operacji byly skierowane do naswietlafl i jesli po Idlku 
latach wi
cej zyje ChOl.ych tylko operowanych, to na 
podstawie tak zestawionego materialu wcale nie Illozna 
wnioskowae, ze naswietlania i operacja dajq gorsze wy- 
niki niz sama operacja. Dalszq trudnosciq W ocenie 
wynikow radioterapii jest nieslychana rozmaitose uzy- 
wanych metod stosownnin promieni. Jedni autor7oY 7oa- 
lecajq naswietlania przed operacjq w r67.nych dnwkach 
i w roznych odst
pach e70aSUj sq to jednnk naogol daw- 
ki niewysolde, gdyi w przeciwnym l'azie utrudnilyby 
operacj
. Inni autorzy stosujq nnswietlania przed ope- 
1'acjq i po ope1'acji. \V koiicu inni stosujq tylko na- 
swietlania pooperaeyjne i tut:Jj spotylw si
 Illnostwo 
odmian. Kiektorzy pop1'zestajq na jedno1'azowym lub 
w kilku seansaeh zastosowaniu dawki zblizonej do ru- 
mieniowej, inni stosujq d"lwki znacznie poniZej 1'umie- 
niowej, powtarzajq jednak naswietlania co kilka tygo- 
dni, lub co kilka miesi
cy. 
Statystyk ogloszonyeh jest mnostwo, prawie wszy- 
stkie posiadajq te b1'31d, 0 kto1'ych wspomnialem, wnio- 
ski sq dosye roznej cz
sto zd3rza si
, ze inaczej oce- 
niajq wyniki chi1'urdzy, inac70ej rentgenolodzy: chirur- 
d70Y naogol z wi
kszq rezerwq, rentgenolod7oY wi
cej 
optymistycznie. Sq 70dania zupelnie negatywne, tak np. 
Pert he s w 1'okn 1920 oglosil statystyk
 zupelnie pe- 
symistycznq; na 144 chorych operowanych i nast
pnie 
naswietlanych promieniami Rontgena i na 134 cho1'yeh 
wylqcznie ope1'O\Y3nych, po 3 latach bylo w stanie do- 
hrym z naswietlanych 30°6, a 70 nienaswietlnnych 3890. 
Ta statystyka jest jednak wyjqtkowo pesymistycznn, 
chociaz sq i inne pozniejs7oe jak G I' e e n 0 ugh, ktory 
na podstawie 254 pr7oypadkow pr70ez siebie obserwowa- 
nych nie widzi zndnej roznicy na korzysc pr7oypadkow 
leczonych operacjq i naswietlaniami. Inne z oglasza- 
nych statystyk przemawiajq naogol na korzyse sto- 
sowania p1'omieni Rontgena obok operacji. \Vedlug 
statystyk P fa hie l' a, For sell a, L ell man a, An s- 
e h ii t z a stosowanie przed i poope1'acyj ne promieni 
Rontgena wp.aznie podnosi odsetek wyleczen od 10!\) 
do 30 - 4090. Pomimo tych kor7oystnyeh doniesien te 
naswietlania spotRaly si
 z szeregiem zar7outow; naj- 
wi
ksze zash.zeienia wysuwaly i wysuwajq zwlnszeza 
niektore zaklady przeei wrakowe. 
Pl'zede wszystkim co do samej technild stosowa- 
nia p1'omieni po operacji - male dawki promieni sto- 
sowane co pewien czns zarzuca si
 i jest to zarzut 
bardzo powazny, z punktu widzenia ogolnej radiote- 
rapii nowotworow jest to metoda zla - naogol zanie- 
chanaj w ten sposob nie udaje si
 nigdy wyleczye 


bdnego nowotworu 0 jakimkolwiek umiejscowieniu. 
Jesli wi
c naswietlani3 majq bye mmpelnienielll ope- 
racji w sensie 70niszczenia pozostawionych pl'7oez chi- 
l'nl'ga komorek nowotwol'owych, to ta metoda nie "'y- 
d3je si
 bye odpowiednia. Znow jesli si
 pl"7.yjmie, ie 
noz chirurga usunql caly gu7o, H naswietlanie ma jedy- 
nie 703pobiec nawrotowi sprnwy, to tr70eha powiedziee, 
1.e takie post
powanie w Z:Jdnym r3]{U nie okaznlo si
 
slmtec70ne i nie llla 1.ndnych powodow, 1.eby speej31nie 
w raku sutka llIialo b) e odpowiednie. Nie jest wcnle 
dowied7oione, ie zn pomocq naswietlall 1lI0zemy zapo- 
biec pojawieniu si
 nnwrotu lnll roz\\'ini
ciu si
 prze- 
rzutu w okolicy naswietlanej. Cz
slu pl'zytnc7oane do- 
swiadczenia z pl'zeszczepami nowolwOl'ow wcale nie 
do\Vod7oq, ie to chodzi specjalnie 0 Pl'zyjmownnie si
 
Inb nieprzyjmowanie przes7oc7oep6w l'ftlnt. To jest prze- 
de wszystldm sprawa przeszczepianift; oboj
tne c70Y to 
b
d7oie przes70czep tlwnld nOl'malnej, czy patologicznej. 
Rtosowanie promieni w dawlwcll bnl'd7oo malych, wedlng 
niektorych autor6w, mi310 za zndanie jakoby pohudze- 
nie rozwoju tkanki Iqc7onej; lec70 i w tym kierunku 
zadnych dowodow nie ma, a w lw7.dym l'nzie nie ma 
dowodow, zeby mozna bylo pobudzie t'ylko normalnq 
tkank
 l!\cznq, a nie pobud7oic r6wnoczesnie i lwmorek 
nowotworowych, 0 ile tam sq. Ze takie pobudzajqce 
dzialanie promieni i na komol'ki nowotworowe moze 
w pewnych przypadkach wystqpie, 0 tym wiemy dzis 
napewno; wiemy, ze pod wplywem dawki promieni do- 
sye silnej, wywolujqcej makl'oskopowo '3ilny rnmieii, 
mogq pojawie si
 wyraznie w polu naswietlanym drob- 
ne n3cieki nowotwOl'owe. 0 takich spostrzezeniaeh 
doniosl przed 2 laty prof. 1\1 aye r 70 Poznania i takq 
bardzo demonstratywnq fotografi
 F ran k a za 
S e h w 3 r e e m Panom pokazuj
. \Y danYlll pl'7oypadku, 
po zastoso\Vaniu 1,500 ,,1''' W szeregu seansow wywo- 
lnjqcych tyllw silny rUlllieii, doMadnie, w granicnch 
pola naswietlanego wystqpily w skorze drobne nacield 
nowotworowe. Jest to znpelnie 7orozullliale, bo \Viemy, 
ze pod wpJywem d70inlania promieni wyst
puje w sko- 
rze silne rozszerzenie naczyii, pr70ede ws70ystkim wlo- 
sowatyeh, a prmvdopodobnie i przestrzeni limfatyc7o- 
nych, co w rnzie istnienia ognisk nowotworowych moze 
raezej ulatwie icll rozwoj nii go zahmnownc. Owszem, 
Illozemy z3stosowae promienie w ten sposolJ, ze wystq- 
pi nie rozwoj lecz zniszczenie istniejqcych ognisl.; mu- 
si to b.Ye dawka znacznie WYZS703, ktora spowoduje 
nietylko rumien ale zniszczenie i czasowe odpadnif, 
z tych przypadk6w naswietlajqc silnymi dawkami, eo- 
prawda nie raz, nal'azajqe si
 na wywolanie powazniej- 
szej reakcji w uszkodzonej przez poprzednie naswie- 
tlania sk61'ze, uelaje si
 nam miejsco\\"o nawr6t opano- 
wac. Dlatego tez stosl1jemy w l o akach suUm po ope- 
racji naswiet1ania, jednalde winny spos6b. Przede 
wszystkim nie stosujemy t. zw. naswietlafi profi1aktycz- 
nych, t. zn. nie naswietlamy wtedy, kiedy sqdzimy, ze 
operacyjnie usnni
to caly guz i zadne ogniska nowo- 
tworu w polu operacyj nym nie pozostaly. W przypad- 
Imch guz6w ograniczonych, olWl"aeyjnie latwych do 
usnni
cia, w pl'z.rparlkaeh, Idedy dokladne badanie mi- 
kl'OSR opowe nie 
twiel"(lza p1'zerzut6w w gl'uczolaeh 
pr.ehowych, jednJIll sIowem w przypadkach, kt6re 
wedlug podzialu S t e i nth a I a tworzq grup
 I, nie 
stosujemy po operacji zadnyeh naswietlaii, ogl'aniczajqe 
si
 jeclynie do o
l'esowego bndania ehorej. Jak juz 
m6wilem, nie ma zadn.rell pods taw do wiary, ze pl'O- 
lllienie ustrzeg:l przed rozwojem rnka tnm, gclzie go 
w danej ehwili nie nlfl, a wiemy r6wniez clobrze, ze 
nie zapohiegnq rozwojowi odleglyeh przerzut6w. jesli 
byly po temu wal'llnld. Takie stanowisko zajmnje 
takze S e h i n z i wieht innych. I rzeezywiseie, nawet 
jesli pl'zeglqdniemy statystyki autor6w, kt6rzy stwier- 
dzili kOl'zystne wyniki poprzednio omawianyeh nn- 
swietlaii pooperaeyjnyeh, to z zestawieii tych autor6\\', 
kt61'zy sw6j material opl'aeowali, uwzgl
dniajqe podzial 
rozwoju ehoroby wedlug S t e i nth a I a, widzimy, ze 
w stopoiu I, to znaezy kiedy guz jest stosunkowo nie- 


wielki, zupelnie ruehomy wobee podstawy, nie zrosm
- 
ty ze sk6rq, bez przerzut6w w gl'uczolneh, przede 
wszystkim paehowych, naswiet1ania w niczYIll nie po- 
prawiajq wynik6w samego leczenia operaeyjnego. 
"T edlug N e u III a n a i Cor y n n z 24 pl'zypadk6w 
w stopniu I, leezonyeh wylqeznie operaeyj nie, po 3 la- 
tach w dobrym stnnie bylo 85°(), po 5 - 61%" a z 16 
przypaclk6w leezonyeh operaeyjnie i naswietlnnyeh po 
3 lataeh bylo w dobr.rm stanie 86°0, a po 5 latach 
tylko 57%. Jednym slo\yem zadnej istotnej r6zniey. 
Takze i C h r is tie nie u waza za celowe naswietlania 
poopel'aeyjnego w przypallkaeh wczesnyeh i uzasadnia 
swoje stanowisko w ten spos6b; "gdy naswietJamy eho- 
rego po opel'aeji, to mamy przed sobq albo choreg(l, 
u kt6rego nowotw61' w zupelnosei zostal usuni
ty, 
wtedy naswietlanie jest zhyteezne, albo tez mamy do 
czynienia z mkiem, kt6ry zostal poddany urazowi ope- 
raeyjnemu i kt6ry mO:7.e juz wytworzyl przerzuty", 
W braku objaw6w klinieznych, kt6re najez
seiej wy- 
st
pujq dopiero, gdy ogl1lsko przer:r.utowe osiqgnie 
pe\Vne stadium rozwoju, nie mamy zadnych metod na 
wykrywallie przerzut6w odleglyeh, lIie wiemy, gdzie 
one powstanq i nie mozemy 'zastosowac zadnego uza- 
sadnionego leezenia profilaktyeznego. Gdy jednak ma- 
my podstnw
 obawiac si
, ze operacja nie usun
la eal- 
kowieie guza sutka, gdy istnialy przerzllty w gruezo- 
Iaeh paehowyeh, gdy gruezoly nadobojezylwwe sq po- 
wi
kszone, jednym slowe,11 w II i III grupie S t e i n t- 
h a 1 a, nalezy te okolice poddac naswietlaniom promie- 
niami Rontgena. Sami jednal{ stosujemy w tyeh ra- 
zaeh nie spos6b, 0 !d6rym moi.na eonajlllniej powie- 
dziec, ze nnder ez
sto zawodzi i kt6ry w innyell umiej- 
seowieniaeh no,,"otworu nie mialby zadnego uzasadnie- 
nia, leez w zaloi.enin, ze za pomoeq promieni mamy 
w polu naswietlanym zniszezyc kom6rki ralwwe, kt6- 
ryeh ehirurg uSllnqc nie pott'nfil, stosujemy naswietln- 
nia intensywne, !d6re w innyeh przypadkaeh dajq nam 
wyleczenia nowot\Voru, to znaczy dnjelllY promienie 
twarde, silnie filtrowane w dn \\ I( ach eodziennyeh, nie- 
zhyt wielkich, 170-220 "r" 1Ia seans, Idll;to mlaje Sif;! opanowae przerzuty w pusze lub nad 
obojczykiem z tym samJlll co poprzednio zastt"zeze- 
niem. 
Najezf;!seiej wskazane sq promienie Rontgenu; obej- 
mujq one znaeznie wif;!kszy obszar i dzialanie ieh jest 
wif;!eej rownomierne; tylko w ma1yeh, pOWiel"Zehow- 
nyeh zmianaeh leezenie radem moze bye wygodniejsze 
do przeprowadzenia. Za pomoeq igiel radowyeh, ktore 
niektorzy autorzy proponujq, mozna rowniez uzyskae 
miejseowq popraw
. W plzypadku, ktory na tej foto- 
grafii podajf;!, w 2 glf;!bokieh owrzodzeniaeh nieopera- 
eyjnego guza sutka zastosowalismy wldueie igiel rado- 
wyeh w brzegi; jak Panowie widzq, na 2-giej fotografii, 
uzyskano zabliznienie. N aogo1 jednak wldu wania igiel 
nie mozna poleeae w rakaeh sutka i wiehl auto row to 
odradza, gdyz trudno jest w ten sposob uzyskae row- 
nomiernose dzialania promieni, zwlaszeza na wi
kszym 
obszarze. Najefektowniejsze wyniki otrzymuje si
 
w przerzutaeh do kosei. lIlozna powiedziee, ze 0 ile 
przerzuty nie sq zbyt rozsiane, to z reguly mozemy 
uzyskac ustqpienie bolow i przywroeic ehorym zdol- 
nose poruszania si
. Czasami poprawa bywa tylko 
kilkumiesif;!ezna, przyehodzq nowe ogniska przerzutow; 
ezasami jednak poprawa, przy pozoraeh zupelnego 
zdrowia, przy zdolnosei do za\Vodo\Vej praey, trwa po 
kilka lat. Jako ilustraejf;! przytoezf;! historif;! takiego 
p1'zypadlm. 
U chorej, 40-letniej, ktora przed 5-eiu laty przeszla usu- 
ni
cie prawej piersi z powodu raka, pojawil si
 nawrot w posta- 
ei guzka wielko5ci orzecha laskowego, polqczonego dose seisle 
z chrzqstkq IV :iebra. Guzek usuni
to operacyjnie, nast
pnie 
zastosowano promienie Rontgena, po czym nastqpilo zupelne 
wygojenie si
. W 6 miesi
cy poiniej wystqpily objawy przerzu- 
tu do kosei krzy:iowej z .,ilnymi bolami i pareiem na p
cherz. 
Bole byly tak silne, :ie przez par
 tygodni chora nie wstawala 
z la:ika. Chora zglosila si
 ponownie do lnstytulu, gdzie prze- 
prowadzilismy leczenie promieniomi Rontgena i dolegliwosei zu- 
pelnie ustqpily. Chora powracila do zawodowej pracy. Ta zu- 
pelna poprawa utrzymuje si
 ju:i prawie 2 lata. 
Tego rodzaju przypaclkow moglbym przytoezyc 
wiele. 
Po tym pt"zeghldzie zastosowania radioterapii jako 
srodka pomoeniezego obok ehirurgii, nastf;!pnie jako sa- 
modzielnej metody leezenia w postaeiaeh nienadajqeyeh 
si
 do operaeji, przeehodz
 do rozwazania, ezy radiote- 
rapia ma szanse zastqpienia w rakaeh sutka leezenia 
ehirurgieznego. Takie rozwazanie jest zupelnie uspra- 


.. 


.. -
.;"",- .. 

 ...-.... 


\ 


,', ,.. 
.:. "''! -- 

,(, ---
. 


f 


. ..... 


. .
r-: ,\!'" 
" ',0.:" j."
,
' 'i."-, " "_ 
... .............L....
' ,f" ,",,' - 
"0 -e..\.Jr:i" -. ;., <-. 

 ,T",-,,#, ';i'
- 


'.' 
, . 


. ,. 


Rye. 10. Rak sutka z 2 gl
boko drqzqcymi owrzodzeniami. 


piersi nieleczonych, przeci
tna ich zycia wynosi 32 mie- 
si
ce i ie, wig statystyki angielskiej, cytowanej przez 
Hi n t z ego, na 651 przypadkow raka sutka llielec.w- 
lIego po 3 latach z)'lo 21° 0 , a wig jeszcze innej staty- 
styki takich samych przypadkow lIieleczonych w 5 lat 
po wyst!cjpieniu objawow raka zylo jeszcze 22°o, to doj- 
d'demy do przekonania, ie leczenie chirurgiczne, kto- 
rego wartose jest lIiezaprzeczona, w wielu przypadkach 
jest bezskuteczne. Sq jPdnnkze i lepsze statystyld chi- 
ru1'giczne. Z polskich, oglos7.ona przez N i c z Y per o- 
wi c 7. a statystylm Kliniki poznafisIdej, wykazuje lIa 78 
cho1'ych operowanych po 3 Iatach 39°6 cho1'ych w do- 
b1'ym stanie, ale jesli si
 wezmie same wczesne przy- 
padki, to po 3 lutach bylo jeszcze w dob1'ym stanie 
77%, po 5 latach odsetek wszystkich chorych operowa- 
lIych w dob1')'m stanie wynosil tylko 26%. 
C h l'i s tie ocenia wyniki ope1'acyjne uzyskiwane 
w najlepszych klinikach Ame1'yki i Eu1'opy w stanach 
wC7.esnych, naprawd
 ogl'ftniczonych do samego sutka, 
na 65 - 70%,; w p1'zypadkach, gdy sq zaj
te gruczoly 
pachowe, p1'ocent wyleczeii spada na 4 - 16. 'Y calo- 
sci i on ocenia w)'leczalnose wsz)'stIdch operowanych 
na 30 - 40%. 
Wedlng zestawieii 'V in t z a, obejmnjqcych 25,000 
przypadkow literatury swiatowej, wyleczalnose w stop- 
niu I wynosi 759 D , w stopniu II - 28%, w stopniu 
III - 7%. 
Z tych wszystldch zestawien wynika, ze wysoka 
kol'zysc _ chh'ul'gicznego leozenia \Vczesn
Tch.pl'zypadk6\V 



 


';...,- 


. 
l;::,.-J., ..... 


. .... 


< -' .
. 


- '- /. 


\. 
, 


" 
t 


". , 
«'.., 


,"., 


i-:" 


'
, 


""h' 


.... 


i 


Ryc. 11. Ten sam przypade), po przeprowadzeniu lecze- 
nia radem w postaci igiel. 


raka piersi jest niezbita, natollliast w przypadkach da- 
lej posuni
t)'ch (RteintllHl II - III), wi
c juz w przy- 
padkach, w kto1'ych g1'uczoly pachowe sq zaj
te, wyni- 
ki ope1'acyjlle sq slabe i zupelnie 7.ro7.ullliale sq wobec 
tego nsitowania zapewnienia tYIll chorym lepszych 
szanS wyleczenia niz dot)'chczas. 
Chirurd7.Y idq w kierullku jaknajbardziej rozle- 
glych ope1'acji usuni
cia w jednYIll bloku i calej pierf'i 
i mi
sni pie1'siowych i tkanki lilllfatycznej pachowej, 
Bye moze, ze w ten sposob zmniejszy si
 Hose lIaw1'o- 
tow w polu operacyjnym. Pozostajq jednak jeszcze 
przerzuty odlegle, przede wszystkilll do kosci, Ictore 
wyst
pujq nader cz
sto, wedlng statystyki drezdeiisldej 
Rohrkirscha az w 66%, t. zn., ze prawie wszystlde pr7.Y- 
padki niewylec7.0ne ginq na przerzuty odlegle. 
I tu nasuwa si
 pytanie, czy rozlegla, radykalna 
operacja, zamieniajqca sporq powierzchni
 ciaia w krwa- 
wiqcq ran
, w ktorej chirnrg dlugo wykonywa zabiegi, 
wprawd7.ie celowe ale pol
czone z odrywaniem i miaz- 
dzeniem tkanek i to w poln, w ktorym znajduj
 si
 
wyczuwalne, a prawdopodobnie i male niewyczuwalne 
ogniska tkanki nowotworowej, czy taki rozlegly, krwa- 
wy zabieg nie ulatwia powstawania tych nader cz
stych 
przerzutow drog
 krwi. Oczywiscie wiadoll10, ze pr7.e- 
rzuty odlegle po\Vstajq niezalezllie od operacji i nie- 
rzadko widuje si
 chorych z malym guzem piersi 
i z przel'zutami odleglymi, niemniej talde p,rtanie jest 
wysuwane oddawna. Wiemy pl'zeciez z histopatologii , 



1113 


Str. 74 


MEDYCYNA 


ze wobec wdzieraj&cej si
 tkanld rakowatej sutka tkan- 
ka lqczna nie pozostaje bezczynna, usiluje si
 bronie 
pt'zez reakcj
 0 charakterze zapalnym (l\I ass 0 n). Ko- 
morld no\Votworowe przehijfljq \Vczesniej czy pozniej 
t(,) przeszkod
. Czy jednak zniszczenie \V czasie ope- 
racji tego .)bronnego systemu jest calkiem bez 70 nacze- 
nifl, to jest wqtpliwe. Zupelnie uzasadnionym jest przy- 
pnszczenie, ze droga dla pl'zerzutow jest ulfltwiona. 
StfJ.d tez pochodzq pr6hy zastqpienia leczenia operacyj- 
nego radioterapiq i tfllde proby sq juz wcale liczne. 
Jak jnz wspomnialem, zniszczeni(;J duzych guzow pro- 
mieniami, nawet promieniocznlych, nasuwa tl'udnosci. 
Natomiast zniszczenie mfllych ognisk jest znacznie 
latwiejsze i moze bye przede wszystldm doldadniej 
przeprowadzone niz drogq chirurgicznl:!. To te7. plan 
winien bye nast(,)pujqcy: usunqe sam guz cllirurgicznie, 
nieradykalnie, zabiegiem jaknajmniejszym - nozem 
diatermicznym - a nast(,)pnie zastosowac promienie. 
Hi r s c h oglosil w roku 1927 statystyk(,) przypadkow 
tak leczonych; z 22 przypadkow by10 w clobrym stanie 
po 3 latflch 21 to znaczy 95 0 jJ , a po 5 latach 17 - to 
znaczy 78?{i. Sq to wyniki dotychczas niespotykane. 
Pozniej oglosili P f a hIe r na 26 przypadkow 
w ten sposob leczonych 87% w dohrym stanie po 5 lfl- 
tach; Lee na 68 przypadkow po 5 latach 50% w do- 
In'ym stanie, Web s tel' przy 15 przypadkach 66% 
rowniei po 5 latach. 
Najwi
l{s7oq statystyk
 oglosil Win t z, ktory 70 re- 
guly usuwa tylko sam guz, a nflst
pnie naswietla pro- 
mieniami R6ntgena. W jego zestawieniu przypadki 
nalezqce do I i II grupy Steinthala sq omowione ra- 
zem, gdyz rzeczywiscie bez zbadania histologicznego 
gruczolow, trudno te grupy rozdzielie, wi
c w tej gru- 
pie na 124 przypadkow po 3 - 4 latach - 69% bylo 
w dobrym stanie, a 70 97 przypadkow po 5 - 6 latach 
bylo w dobrym stanie 51%. W 100 przypadkflch dale- 
ko posuni
tych (Steintlwl III) otrzymal tq metodq w 21°{i 
dohry sta n po 
 - 4 latach, a z 81 przypadkow, 
w ktorych czas obserwacji wynosil 5 - 6 lat, dobry 
gtan stwierdzono w 11%. U swoich chorych stosl1je 
"T in t z z reguly kastracj
. Niekorzystny wplyw ciq7.Y 
na przehieg raIn! Hntka jest znany oddawna; S chi n- 
z in g e r w rokn 1889, a nast(,)pnie inni autorzy dcnie- 
sli 0 korzystnym wplywie kastracji chirurgicznej na 
IH'zebieg raka sntka, Od tego C7.asn ogloszono wiele 
przypadk6w wyraznego zallflmowania tempa rozwoju 
raka sntka po kflstL'acji i Post(')lwwanie to, zwlaszcza 
w swiet1e najnowszych bad:Ul dotyczqcych zwiqzku po- 
mi
dzy czyn nosciq jajnikow i zwyrodnieniem nowotwo- 
row,vm gruczo1n mlecznego, zdaje si
 zfl81ugiwae na 
szersze rozpowszechnienie. 
Na ostatnim Zjezdzie w Bl'ukseli Pl,zedstawil 
,y i n t 70 statystyld jeszcze harddej znch
cajfJ.ce. Sporo 
nn torow oglosilo zestnwienia rowniez lwrzystne, obej- 
mujqce jednak krotszy czas spostrzegania. "T J3, r. 1935. sIr. 674. 11) 
An s c h ii t z W. und J, Hell man n.-Uber die Erfolge der Nach- 
bestrahlung radical operiertem Mammakarzinom. Dtsch. Zscnr. 
Chir., str. 197, t. 47 (1926). 12) P f a hIe r G. E. - Die Ergebnis- 
se der Strahlentherapie bei 1022 Privatpatienten mit Brustkrebs 



1'13 


MEDYCYNA 


Str. 75 


von 1902 - 1928. III Congres International 
e Radiologie. Paris, 
1931. 13) Do u II I a s Web s t e r J. H. - Uber die Rontgen und 
Radiumbehandlung der operablen und GrenzfaIl, von Brustkrebs. 
Strahlentherapie, t. 49, r. 1934. str. 255. 14) E v i n II i !: e e. - 
Cytowani za Web s t ere m. 15) C h:r i s tie A. C. - Uber die 
Diagnose und Behandlung des Mammakarzinoms. Strahlenthe- 
rapie, t.57, r, 1936, str. 3. 16) D u cui n g J, - Precis de Can. 
cerologie. Paris, 1932. 17) Win t z H. - La Rontgentherapie du 
cancer du sein. Le Cancer, t. 11, r. 1934, str, 178, 18) G a n z.-' 
Da!!; Schicl,sal der im Rontgeninstilut behandelten Mammakarzi. 
nompatienten der Jahre 1920 - 1932, Zurcher Erfahrungen, 
Strahlentherapie, t.57, sIr. 413, r. 1936, 19) 5 chi n z. - Ope- 
rative und radiotherapeulische Behandlung der I{rebse. Stra- 
hlentherapie, t. 46, r. 1933, str. 7. 20) M u r doc h e t S. 5 i - 
m 0 n. - Rapport sur Ie traitement radiologique des cancers 
du sein. Le Cancer, t. 9, r. 1932, str. 175. 21) Dan i s R. - 
Rapport sur traitement chirurgical du cancer de sein. Le Cancer, 
t. 9, r. 1932, str. 193. 


Z Instytutu Radowego im, Morii Sklodowskiej. Curie 
w \Varszawie 
DziaI Medyczny 
Dyreklor: Dr. fro Lukaszczyk. 


Dr J6ZEF LASKOWSKI 
kierownik pl"acowni histopatologicznej 


Torbielkowate zwyrodnienie sutka 
a procesy ra kowe *) 


Sutek jest gruczolem, ceclmjqcym si
 duzq chwiej- 
nosciq swego utkania. "T 1'6znych ok1'esach zycia, po- 
czqwszy od ul"odzenia i koiiczqc na okresie przekwita- 
nia ulega on bardzo znacznym zmianom, noszqcym bqdz 
cha1'akte1' staIy, bqdz tez okresowy. Ta plastycznose 
i zmiennose terenu tkankowego tl6maczy nam, dlacze- 
go sutek jest tak cz
stym miejscem l"ozwoju sp1'aw ra- 
kowych; wiadomo bowiem, ze tam, gdzie wyst
pujq 
rozrosty nablonkowe najwi
cej zda1'za si
 okazji do 
przeksztalcenia zlosliwego. Obserwowanie ohraz6w 
przejseiowych i ehwytanie moment6w poezqtkowyeh ra
 
kowacenia jest rzeezq trudnq, gdyz gruezol piersiowy 
stanowi teren zamknic;ty, niedost
pny dla wnikliwej 
oeeny klinicznej. Do zak1'esu spra\V ehorobowych, kt6- 
re dopl'owadzie l110gq do p6zniejszego bujania zlosliwe- 
go nalezy, wedlug Ask a n a z ego, opr6ez zaburzeii 
rozwojowych i spraw zapalnyeh tak zwane torbielkowa- 
te zwyrodnienie sutka. 
Ani istota tego ciel'pienia, ani stosunek jego do 
raka nie jest dzisiaj dostatecznie wyswietlony. Od eza- 
su piel'wszyeh opis6w Coo per a (1828), B rod i ego 
(1846), R eel u s (1865), poglqdy na t
 sprnw
 ulegaly 
ciqglym zl11ianom. Dose wspomniee, ze S chi m m e 1- 
bus c h uwazal torbielkowate zWYl'odnienie suUm za 
nowotw61', K 0 n i g, Del bet zas za wynik s.n'awy za- 
palnej, natomiast K l' 0 m pee her, Let u II e i A s- 
e h 0 f f widzq w nim wyraz zahu1'zeii 1'ozwojowyeh. 
Ostatnio coraz wi
eej zaczyna zw1'acae si
 uwag
 na 
zwiqzek tego cierpienia z zabul'zenia111i hormonalnymi 


*) Wygloszone na IV Og61nopolskim Zjeidzie dill Walki 
z Nowotworllmi w Wilnie w grudniu 1936 r. 


(P l' i b l' am, G e s chi c k t e l' i L e w i s). T
 1'6znorod- 
nose poglqd6w odzwiercindlajq w wi
kszym lub m niej- 
sz,ym stopniu nast
pujqce nazwy: eystlldenoma (S chi 111- 
m e I h II S e h), polykystoma mammae (8 ass e), mastitis 
ebroniea cystiea (K 0 II i g), mastopatbia cystiea dyspla- 
stiea (A s e h 0 f f), mamma eystiea (v. Be l' g III ann), 
fibromatosis diffusa, lu\) nodulare (D i e t l'i e h), fibrosis 
mammae (I\: r 0 III P e c h e I'), fibroadenomatosis cystiea 
(S e III II), epitbeliofibrosis (A s k a n a z y), mllladie eysti- 
que essentiete (U:J rd et L emu i 11 e), senile parencby- 
matous bypertropby (B I 0 0 d goo d), cystipborous de- 
squamative epitbelial byperplasia (C h eat lei C u t- 
Ie 1'). 
P1'zechodzqe do wlaseiwego tematu, mianowieie do 
sprawy zwiqzku mi
dzy torbielkowatym zwyrodnieniem 
sutka i l'akielll, musz
 przede wsz,ystkim zaznaczye, ze 
nie jest to eiel'piellie wylqcznie wielm p1'zekwitania. 
Niewqtpliwie w tym ok1'esle dochodzi ono do swego 
rozkwitu, jednak rozpoezyna si
, jak twierdzi C he a- 
t lei Cut I e r, juz w tl'zecim dziesiqtku lat, r\ a mo- 
zliwose wezesl1ego wyst
powania wskazujq tez spost1'ze- 
zenia Ask a n a z ego, kt6ry widzial tOl'bielkowate zwy- 
1'odnienie suUra u dzie\\'cz
t 10- eio i 13-tniej. Drugim 
waznym szczeg6lem jest fakt, ze lIiejednokrotnie zmia- 
ny 0 t.rpie torbielkowatego zWY1'odnienia sutka znajdo- 
wano w pozol'nie zdl'owych gruezolach pie1'siowycll. 
Tak naprzylrlad Tie t z e podaje, ze u kobiet starszyeh 
znajdowal je w 25% p1'zypadk6w, Go ens zas u kobiet 
powyzej 40 lat w 3391) (na 60 u 20, w tym 7 stan6w 
przedrakowyeh), 
 B 0 l' C II a l' d t i J a f f e nawet w 93% 
(na 100 w 93). Ze lIie jest to wlasciwoseiq wieku 
przekwitania, dowodzq spostrze7.enia H a h n a, kt6ry 
u Irobiet poni7.ej 40 lat stwierdzil w 23% przypadk6w 
(na 48 w 11) ntajone fazy torbielkowatego zwyrodnie- 
nia sutka. Jak z teg!1 wynika, nalezy liezye si
 niet.rl- 
Iro z duzq cz
stosciq tego eie1'pienia, leez taIrze z wy- 
st
powaniem stan6w utajonyeh, nie manifestujqcych si
 
Idinieznie. 
,y obec p1'z.rtoczonyeh faIrt6w sp1'a \Va znaezenia 
torbiellrowatego zWYl'odnienia sutka jaIro zmian przy- 
gotowawczyeh dla p6zniejszyeh proces6w 1'akowyeh na- 
biera szczeg61nej wagi. 
Aezkol,dek patologia rozporzqdza dzisiaj olb1'zy- 
mim materialem Idinicznym i anatomopatologiczn,ym, 
to jednak poglqdy na t
 spraw
 dalelde sq jeszeze od 
zgodnosci. Z nowsz,ych pl'ae w tej dziedzinie wysuwa- 
jq si
 na czolo doniesienia C amp bell a z 1934 r. 
i Be l' t s chi z 1935 1'. C amp bell podaje wynild, 
dot,yezqce 290 przypadk6w to1'bielkowatego zwY1'oclnie- 
nia sutka, obsenvowanyeh w ei
gu dluzszego czasu od 
chwili wykonania zabiegu ehiru1'gicznego. Cz
se eho- 
rych miala usuni
tq zmian
 miejscO\yo (233 przypadJd), 
u ez
sci zas dokonano odei
cia gruezolu piersiowego 
(57 pl'zYPMdk6w). Po obse1'waeji cho1'ych, trwajqcej 3 
lata i dluzej autor stwiel'dzil zaledwie w 2 p1'zypad- 
kaelt powstanie 1'aka. 0 podobnych wynikaeh donosi 
Be l' t s chi: na 112 p1'zypadk6w, w kt6rych wykonano 
bqdz miejscowy zabieg, bqdz tez usuni
cie sutka, \V jed- 
nym zflledwie 1'ozwinql si
 rak (i to wqtpliwy, jesli 
ehodzi 0 zwiqzek przyczynowy z tOl'bielkowatym zwy- 
1'odnieniem), mimo ze kont1'ola chol'ych t1'wala od 4 do 
7 lat. Auto1'zy na podstawie ogloszonyeh spostl'zezeii 
doehodzq do pl'zekonania, ze klinika nie dostareza do- 
stateeznych podstaw do stwierdzenia zwiqzlm przyczy- 



Str. 76 


MEDYCYNA 


1113 


nowego mi
dzy rozrostami nablonkowymi w torbielko- 
watym zwyrodnieniu sutlm, a rakiem. De a v e r, Mac 
Far 1 and i J 0 h n son uwazajft, ze 0 He omawiane 
cierpienia wyst
pujq jednoczesnie obok siebie, to sq to 
zmiany wsp6ltowarzJszqce, nie powiqzane ze sobq przJ- 
czynowo. Niewqtpliwie wynild C amp b e II a i Be l' t- 
s chi sq bardzo zastanawiajqce, budzq jednak pewne 
zastrzezenia natury zasadniczej. Przede wszystldm 
wi
c ocena mikroskopowa kazdego przypadku jest zaw- 
sze subiektywna i niewiadomo jest naprzyldad, czy 
stwierdzane przez nich roz1'osty nablonkowe byly rze- 
czywiscie sp1'awq zaawansowanq, CZJ tez poczqtkowq. 
1\la to, jak p6zniej zobaczymy, bardzo dllze znaczenie. 
Kontrola lekarska, t1'wajqca od :3 do 7 lat, jest mimo 
wszystko za kr6tka, by l1l0ina b.r1o wyciqgae Imtego- 
1'yczne wnioski. Zastrzezenie to jest tym bardziej 
sluszne, ze, jak wiemy, okres wyl
gania raka jest bar- 
dzo dlugi. C h eat lei Cut Ie l' nie bez slusznosci 
sqdzq, ze bujania zlosliwe powstajqce na tIe torbielko- 
watego zwY1'odnienia, wymagajq okresu czasu od 25 - 
30 lat. Mozna zatem p1'zypuszczae, ze im dluzsza by- 
laby obserwacja chorych, tym cz
stsze bylyby przy- 
padki stwierdzania nast
powego bujania zlosliwego. Do 
pewnego stopnia przemawiajq za tynl spostl'zezenia 
Lie db erg a, kt6ry przedlllzajqc kontrol
 lekarskq do 
lat 10, stwierdzil na 9 leczonych chol'ych w 3- cll PI.ZY- 
padkach 1'aka. Nie nalezy tez zapolllinae, ze torbiel- 
kowate zwyrodnienie sutka wyst
puje w 2-ch posta- 
ciach: 1'ozlanej i ogl"aniczonej. Wykonanie w jednych 
przypadkach wyci
eia gruczolll piersiow]go w ealosci, 
w innych zas tylko jego ez
sei, moze ealkowicie usu- 
nqe chorq tlmnk
 i tym smllYlll przekreslie wszell,q 
lllozliwose dalszego rozwoju sprawy chorobowej. Z te- 
go punktu widzenia, jak tez ze wzgl
d6w wyzej omo- 
wionych (subiektywna ocena histologiezna, zbyt k1'6tld 
ok res obserwaeji) material C amp bell a i Be l' t s chi 
nie moze bye dla oeeny zwiqzku genetyeznego llli
dzy 
to1'bielkowatym zwyrodnieniem sutka i rakiem zupel- 
nie llliarodaj ny. 
l\IilllO glosow opozyeyjnych znaczna wi
kszose ba- 
daezy wiqze przyezynowo te dwa cierpienia ze sobq 
i u waza torbielkowate zwyrodnienie sutlm za stan 
przed1'akowy, wzgl
dnie za zmian
 szczegolnie predy- 
sponowanq do zlosliwego przeksztalcenia. Oboz zwo- 
lennikow tego poglqdu jest bal'dzo liezny (A s c h 0 f f, 
Ask a n a z y, F i s c her - 'Vas e 1 s, K 0 n i e t z n y, 
G 0 sse t, 1\1 ass 0 n, C h eat lei Cut 1 e 1', E win g, 
K i'1 eke n s, J u n g e 1', R II t k 0 w ski). Dose ostroznie 
w tej sprawie wypowiada si
 Ask a n a z y. Twierdzi 
on nawet, ze zwiqzek ten jest zanadto przeceniany, 
lllimo to jednak, opierajqc si
 na wlasnym l1lateriale, 
sqdzi, ze na podloZ11 torbielkowatego zwyrodnienia cz
- 
sto rozwijajq si
 raId. Moze najdalej w tym Iderunkll 
idq C h eat lei Cut Ie r. Autorzy ci twierdzq, ze 20% 
wszystldeh rakow gruczolu piersiowego powstaje na 
tym tIe, i uwazajq nawet, ze zlosliwe 1'ozl"osty na1>lon- 
kowe sq koneowq fazq rozwojowq tOl'bielkowatego zwy- 
rodnienia sutka. Rozrozniajq oni nast
plljqee okresy: 
1) Cystipborous desquamative epitbelial byperplasia; 
okres ten eeehuje si
 obecnosciq torlJieli i rozrostem 
zluszczajqcYlll nablonka; wyst
puje u kobiet w trzecim 
dziesiqtlm lat, 2) epithelial neoplasia; w tYl1l okresie 
l'OzpOQzyna 8i
 l'ozrost nablonko, ktOl'Y poczl\tkowo ma 
clJnl'aktel' dobl'otliwy (benign e. n,) i wyst
puje w 


czwal'tym dziesiqtkll lat, poiniej jednak (u kobiet mi
- 
dzy 40 - 50 1'okiem zycia) nabiera chal'akteru zlosH- 
we go (malignant e. n.). \Yymienione okresy, aczkol- 
wiek nalezq do jednego i tego samego cierpienio. sq pod 
wzgl
dem l1l0rfologicznym i biologicznym zasadniczo 
rozne. Nie stanowiq one przy tym koniecznie po so- 
bie nast
pujqe.reh eta pow, gdyz proces chorotowy mo- 
ze zatl.zymae Ri
 w ktol'ymlwl wiek momencie rozwojo- 
wym. 
Poglqdy obozu zwolenllik6w poparte sq szeregiem 
powainyeh argumentow. Przede wszystkim na dow6d 
przytncza Ri
 te przypadki, w I 
 __..
.. > "':;J')' · 
-:f . '.. ,.

 
 r.!f ..-.,,0' 
 .' 
. II, 
4.:.. . 'l- "" 
L."'; 
 14
. .
 > \ 
.: rft' 
. ..t :.at ."-/: ......... 
';,
: .. ,,;:!-:f JI"'; 
1 ", Ii ..
.
, 
. t 
.. 

.
 .;-; 
::. 

.,. . . 
.#
 ";." 
t ---: 
'"" 1& \
..
,; 
! ,,_.i'" 4: .. \ ". , "'
" ! 
....; . ""'. ' " 
.
!
l. .,. _:
 _ 
 
....!
 i 
L
:,:,f
.. ,.....i' '.,-:: .b."
' "' 
 ' -." 
.... 'i
 - ... 1-; 
_..... '-: 
""
 .',', .
 {';' L' 
\ 

'\. ...z""";r. 
- '1:- 
 .y- '_.......
..: .:. ,

." ..: ' ( 
'_-.. \i
 

" 'H ..
; 

.. -. . 
,,
: :;'::'
j :-. 
 . 
 
, ,
1k ,.......
t 
"., 0 . a '- ,. ...-' ,,-. '. 
" -,: '.- ::..'"
;'
 ',::' :;.<(. 
 '
"':':';"";" 
,- ',- 
\:t 
.'-" , .g; ,''';' '-'
 J 
-. 

 ',. -

.)
: 
?(


-






<0().:
 
;' "-,
::.:i-
:
'
<:
'tb£

'" .-.. '-''-{
:
::.
 

 _ , , _ , ' , ' , -, , 
 , ' ,, : 
' , '
 ,. " " " 
' " " _" : "': -: , J'

..;' nt.

:.
"-"'''' f
'
 
;
..... _ - -.. 
 


. V:
 
 : 
.

:':'",,;:" ."

\J.:';.! 
- , 'T_;''>;''''''' . - ,. !i.'-It',.'
' .i:.. , ':j
..,J
;'''i...
... '-:; l' 
..
._ _.:.r y..;...! ..;(.1". &.3.....j>
..a..

--- (,
 


,'. .

;;
i.
 ..,.
" 
,... 


Mikrof. I. 
 X 72 razy (L - 356). Og61ny obraz zwyrod- 
nienia torbielkowatego sutka w okresie wytwarzania torbieli. 
U gory du:ie torbielki "typu potowego., wyslane charakterystycz' 
nym jasnym nablonkiem, u dolu drobniejsze torbielki zwykle. 


w zarodzi kom6rek wybitnie kwasochlonne zial'enka, 
natomiast cz
sc, ulegaj
ca dekapitacji, band si
 na ko- 
lor zielony. Nieldedy z:mwazyc mozn3 w zarodzi de- 
likatnie rozproszony, zlocisty barwik. S c h u I t z e twier- 
dzi, ze kom6rki te zawieraj
 dwulomne ciala tluszczo- 
we, daj
ce reakcj
 na cholesteryn
, i barwik, zawiera- 
j
cy zelazo. L 0 e s c h I{ e wykazal, ze omawiane tor- 
biele powstaj
 z odcink6w wydzielniczych zrazik6w 
gruczolowych. Nie maj
 one swego odpowiednika 
w normalnym gruczole piel'siowym. Ie I' 0 m p e c her 
pierwszy wypowiedzial opini
, uznan
 og61nie za slusz- 
n
, ze s
 one odpowiednikiem grnczo16w potowych 
pewnego typu, wyst
puj
c.rch n,p. w dole pachowYl11. 
Zjawienia si
 w torbielach jasnego nablonlw nie mozna 
tlomaczyc ani metaplazj
 (A s k a n a z y), ani zaburze- 
niami rozwojowymi (K I' 0 m p e c her), czy tez zwy- 
rod nieniem (J un g e), lecz nalezy uwazac, jak to slusz- 
nie podkresla S c h u It z e, za wyraz niewlasciwego 
r6znicowania si
. Nablonek ten wyst
puje nietylko 
W odcinkach koncowJ.ch; l\1 ant e u f f e I twierdzi, ze 


moze on powstac 1'6wniez w przewodach mlecznych. 
Ten typ kom6rek widywalem niejednokrotnie w gru- 
czolakach brodawczakowatych, zas w jednym przypad- 
1m stwierdzilem obecnosc torbieli kwasochlonnej w bro- 
dawce sutkowej. 
Opisane obrazy s
 tylko pocz
tkowymi okresami 
torbielkowatego zwyrodnienia sutka. \Y edlug C h eat Ie 
i Cut Ie r a wyst
puj
 one u kobiet w wieku okolo 
lat 30. Po pewnym jednak czasie proces zaczyna przJ- 
bierac charakter rozrost6w gruczolowych. Drog
 wy- 
puldania si
 nazewn
trz powstaj
 zar6wno W otoczeniu 
torbieli potowych jak i zwyldych cale siedliska nowych 
drobniejszych p
cberzyk6\V (mikrof. Kr. 2 i 3). Niekiedy 


r----- .----.. ..... _. -....... -
 :-- .:. . v.r , ........._ 
 ." ",,.... . 
.. iI._ 
 < _="'" fI-- 
 -'it,...... ... ,.... 
-##. -' -;-"..-".,' 
.."" ........- 
-:..... 
 ...... .1!.,"
 . '-
";qfb:4.
.I44,_.'" 
-:.,..
 
 
.... fT '"' - - - ''';(If .,n -" . oW;r..,...,. .;.., 
 
...;....,.-...... :.

 -. - ..' '. .;
'. 

.

 "- 
_, ".... ,,' -. /. \ iT."'" ...., 
1'-"... III 
.:, : ' '.
. .#........
... "'!"'''.
'i 
, . _ "1o 
 ' 
 
..
 &,,'10. IIJII':". 
.: ,,
 . " -:
' r. """ V:''' t '''J.I''1 
.,.".' _..' .. , '!ii' .' :>:'\ , 
,.' ., " ... . .'- \ 
'o..,....t'(I ,'.. ' \ " 'f.. ...., '
 
I I A... ....-::..." 
" -.. , .... 
. .
c " ..- r , "' ..... , 
-... -)o
 " A 
...,,
&.. ..: J "Z
;';

.
-: '"..,. ......,. 
 
" / ,., tt.. .

.........,..,':'" 
 . 
'
' _. ," .
.. '.,f,a 1. A' J.<' , 
- . .....- . 
 .1'. .. .,.. -\ '" 


'_:'


:":._
-:',
l,
.
 'i'f ,A 
r,' t.. -.-.. .. ,.-
- '-l 
l d.' ! ' "'1---"-::'
'-".'.. · ..
 

. ,. 
 . ;.. .':i!
 
i
':\ , ¥ '''i;..
. 
. .... "«I \
 ' 
\ . t! .";, 

.tI 
. * :-a" J . 
... ,'.'. t ,f!"t
-;:, i ..., 

. : 'Ii ;:..
..
; : j 
'1...,. 
" ... '0 . ......It. 
 19... .
 

._ " "

"'",_ft....
 _ . 

,
 
 \t , t 
/. , i , ""'''''''''''''-'>
 , "' , ' 

 . .. . 'A fc ,- 1fiII::''' IL-
"_.. > .. 

 ' '.?il1 -;;a;" \.... -14>. 't:- At \I!O -"'-:.;..R... 
.. " ,.fI"'. ,.-..! .' \ '" ';1
 , " ,. .,
&
 , f6I1 
.:!' "..,
 ,:( D ... ,,', .. :t
 '
il. 
... 
_ .. 
,.( .. _'-'11$ c..: .._ 


Mikrof. II. - x 140 razy (C. W. San. -- 4936). Torbielko, 
wate zwyrodnienie sutka \II okresie rozroslu gruczolowego "typu 
potowego. - hidradenoplasia. 


zauwazyc mozna nieco odlllienne pqczlwwanie nablonka 
przewod6w: w bezposl'ednio otaczaj
cej tlmnce l
cznej 
zaczynaj
 fo1'mowa6 si
 niet,ylko nowe przewody, lecz 
takze drobne p
cherz.yki. 'Yszystko to ma wygl
d 
jakby nieprawidlo\Vo uksztaltowanych i pozbawionych 
zwyldych granic zrazik6w g1'uczolowych (milo'of. Nl'. 4 
i 
r. 10). l\Iamy tu zatem do czynienia z trzema 
rodzajami 1'oz1'ost6w g1'uczolowych: zwyldym, potowym 
i zrazikow,ym (adenoplasia simplex, bidradenoplasia, 
adenoplasia acinosa). 0 He omawiane bujania stajq 
si
 ba1'dziej intensywne i przyhie1'aj
 charakter rozla- 
ny, powstaj
 obrazy gl"Uczolakowatosci; w zaleznosci 
od typu hudowy mozna mowic 0 adenomatosis (mikrof. 
Nr. 4), cystadenomatosis (mikrot Nr. 3) lub fibroade- 
nomato;cis. Sprawy te zblizaj
 si
 bardzo do now'o- 
twOJ 6w Jagodnych, kt61"e wecUllg Ask a n a z ego, Ie ii c- 
ken sa, J un g ego i inn,ych mog
 r6wniez powstawac 
na tIe to1'bielkowatego zwY1'odnienia sutlm. Na podsta. 
wie wlasnego materialu mog-lem p1'zekonac si
, ze 
opinia ta jest sluszna. Opr6cz drobnych gruczolak6w, 
kt6re Ask a n a z y nazywa microadenomata, spotyka si
 
gorzej lub lepiej wyod1'
bniaj
ce si
 guzki 0 typie 
fibroadenoma intracana/liculare i cystadenoma multi/o- 



]<.i3 


MEDYCYNA 


Str."
79 


culare. 
Ie ens a, 
pionych 


Ta ostatnia postac, nazwana tale pl'zez K ii c- 
cechuje si
 obecnosci
 g
sto ohok siebie sku- 
torbielek (podobnie jak na milerof. r\r. 3), po- 



 .,i: 
 '\ --:- 
 FI "'t , t\ 
.;"')4 , ..:...., \ - ,;. 

..... 'jI.. 
_

I f 
-r4- 
"o. "'... 
· ... !'\, . 
'\t"....-;.-
 ..
.
" , :',t'\.; '''' , :'''' 
,. .." 
 -....; .... 
-:!
.. 
 .
 , 'r"...... 4- J 
',
... 
 
...:.... . 
 . 'f '. I" ..:'C'V J - 
 
. '-Jot ". . ".,... J.. 
:'_ 1', ;.. f,.'"tr:... , " 
(f..-4 
' , '''' ...,::... 
 '-- 
 f l: , --.-. .
 , 
.n '
'-J.. 
 - . 
'£ioa' 
"'.. I ....-..to' , 
'f, ,,'r ". ... 
"": , \ 
 ' ,:iC:"
'
"'f.w.''"'........«1o::3'''''V , : .:

 
.. .. ".,. \0 .... _ r ... -
 
 -.' 
1r
 ..-........c-.,...,.-
'l.t' ,.\.
..., .... 

 
 t.\\. , }; , ';
r

f: ( , ;

 g '
 t :;l'>" 
 -('=' , ";_

 . - , i': , 
\ 
4t'".'li < ". ' I
 :s. 
 'il t. " 
".
 I' 1;\ ., 
 .... t.1 

 
.' - !.. ,,-.,....... ...." 
,l1'- r ' "'
 - 
'I" 

..ttl 
 ...n}, 


.. "I 1; 
 '.. e'._. .' ............ 
'" · " \ t , ...... oS .4 r ' 1. it4!t. ...r 
h' '..' it -,'/ J \ .;': 
 ,""'" 
to;. : 
J
''': r ',. 'i \--,1" ... 'to 
......-......y i;"
 iI ..

.,,';.,

 
...."'-\-.......
 11 
 \ ,,"\' ).:,. J'..... 
,
_.\'" 
i l,

 
.
... ':;.I.I
....

 
ti 
.... -.
.,.;
. \, 
._,
... -,.. 
.. .. 
'- "'-"'''''.-'
''
9 . ...... 1 ':..
 ._
....... , 
" \ ",. o-t' *':-"'1' ,\ ........ 
 

'-:' 
p - . :
.... a.'" , 
.'. , ....£ J \, fJ \o.";
. .. 
 ;, 
\. , 
' 
.. '\.:, .......... I' ,.. 
i

.
 ..I....;

.\ .... .'t" ..'....,:.:.'.; 
&' - " , c ..'. 
 ...t;.. ". 
... ,," .c;,o 
, "\ ,. 
 ,
.' " 
 
 II:'
 ." a ..-- . , ..:...< 
.. . -...." ' -, ",..,. 
 , ..... .:.:- 
.."- .... .. 0 '''' . 
 . 
" <
. .. ... . '"' ..
. 
 , _ "'f T. 
.' " ,
"'" :.... , 
 - - . , y..--"''t'
 
""., 
 " \. .., 
.o.... f.. 
 '-.
 
_.. ,_ ....:-e ,- 
.. '"j ; _ 
 \"".' . .. -. ... -,,'4> I 
.. ..:1. t....... ... -". 

.'" 
'..,' 


Mikrof. III. - x 140 razy (I. R. - 1346). Torbielkowate 
zwyrodnienie sutka w okresie zwyklego rozrostu gruczolowego- 
adenoplasia simplex. 


- ' ,,


 
'."'
v:''''':-:


'
? 
, -::.
....''\«'..&
;y
 
l' ""'j.
J
 . 
f"." 4-;'" .
4'
.." :,
'.1 
:..,..:!...'\..,:,'!f,.- ..
...'#
? 
.... (....fI.,.... .......\
J'. . _ ;;" 
I -::,;')
,.;"".
.n _ 
 17.J.. 
" .
:;
:tl::. ....
... ; ;::-::. . 

-;. v:;) 
fl'.tt'f::.:! +..
.- ':,0 
-::. "-; ':--,
..' ..
'" 
. 't.. t:. j 
, '..:--" , .. '.
 '
."'r:- t".::o: ..........:c. 

..! .;.."'..... .t- ......."'>...r....... ..,. 
. ...- # 
. 
4... 1t.,'"J 

...r\
"'C"t -.{.;;-
;. ;;.," .. 
'\ ""'''''-''''_ 

 
"

.-...;..." ,
"..- #,.r(;-, ; 

.....,,
 "1'
)':"""
'" t'-. 
"', r.-" -/0"" .....'!>ro..-......, 
 1!00-,,",' ;t;_.
I'1.'-:.- 
.., ..", '\.
 t'" "'- ..

."...,.i lit -... ....
'!!a-« ,\:...,\
, 
.
 ......t.
';; :.....;\
..i "';.- '--i t -


 ,,::'i 
:.... :-
 "

-I, 

!_ .
\. _
:. 
 ._ ,;.
.........
 
';""_.'
..- '-\'
 
.. 

 
 ...' _ 
"'i:.\
)-
< . .......,
. ... .- "-' 
..') , _."
' \ ' .... 
r ",,1!!1"3(
.4'''
 -

 --.r 
...
 - -....."':..- ..;.
.'=.. fP
 
..
 '\
 


Mil.rof IV. - x 140 razy (L - 356). Torbie,kowilte zwy
 
rodnienie sutka w okresie zrazikowej.!o i cz
sciowo zwyklej10 
rozr?stu gruczolowego - adenoplasia acinosa, partim simplex. 

 gory swiatlo duzego przewodu, u dolu wsr6d otaczajl'jcej tkan- 
kl l'1cznej chaotyczny rozrost Pcocherzyk6w oraz drobnych prze- 


pl'zedzielanych w
skimi pl'zegr6dkami lqcznotlrankowy- 
mi, l{t6re, ulegaj
c pl'zerwaniu, wytw3rzaj
 szereg bro- 
dawkowatych wyst
p6w. 
Opisane dotychczas .1'0Zl'osty maj
 charakter od- 
srodkowy, gdyz tocz
 si
 w tk31lce lqcznej n3zewn
trz 
przewod6w. r\ie nalezy jednak zapominac, ze ldel'unek 
ten moze zmienic si
. na dosrodkowy. Nablonek wtedy 
wytwarza stel'cz
ce do swiatla brodawki, kt6rym tOW3- 
l'zyszy cienlea os lqcznotkankowa. W torbielach typu 
potowego nie dochodz
 one nigdy do wi
kszych roz- 
mia1'6w i przewaznie nUlj
 ksztalt maczugowatych wy
 
st
p6w (mikl'of. r\r. 1) przeciwnie, w tOl'bielach zwy- 
klych proces posuwa si
 bardzo daleko, az do WytW3- 
rzania gruczolaka brodawcz3kowatego (mikrof. Nr. 5), 


- 
- 


--J... __,,_ 


i 
. 


.. 


t' 
.,. 


- 


Mikrof. V. - x 180 razy (L - 356), Gruczolak brodawcza.' 
kowaty wewni\trztorbielowy - adenoma papil/ore intra'ysticllm. 
Ze sciany torbieli wyrasta na n6ice gruczolak, w ktorym widocz. 
ne Sit rozszerzone swiatla gruczolowe. 


znanego w pismiennidwie pod bardzo r6zl101"odnpni 
nazwami (cystadenoma papillare - K ii c hen >', cy
te- 
pitbelioma baemorrbagicum -- Pry b I' 31;', adenoma 
dendritique - :\1 ass 0 11, epitbelioma dendritique endo- 
canaliculaire - Del bet, tumeurs veqetantes intraca- 
na/iculaires - L e c e n e). 
Omawiane dotychcz3S 1"07:rosty cechujq si
 pewnq 
llistotypi
, wYI'az3j
cq si
 zdolnosci
 formo',3nia zes- 
pol6w gruczolowych przy udziale tkanki lqcznej. 
Z czasem jednak nablonek z3czyna rozluzniac sw6j 
zwhlzek z podscieliskiem i zdobywac autonomi
 (mi- 



Stir. 80 


MEDYCYNA 


1t3 


k1'of. N1'. 6). Wyzwolony z pod wplyw6w og61- 
notkanlcowych rozra8ta si
 w swietIe macienystych 
two1'6w. W torbielach tnm potowego blljania te 
p1'zybieraj
 postae nieregnlarnych, nieraz t
cz
cych 
si
 i pozbawionych znpelnie tkanki l
cznej broda- 


. 


, 
.. :"-... 


'. " 


Makrof. VI. - x 140 razy (L 356). Pocziltkowy okres zwy- 
klego rozrostu gruczolowego, polilczonego z rozrostem nablon- 
kowym. - adeno et epit!JelioplaslG simplex. Na zdj
ciu widoczny 
jest wi
kszy przewod; w scianie jego wytwarzejil si
 wt6rne 
uwypuklenia (adenoplasia). nablonek wyrainie nawarstwia si
, 
dilZilc do wypelnienia swiatel (epithelioplasia) 


... 
wek. W pewnych przypadkach ksztalt kom6rek staje 
si
 nieregnlarny, i
dra tu i owdzie zaczYlJaj
 sil- 
niej ba1'wie si
, a zar6dz tracie sw
 cha1'akterystyczlJ
 
kwasochlonnose (mik1'of. Kr. 7). Wielll autor6w, iak 
B 0 l' S t, E win g, Bel' k a, Bert e I s uwaz3i
 torbiele 
kwasochlonne za miejsca podejrzane, lub nawet stany 
przedrakowe. E win g podaje i potwierdza to Lee, ze 
250/0 wszystkich rak6w powstaje z nablonka typu po- 
towego. K l' 0 m p e c her, chociaz opisat tego rodzaju 
przypadki, jedl1ak uwaza te to1'biele za twory l1iezlosli- 
we. L u k 0 w sky i K ii. c k ells lIigdy nie widzieli ra- 
1m powstai
cego z to1'bieli potowych, a J u n g e wprost 
twie1'dzi, ze iasny nablonek jest f01'm
 zwY1'odnienia 
i nie ma iadnego znaczenia dla powstania 1'aka. "'ydaje 
mi si
, ze wypowiadanie tnk sprzecznych opinii polega 
tylko na nieporozumieniu. Kie mam zadnej w
tpli- 
wosci, ze nablonek typu potowego moze nlcc zlosliwe- 
lllU przeksztalcel1ill, jak to dowodzi mikrof. 1\1'. 7; 
jednakowoz poniewaz jest on wysoce zr6znicowar:ym 
elementem, zatem w momencie 1'ozrostu musi zatracac 
i zat1'aca sw6j cha1'akterystyczny wygl
d. 
Najcz
stszym miejscem 1'oz1'ost6w sq torbiele zwy- 
Ide (mikrof. N1'. 6 i K1'. 8). Buiaj
cy nablonek wytwa- 
rza b
dz to zupelnie lite skllpienia, b
dz tez jakby 
"dziu1'kowane" ogniska, p1'zypominaj!lce uldady g1'uczo- 
lowe. Ten ostatni typ powstaje z b1'odawkowatych 
wyst
p6w, kt6re zlewajqc si
 ze sobq, pozostawiajq 


': :
-
..
- : :

:1

 


 --'!: 

 y .' "'t
 . 
-. . "...... 
-
.
 ! 

 
 
(.I,". Is; : 
)d 
pu'l. ..0# , 
 
;; . e.. 1 '"': # 
. ..... . .. - -, .." 
... ....-..., 
\. 
 i 
'f 


'
 
'
 
; '\ .. --
 
 -
......., 
.¥" 
-
 l if'f 
;' 

 . . f. ..'. - ... I. . .., -".L 
, . # 
 .'.. J 
 Z 
 
,',*-J ..,.!
 .... : #...
 
J 

 ..,.".. "\.: ? .. - 
''''-', 
-' 
 . '. - '/-:; 
 .'" 
..,. 
,' 
\e ..
.., 
 .. , 
'It\..- I..,. ....-=-:;., . 
;\, i'P',;.- - 7 t 


 ;.. 
l,:" '. .... M" -" 7 " '",'. ""', ."..... 
. +
... '
 , ' " , . 
 
. .'" ....
 \ .. / 't4I 
"- ... " . ')- J '" 
.... 'I ; 1 \ $"'" 
.. ..; ; j" . r;.
..:,.' 
r.. . I '(, 
 ,"1. ft....,r 
!
 I.!_-, 


Mikrof. Vll. - x 140 razy (C. W. San. 5166). Rakowe buja- 
nie nablonka torbieli »typu poto\Vego. z wytwarzaniem brodaw- 
kowatych wyrosli; nieregularnosc kszte!tow i !Jyperc!Jromatoza 
komorek, brak naciekanill podscieliska, w swietle torbieli'r plyn 
bialkowy i krwinki czerwone. 



 ;;."- 
7J
. '.
,Vl 
 
'''.\-!I21 
. ..; -/: 
,,\' ''t. j 
. -Y, -I 
-"" ,.... " -- A It ... "1 
. 
 . 
 (.:.o1T,T .
., :-: 


' J. _
',
 
· .ci:(' 1/1''': t.1 .... :.
 . ...:....-.1.. I'. .,. i 
. ,- y:.:' J: .... \ ..: l
; 
-;.'J"':! ;t;.v-..}, 
. 
:? ...
_ :"'> 
,
 -., _ _ 
 
..:.1 
 
..-: 
.. Ir' _ '-'
 - ,........' ",'"'- 
," oit'l..... 
 -';1- ..... , -'.. ..1I.t1 i jf. 
I 
......
 
.- _ .I4;......
..._ .
-:
.....,; ..


 J 
4" '::""'

'- "'
-.'" 
 .. to. _,.. 
__" _ _
. --.
.,..
'
 -. . ...;. :-........._-
..J 

' -. ,,------.--"'"'- --
'. '
-',.-. 
, _. " ':. 
 ... __ . . 
 . lJ 
- '" - - - 
". 
..' .
_." . 
--:- --.- _- .: .......
. i:"..-:- 
 
toP/T":!:.
-_.....--
::z :..........,...' '- - ........... --.: 
. 1- ;
.,
... -" -.. .. - .......Jfi,; "..
, -".... .. - 
. .t
.:'.:

-!t .
.. ':'t." -
 -,. 
.... - "-..4O #.. .,4O 
.) ..,.!
-:..\:}

_:


 
 
 ,':-,.. ::;.,- -. 

 "", .. 
 .. .
""-'.
 -. ,..... S\ , 
'
-:., .', .
... ':0;:';"-,'1< I..." .
. 
'. '_ ."

t,. ':'" "..':'1.
. J 
I-
."
 
: ..:
 ....#0.". 
C.c"g:;':
:..:t ..t.:!: 
;.S.t.--i!:
; 
.;- ',"
" 
 . 
I wo:\;,,]....:...t:.I..

.: i : !
. 
"'..I...,.....\P.. 
,
. '
.,
:-
f 
 .

.s.:..'-_,
"t;.'",;';o; ..
.' '--, 
 


....... 
. .... ........#;,
 
" 
.J.." 
, ' , '\' ..: \. 
 '.' """,. 
I .- 
 .. .: , ..... #-.
,
 :. ,. "IIIf.'" 
... "_..,
.. . ....
. .9/:.., ."_.\<... ... 
. . -..., .'p,!." . 
 :'I'. c.., ......'.t
,..L.! I
 '" .A... 
" .. I" .\.
...../
 '
.- :I.......

,.. t
 . 
I -' . , '


- 


_\-. ..,.
 . 

 .
,. . 
r l ,,\ , '....:
 :t;.;,..._:.-t
, .::. 1': .r.
\
t."$ 

 ' 
"'."'t
it-:
'"'\S.":t I?',,:;T.J. '" :....

'. ! '. 
': . ;7! ",:,,
,X a;,. 
.a.¥l 
r. :


.))
".\.r!'- :3,

 
, 
. ' 1-4J.
"": ,, 
 h t"
.
:.I
. 
\:
 ;!r. '
;.
A i
. 
I '\;.
., 
..
i
' 
 
 .... ..f . w. zz. ..;
.

;

t,. 
. 1'0.' . 4:..' ::.1.
 r.. ",...... .....". <0 ... ..'!: 
.A.f ........ .,
j 
.. -, \.
":
 
 
f'.


_

,.
J
..

 ......,.
 ' :... 
JII_ 
h ' 
Mikrof. VI11. - x 140 razy (L - 356). Rozrost nablonko- 
wy zwykly - epithelioplasia simplex. U gory okresy poczqtkowe, 
u dolu prawie calkowite wypelnienie przez bujajilcy nablonek 
'wi aHa przewodu z pozostawieniem malych wolnych przestrzeni, 
robiqcych wreZenie 'wietel gruczolowych. 



1<.13 


MEDYCYNA 


Str. 81 


miejscami wolne pl'zestl'zenie (mikl'of. N 1'. 8), P1'zypo- 
mina to bal'dzO utkanie raka zwanego p1'zez Del bet a 
epithelioma en rose"ttes, a p1'zez S c h nIt z ego carci- 
noma cribrosum (nuIn.of. Nl'. 9). 



4!.i. 7'" -
'0I!!:
?r: ';'
."'
 'It'''"''''1
.'tt"'".''''''-' 
Af7.1" " 
 'IJ..#.(J 
 -: :.;

...". ::.. "-:,.
." 
 ...:_
...:;.:. s.._
 , 
 
. ...
, ......\:: 
 .. . .
.. .iI....."'... -!J! .
.. .___ I 

. 
,' /'. 

..:,,,- · 
.:. 
.
 ..a.....,-

-:. 4.:
.''':': 
r! 
 ...'i.... 
j ..... .,". tr!'- ... 1-",,,,,,. 
.,t 
., J / ,- . ,
 , '" . - ,. .. 
 . ..... .'<'.'..' -.
' 
.'.I . 
..
 

 .. # ....Jft.. .. II .,.", 
&o.#. .
-. t. 
.. :.. ..,(... 
 . :' ... 'J ..... ,.= .
...

.. 
.'
 ' r_

.:e ..
. 
 . .,. __ 4"

.,
. -4..
?!J 
"",I' .
.,
" ..
..4I....'. t. ' '1.....","" 
-- ..w

 -'
i 

 ,.. -.:," ..... ".'r
 i ....: 

 
.\.$' i ;t.;. '.[(t. 
'; " 
 .,;};:-. ':'. ': :.< J;1./, "-0 
:J;'.-' ;;.rp.. "::. '" 
.- 

....:...... -
"t;.c.'
 !ill',,.. 

 ;. ,...
. ,.,.. e. . 
.
. -
I,
....i"''' . "'.
I ' 
.... 
'''''J' . '
-
Ve"""
 .
 .f" . ,:

 
.,:-' .:- .
: 
 ....:.!.r 
 I." '
'.\'
 
I/ A
 
.t:'C'.......

... . 6.... .
,.. . ..
..'" "" J 

",f. .: :'3L.... :a.oII.: 
 .
'''' > " -t....
..'.r .;......1." ;r j;. , 
 A' ,
 
.... .. t=-r
 
 7#

 . 
. ff.1t..
. 
....;. -. /,. 
rt.-. '1
.r .., t . 
tIO r h It · 
.. I ' ti'.C:
" ;. 
I l..
.,- I t,,: ..- ..;.,11II. -:'1'- '!.
 .. 
 . . ':'VJ 
 
....., ... -..: .
. .. . . ,..,. "........... ..... . ... 
...' 
.
 ...it\ t l'f!. . ,
....

... )...
.-:,.'
"A" !l ' v' - ',.' 
 
J. ,- ..:.
''''''
''
i. ..!:

.:
:..,,:,f
.. 
. '.. ' IF f 
 
... 
i::;
,: s.
'
.f1. '. :
\,,
i.$1
:,, 
 :"r
:;.\.:..:

" ;; ;: -. . ....... .
: J 
" s
 .....
 V"'..r.'!:..
'!.f. . · .(

 . Y,i ,. . 
, 
\..



(:..
-=-
..:
:.
 - ':17

 .*r'.-
.


:.W'.:: 
',,'"1'::r-'<"':It
t-:,
.....;;
,_--.- _.
 ,,"'...' i., , - ,
-"'
' 

."'

. ....I...,. ...
.,. r.."",.!;;;"'a,;, '-i""'::' 
.. .At ;
.: ...:t", .,. 

 
.:... .,!'- 

-" .....'a U ...., ..",,
. 'II'.. 'J . 
 
 .. .. .... 1 
"..
 \ If t.. 4 :,-:-,.. .,:. -." ".-. Z;"
)'. ::1 . J...... .iI' i!." 
...-e. .., .... II 
.;;.\: I t 
 ,. \, ': 
- ':'" , . 0 .. ,\. . ," \ "'" ' 
". 111..' " "" 9
 ,\"-' 
_;, -
 '-;''':''''' . '-...: ,,)# I .7....\ . 
'. "'.;I,... 1 ( . ...... · .' 
; -', 
 «:-:. ...... " ..... ' ."' . .,. 
'-.. ":' 
.,. , , 
. =. 1"' 
 -:i>" 
· . \ 
t <' -,.)),!, --'.. ,4. ..-A' " -r, ' 
, . , 'r'"'"'i' ' _ t \): 
 ,lit -" 
c .." .._ -",,-;, '" ....'<1\ 
.
 $ #' 1;. ., 
irt..
..'" ...a ... 
.. ... " -.. 
 A.. 
· \t -.....,l-- . " . 
 1t, t 
. ,,", 
 
. ii, _ -\''' ( 
' 
 " 

. '..'. .',.. .,' ,..,. 
 
_
4>;,_
 '-i ,4.1'... "'.
 _if ';0. '.
' '''. t '...... 

 ,,1_.
 .\t'\' 

;- ,<... _."'" 
 r" ,,': 
'/ .. 
'-.......

"::
1.,
 , . 
 '\.. 
\...-.J ..£..
,
.!.,. 4'
., 
... . I..t 
..... ,..
" .." . ... ..... 
 .. '\ 
 .... I '- "" 

..
 I"';'." -,l '''''I.'.:...,..... ,1# ..1"..""- ..."'.... 
...' .... ... i,' -, 
 "oaiI,f' 11. 
#I' . \ " 
 
'i. 
'
)" .. r'" l':'«..... .
.
 :1,.'. . II" 
I .. '"-,,.' Jr....,\ -' 1I$ j'.: ' 
 .. i.>; " 
 \-A.. . 
. :.. -4.,....y '>,." :J!.. ," lj""S \ 
_ to ' . 

 Jr
'.

." ,-:"';':7/1_ ..,..I'I
 .,' :'Y
',... -.:. 
.,' ,., ....'1.,...lJi- ..,..,.... .\0 \... :3 ' 
\....':'-.-;........-...r"'ftL ' "''iI'
.. ')1.. ,"'t
... ..oj. .
 
I t!..

.('tf#.' '")-


-a>.. \
"';\:, .:.:;
 1....
': 
t, r "'. '( .'-'/' )."'.
 ,,
 :,
 f .', P '"Jf , t-, -. '.(Iit." 

: t
, 
. ';t'''''-;o .' 
 
 } '''
'''; , ..:....' 
....,-
.."..... ) .J. ,'I!.
.. " 1#; '01,' 'I _-::-... ' 
_,.
 ,'\: . , 

 ..cII'f,..... .' 
 
 
 .,..... 
t_ y" ,.... - - - 

-.::. (1, ....." ......)1"....'.4 
t"" '

\.
 tV/"' - z. ;I
 '8-t 
' f " ."1:. '., 
l. <':' ... or".. :;1-. oJ ,. 
 ;J. J1# 
'..=:..':, "'- ..';.1-:, .
.. 
 I- ! 
 .'
 i
:. 
'" ,;._ "\ <.h'.' n." ).1t{.. ,....,.., .. 
 . 
. ... _ 
t. ,zo.\:"'''.-X '. 
 ---t4!f. ... ;"....,...... . 

-' ,... .. '" ,." ,..."..- -l>
' " .::. e. ,"..... h 
:"\ r "'-.. ""," ....,...,- r'...... '
I t..

 , .: r(,.' '\. , 
t .
.... \ .. . r..........
'.;..... ...
Al__ 
 _.l' 


Mikrof. X. - X 140 razy (L 980), Zrazikowy rozrost gru. 
czolowy i nablonkowy - adeno et epithelioplasia acinosa. W oto- 
czeniu wi
kszego prze\Vodu wytwarzlljil si
 drobne p
cherzyki 
i lite ogniska, chaotycznie rozrzucone wsr6d zbitej tkanki lilCZ' 
nej. Nieregularnosc rozmieszczenia i nieprawidlowosc ksztalt6w 
niekt6rych ognisk wywoluje wrazenie naciekania tkanki lilcznej. 


rr . 
F-!A
 

 . #...;. .1,# 
"
, till ".., . " 

 
 , '.":
 
,.. -.-\ 
 .. ..;. 
.
. .., . 
... ... . ,
.... 
.} , 

 ...; <. r, .,
 
I 'f(" t.. 

. . - '), fs 

 
 

;...
 f-'
 -
 1,.- , '.. 
,.

 '''' J..
 '/'; ,
.. ft"; .. . . 

 ...,.." .' . ,,
 
"
',,, 
.I' 
 '.'(;1:. "IJ..:f
"" 
_ .4<3"... .d'" '1" ",," 
 
... ... >JI. Wi' < i:' ... , . 
... , ...,. \... 1 '.. .I. " ' I . 
- ..' \ ,.
. 

... .
r.. a' "...,t..",,,,,,,. 
-. . t "'cr,1\ a.1,." "'.. '., t 
WI'
.. ..- . ___ _ 
 
 4 _ .. 


, 


ti. 
 ' i! 
'
--'
 , 
,'\: fI!& , '. '\ All 
.

' '

. ::-','':. 
-'-' I. h 
'" ., tt -- " 
.
'. .., 
"f.""'" 
 flit (It 
,.- 
 
J'i:,..;_.... 
 
,"
' 1 
r' 
8. 


"1 


).>
 

 

 


Nikrof. XI - X 420 razy (L - 356), Nablonkowy rozrost 
zrazikowy - epithelioplasia acinosa. Na zdic:ciu opr6cz zaopa- 
trzonych \V 4\Viatla p
cherzyk6w widoczne sq lite ogniska na' 
blonko\Ve. 



Str. 82 


MEDYCYNA 


N3 


l'ozl'oznio nast
puj
ce okl'e!'y: 1) okl'es tworzenia tor- 
bieli (stadium cystoplasiae), 2) okres rozl'ostu gl'UCZO- 
lowego (stadium adenoplasiae), 3) okres autonOllliczne- 



 .1" . 
 \- 
.L'- 
.
"-:-.-\.


 
. H.....' ,_-. 
 ....... 
 '".. j 
, -"-7'
-. .

. 4" '. ' 
!' I ,... : 'If' .:
. -
,,'''.. i;;;;i
 .':
 
. . -""r J . · 
.t':.' 
 '"to:",. 
 .,.,.., 
\._:-I.-oot 
 ....... 
'i'::: -,.... 
 

 
 .
_. !.'!{,. 
'.' ,4It
, . .., 'Ii ';'..... . '. :,
 
.. .; - I.
 ' It 
,....... · 
 
. "i ,
i . 
 
i.:.. 
 fA' ''.' I t.. \r " 
.-'; \. J."f. .f
:
 -
 .."ft 

..:;""4} 'f
 .

 .
 1i15 .....
 .. " - ,, ' ., 
...;t -Q: . 'i
, .
 

. ! -iI' "'-ol'..... ,\,-,.. ...'.,.. ...<:-
 
I.. .
 't"::--
" - ""IIIIIt..,: I¥'c... ....: ','
 
 
.' 
- il"!!, '. c:# '-: ., - -
.:.. ":!\i' ---........ 
 
. :;J
 k - '.' 
/I>. ." ... - ,.ut 
 -4' 
 <-; 
- --..y:... 
. ,:": 

 
 7;'
;'-


 I"
;:

: : 

. ' ! 
\I", -.';. "'''JW' " & __"1t:.....<
 - 
...o
... 
... 4'"t..- -.. 
-"
 "-. "X- 
"'Y
",.:' - 

'i4

........, ..,.... ....;
 ;'
 ,," 
 
, ".,....
_. 
 
 "A y
 
 ... ,- 
'i'
 " ,. "'7:,:. 
 . ( 
...., '" 

"',' . 
 , 

. , .... c 
 :Jt../""? "-';':'(1 '

-o- it 
,
. ...
 J .-4/

; ."".. 'A'" 
;' 1[1 
"',
'i ',.J!.... '. .JI!:"-: '

 . 
 
7,. -_..-w -.... ., 
,.- -.r 
'.//\ ",,"" 
 "- chromowanej, albo z t. zw, noweg-o srebra, 
h
c1z wreszcie z WOlfl"3IllU; illl:ldlo z wylqc1.llildem pt'zy- 
ci"ko\"ym, wykonane z kauczuku lub inllego izoluj
ee- 
go tworzyw1l, dajqcego si
 sterylizowae wraz z Imblem 

'l1I1Jowymj elel,t1'oda bie1'na - najlepiej z plyty cyno- 
\\"('j, gd
'z Pl'ZY olowianej moZliwe jest zatrucie 010- 


wiem pl'zez jontoforez
. Do p1'zyrzqd6w speejalnych 
nalezq posredniki izolowane emaliq i na1'z
rlzia pomoeni- 
cze wykonane z jaldejkolwiek izolnjqcej masy jnk, 10- 
patka wzgl
elnie hald Farabeuf'a, haezyk, zgl
bnik, 
szczoteezlm do oezyszczania eleldrod operaeyjnych, sta- 
tyw do wygotowywania rozlozonych w pOl'z
dku ope- 
1'aeyjnYl1l elekt1'od, ehwytny spinacz. "r zaleznosci od 
r6znorakich wymagaii techniki operacyjnej istniej
 naj- 
r6zniejs1.e odmiany eleldrody e1.ynnej: stozkowata, kol- 
ce r6znego lmlibru z kaniulallli do gtl';)bokiej IW!lgul:'leji, 
Jalle, plytki, noze, p
tle, igly cless)" kaeyj ne. Dose 1'oz- 
powszeehniony jest lwmplet do opp1'owania prof, He y- 
lit ann a, 
Obie elekt1'ody ezynna i bierna pol
ezone s
 oezy- 
wiseie z przetwol'nic
 dobrze izolowanymi kablami. 
Kabel l
ezqey eleldrod
 ezynn
 winien posiadfle do
ta- 
tecznie gl'ub
 i pewnll izolaej
 kauczulww
 nie niszez q - 
c
 si
 od cz
stego gotowania, ora1. llmoeowanie wraz 
1. imadlem ehwytnym, przypinanym do wyj310wioneg') 
przescieradla okry\"ajqcego chol'e
o celem 1.mniejsze- 
nia ci
zarl1 kabla i uniemozliwienia mimowolnego opa- 
l'1.enia choregoj kabel winien zwieszae si
 z ima,Ua na 
wewn
trzn
, kcillkow
 strol'
 przed1'amienia operuj
ce- 
go, gdyz w ten sposob r6wnowazy supinaeyin
 ten- 
elenej
 r
ld i ulatwia ruehy. 
Elektroda biel'na winna stale przJ'legae do ciata, 
co uzyskujemy prze1. mocne jej przymocowanie banda- 
zelll. Post
powanie to ma na celu nnikni
cie oparze. 
nia ehorego, co moze si
 zdarzyc, gdy chor3 elioe na 
chwil
 traci kontakt z elektrod
 Z tych samych po- 
wod6w pol
c1.enie jpj z kablem nlUsi hye idealnie izo- 
lowane gumow
 tasm!!. luh mllsi hye s,JOrz
dzone na 
1.ewn
trznej stL'onie elektt'olly niestykaj
cej si
 z cialem 
ehorego. Pr1.ed lwzdym llzyciem elel;tl'odn bierna win- 
na bye doskonale wndaduma, najlepiej dt"ewnianym 
mlotkiem. "-ymiar jej nie powinien hye Illniejszy niz 
18 X 22 cm. Xajdogodniejszym miej"cem przymoco- 
warda elektrody jest srodek gI'zbietll lub zewlI
tl'zna 
powierzchnia uda. Skora porl eleletrod
 winna bye su- 
cha i nie1.m ien iOlla ehorohowo. X alezy haczye, by 
elektl"Oda znajdowala si
 w dostateeznej odlf'glosei oel 
pola operacyjnego. KonieeznYIll jest, b
T drzwi szafld 
diatermicznej byly dobrze z:1trzHsni
te. Nieuwzgl
dnie- 
nie tego ostutlliego w:'lrunkn moze pociqgn
e za sob
 
przykre nast
p!'ltwa w postaci powstawania dodatko- 
wych pr q d6w fal'3dycznych. 
Og6lna technika elektroehirllrgiczna" 
Istniej
 trzy gIowne sposohy zHstosow:mia elelitl"Ocld- 
rurgii W 1.ale7.nosci od wskazan Idiniczny,'h: L Eleldro, 
elessykaeja, 2. Elektrokoaglllacja i 3. Elektl"Otomia. 
Poj
cie elektrodessykaeji wprowndziJ W. C. (' 1:'1 I' Ie 
i F. A, Coo k w Amel'yee w 1907 r., podkres]:lj:j,c 
w wielu praeach r6Znic
 istniej
eq pOllli
dzy elpldro, 
dessykaejf\ a elektrok03gulacj
. Do dessylO1cji lIzy\1':1 
si
 wysokiego napi
cia i niskiego nat
zeni:'l, podczus 
gdy diatermia, koagulaeja i elektrotomia wym:'lgaj
 za" 
stosowania stosunkowo uiskiego napi
cia i wysoldego 
Jlat
zenia. TOinicznie dessykacja i elektrokoagulaeja 
r6zni
 si
 od siebie nietyle istotq, co rozmiarami wy- 
wolanych zmian. Dessykacja (wysuszenie) tkanek do- 
chodzi do skutku p1'zy pomoey tylko jednej cz
rlll1ej 
elektrody kolezystej, Idora elotyka powierzehni tkanek, 
wzg-l
dnie zostaje pt)'tlro wlduta, w zale:inosci od tego 
jnk l'ozlegle zniszczyc chcemy tkankij docbodzi pl'zy 



N3 


MEDYCYNA 


Str. 85 


tym najcz
sciej do powstania drobnych, krotkich iskier. 
Rzecz naturalna, ze lIie moze bye mowy 0 zniSZl'zenill 
tym sposobem lIieco wi
I{Szych ognisk chorobowych. 
C I ark uzywal z dobrym slmtkiem tego sposobu do 
zlliszczenia wrzodu rog6wki oka, unikajqc przy tYIlI 
wytwarzania si
 w nast
pstwie blizllY, co zawdzi
- 
czal lIiezwJ'kle powierzchownelllu dzialaniu dessykacji. 
C u s h in g uzywal tej metudy pr;r,y operacjach guz6w 
m6zgu, lIastr
czajqcych wielkie trlldnosci podczas "'y- 
luszczenia. Poddawal 011 de:3sykacji ZdrO\HI i wilgotllq 
tkallk
 m6zgowq lIajblizszej okoliey guza, odwadniajqc 
iq tym sposobem, skutkielll czego kurczyla si
 olla 
i odsllwala od otoczld guza, ulatwiajtlc jego wyluszcze- 
lIie. Powierzchowne dzialaaie uzyskujemy, zLliZajqc 
elektrod
 do powierzchlli odnosnego odcillka ciala na 
odleglose mniej wi
cej 1 nUll. jak to lip. czynimy, gdy 
chodzi 0 zniszczenie ty lko bI:oda wek ziarlliny, lIato- 
miast celelll glt2bszego dzialania lIa tkanki wldllwamy 
we wskazalle miejsce koniec elektl'ody. Nast
pllie wlq- 
czamy resonator 0 u dill' a i lIie wylqczamy prqdu, do- 
p61d tkallki nie pl'zyjmq szaroz6ltawego zabarwiellia 
swiadczqcego 0 ich odwodnielliu. Dalsze dzialanie prq- 
du doprowadziloby do zw
glellia. 
E I e k t l' 0 k 0 a g u I a c j a. Jesli jednq malq plasl{q 
elektl'od
 CZYlmq przylozymy do jaldegokolwiek miej- 
sca ciala, drugq zas duzq elektrodt2 (biernq) do znacz- 
nie oddalonego miejsca, to przy przepuszczeniu z prze- 
twornicy diaterl11icznej prqdu przez cialo ulegnie 0110 
pod mall:! elektrodq silnemu przegrzaniu. Proces ten 
doprowadza przy dostatecznie dlugim trwaniu do 
odwodnienia i koagulacji bialka, co cechuje si
 wysu- 
szeniem, skurczeniem si
 i szarYl11 zabarwieniem tkan- 
ki. Pierwszym objawem prawidlowo post
pujqcej koagu- 
laeji jest ukazanie si
 szaro' z6ltej otoczki, kt6ra otacza 
kra\\'
di elektrody czynnej. Przy koagulacji rail, lub 
owrzodzen, w l11iejscu wzmiankowanej otoczki pO\\ stajq 
drobne rllchliwe i parujqce p
cherzyki. Jesli tylko 
elektroda niedostatecznie scisle przy lega do po\\'ierz- 
chni tkanki, lub jesli zastosowalismy zbyt wysokie 113- 
t
zenie prqdu, natychmiast powstaje wyrazne iskrzenie 
z towarzyszqcym mu zapachem spalonych tknnek, 
a otoczka zabarwia si
 na czarno wskutek zw
gldllia 
tkanld. 'V par
 sekund po ukazaniu si
 szaro, z6ltej 
otoczki slyszymy w gl
bi syk i goto\\'anie si
 polqczo- 
ne z mniej lub wi
cej obfitym paro\mniem. Jest to 
haslem do zaprzestania koagulacji, dalsze bowiem dzia- 
lanie prqdu powoduje nadmierne wysuszenie tkanki 
i doprowadza do wytworzenia si
 pod elektrodq zbite- 
go strllpa z obul11arlych, cz
sciowo juz zw
glonyeh 
tkanek, kt6re izolujq gl
biej lezqce tkanki od dzialallia 
prqdu. Jesli cheemy skoagulowae gl
bsze tkanki, mu- 
simy przedtem usunqc z powierzchni zniszczone tkanki 
za pomocq p
t1i diaternucznej, 0 kt6rej b
dzie mo- 
wa niZej, 
W praktyce winnismy pami
tae, ze dzialanie Iwagll- 
laeyj ne prqdll 0 odpowiednim nat
zenill (im mlliejsza 
powierzehnia elektrody, tym mniejsze nat
zenie) p1'7.e- 
nika na gl
bokose r6wnq Illniej wi
cej srednicy elel,tro- 
dy. Zabieg prawidlowo dokonany nie powinien dawac 
ani iskrzenia ani zw
glellia tkanek. N a przekrojn 
skoagulo\\ana tkanka wyglqda wsz
dzie jednakowo, 
przypominajqc zabarwieniem ugotowane mi
so. Grani- 
ea obumarlych tkanek nie jest ostra, czego dowodzi 
stopniowe przechodzenie szarej barwy w prawidlowq. 


Caly ten obraz wyraznie r6zni si
 od obrazn 
powstalego przy terlllolmllteryzacji, pl'ZY kt6rej widzi- 
my powierzchowne zw
glellie, bez wplywu na warstwy 
gl
bsze. 
Narkotyzer winien bye zaopatrzony w gUlllowe 
r
kawice celem ullikni
cia mozliw. sei wybuchu srodka 
narkotycznego. Maska zas willlla bye izolowana od 
chorego gUlllq. \r Instytucie Radowpu w \rarszawie 
stal'alllY si
 uzywae przy zabiegach elektl"Ochirul'gicz- 
nych alLo zllieczulenia pl'zewodowego (2% Polocaillq), 
albo uspie nia Evipanem. 
Rozr6zllialllY 3 r6zlle rodzaje techniki koagula- 
cyjnej: )ednoLiegullowq (z jednq czynn!l elektrodq): ma- 
le zabiegi koagulacrjne mogq bye wykonywalle przy 
odpowiednio dobranej mnlej elektrodzie czynIlej bez 
uzycia Lierl1ej elektrody, przy czy m ziemia zamyka 
obw6d. Pl'ZY dluzszym trwaniu lwagulacji dochodzi 
do l1aladowania chorego. 
Kajcz
sciej uzywallq jest koagulacjl dwubiegunowa 
(z Liernq i czynnq elektrodq). Obw6d jest zamkl1i
ty 
przez chorego i dwie elektrody. Szybsze dzialallie 
koagulacyjne uzyskuje si
 pl'zez blizsze ulozenie w sto- 
sunkll do siebie obu elektl'od. 
\\' koncu pl'zy dwubiegunowej koagulacji (1. dwie- 
ma cZYl1l1ymi elektrodami) uzywamy 2 jedllakowych 
lub malo 1'6zl1iqcych si
 od siebie wielkosciq elektrod, 
wobec czego obie sq cZJnnYllli, przy czym jedna z nich 
tlnvi \V imadle, druga zas w uchwycie bie1'nej elektro- 
dy. :\Ietody tej llzywamy w6wczas, gdy chcemy pod- 
dac koagulscji caly odcinek tknnki zl1ajdlljqcej si
 mi
- 
dzy elektrodami. Calq tl'lldnosc stanowi tu dobranie 
odpowiedniego nat
zenia prqdu, gdyz przy zbyt silnym 
dochodzi szybko do koaglliowania, a zaraz potem do 
zw(,!glenia tkanek pod powierzchniq elektrody, gdy 
tymczasem w gl
bi tkallki nie sq zupelnie obumarlej 
dalsze dzialallie prqdu nie osiqga w6wczas pozqdanego 
wyniku, gdyz wytwo1'zony powierzdlOwllie w(,!giel dzia- 
la izolujqco. Xl1jcz
sciej llzywa si
 tej metody do za- 
bip-g6w larYlIgologicznych i odpalallia guz6w kr\\'awni- 
czych. Duza jednak chirurgia wymaga zawsze stosowa- 
nia jedllej tylko czynnej eleJ{trody zapewniajqcej moz- 
lIose anatolllicznego opel'owania. 
f:allla tech nika we wszystldch trzeeh wyzej opisa- 
lIych metodach ruzni si
 tylko w drolmych szczeg6lach 
i wJIliaga przestrzegania nast
plljqcyeh wskazaii: elektro- 
da cZYlilia musi przylegae do powierzchlli mozliwie 
lekkoj powier1.chnia rallY musi bye oczyszczona z krwi, 
azeby strup spalonej krwi nie przeszkodzil dalszej 
koagulacji. \V tym celu albo doldadnie wycieramy po- 
wierzchni
 rallY, albo gely to nie wystarcza, ustawiamy 
koagnlator pod wysysajqcym tamponelll i natychmiast 
po osuszeniu zalllykalllY obw6d przez lIacisni
cie guzi-' 
ka pl'Lel'ywaCZaj zalllkni
ty oLw6d utrzpuujemy tak 
dlugo, az tkanka zLieleje, bqdz zacz!lie si
 gotowae 
ciecz sr6dtkanko\HI, po czym lllozemy przystqpie do 
koagulacji sqsiedniego odcinka. Izolacyjnose strupa 
zw
glonego, kt6l'Y lJowstal zbyt s1.ybko, mozlla zniwe- 
czye, zwilZajqc go rozczYllem soli kuehennej. 
Przy wskazaniach do powierzchownej koagulacji 
llzywamy silniejszego nat
zenia w kr6tszJIll czasie. 
:\Iale krwa\yienia mozna zatrzymac, koagulujqc malq 
eleHrodq bezposrednio poprzez lezqcy na ranie gazik 
albo ch wytajqc malJIui szczypczykami naczynko i pl'ze
 
pnszczajqc W IlIgnieniu oka prqd pl'zez pincet
, 



S1;r. 86 


M E
D Y C y N
A 


1'13 


E 1 e k t rot 0 m i a - c i 
 c i e top i q c e. Technicz- 
ne udoskonalenie tej metody zawdzi
czamy \" Y e- 
t h' 0 w i (1924). Ci
cie topiqce wykonywa si
 bez uzy- 
cia ucislm noza, a uzyskuje si
 je dzi
ld sile rozwie- 
rajqcej tkanki. Zr6dlo tej sily lezy w stlumionych 
drganiach prqd6w diatermicznych w ilosci od 50 do 70 
tysi
cy iskier, kt6re wg. prawa J 0 u I' a, przechodzqc 
w praktyce pra \Vie Ilieprzenvanie i ustawicznie przez 
tl{anld, zami0niajq si
 w cieplo, lokalizuj
tc si
 w naj- 
w
zszej cz
sci ostrza elektrody. Odpowiednio do roz- 
miar6w r6znych elektrod i rodzaju tkanek osi
gamy 
r6zny zakres rozchodzenia si
 niszczqcego dzialania 
ciepla. I tak w zrogowacialej powierzclllli sk6ry l'OZ- 
chodzi si
 0110 szerzej niz w warstwie brodawkowatej 
lub podsk6rnej, jeszcze szerzej w tkance tluszczowej, 
zas tkanl{
 mi
snq lIiszczy mniej rozlegle niz omi
sn
. 
\V przeci
tym naczyniu krew cofa Hi
 nieco, zas blona 
wewn
trzna ulega w gl
bi uszlwdzeniu. \Y kosciach 
cieplo rozchodzi si
 szybko na powierzchni wzdluz 
okostnej, podczas gdy w glqb ostrze przenika wolniej. 
\Vlasciwosci zatem rozchodzenia si
 ciepla dajq lllozli- 
wose stosowania bogatego, lub ubogiego w lwagulacj
 
ci
cia, w zaleznosci od wlasciwosci tkanek. Sama 
technika jest prosta. Jedna jest tylko wazna zasada, 
a lllianowicie prqd nalezy wlqczae jnz po dotkni
ciu 
elektrodq tkanki, podczas jej rucbu 1 wylqczye natycb. 
miast po jej zatrzYlllaniu si
. Odst
pstwa od tej zasa- 
dy prowadzq do powierzcbo\\' lIej koagnlacji. Duze 
iskrzenie przy umiarkowanym napi
ciu prqdu daje 
prawdziwe ostre ci
cie, obrqbek zas koagulacyj ny jest 
bardzo umiarkowany. Przy dzisiejszym stanie techlli- 
ld elektrochirurgicznej wykonanie calego, slwmpliko- 
wanego zabiegu operacyjnego bez pomocy zwyldycb 
narz
dzi chirurgiczllych jest jednak niemozliwe. 
Zllliany histologiczne i gojenie si
 
l' a n p 0 1. a b i e g a c h e I e k t roc h i l' U r g i c 1. n y c h. 
Pierwsze badania histologiczne tkanek po elektrokoagu- 
lacji oglosil w roku 1912 S t e p ban. Badal on wqtro' 
b
 kr6lika po koagulacji za pomocq okrqglej czynnej 
elektrody wielkosci 20-grosz6wld i prqdu 0 sile 0,7 
i 1,03 Amper, dzialajqcego przez 30 - 50 selnmd i po- 
r6wnywal obraz histologiczny skoagnlowanycb skraw- 
kow z prepal'atallli wykonanymi z pobranego przedtem 
pr6bnego wycinka. W wynilm badaii autor opisuje 3 
strefy, kt6rych wlasciwosci zalezaly od sHy prqdu i cza- 
su jego dzialania. I strefa - silna koagulacja (tkanka 
tuz pod elektrodq)j II strefa - zniszczenia; III stre- 
fa - odczynu, kt6ry przechodzi w zdrowe tkanki. 
W strefie pierwszej torebka Glissona byla zlllie- 
niona w strup i odwarstwiona przez wylewy krwawe, 
a pod niq zl1lniejszone, g
sto zbite i przycisni
te plas, 
ko do powierzcbni k01ll6rki. Jqdra icb 0 zmniejszo- 
nych wYl1liarach byly intensywnie zabarwione. Jedno, 
czesnie wyst
powalo takze intensywne zabarwienie plaz- 
my. Ze wzgl
du na wyszczeg6lnione cechy stl'ef
 t
 
nazwal S t e ph a n "strefq zag
szczenia". Spostrzegane 
zmiany por6wnywal do zl1lian zacbodzqcych w kom6r- 
kach pod wplywelll srodk6w odwadniajqcych stosowa- 
nych przy utrwaleniu preparat6w. 
W strefie drugiej byly jqdra 0 nienaruszonej de- 
likatnej strukturze, protoplazllla natol1liast skoagulowa- 
na gruboziarnisto, a granice kOl1l6rek niewyrazne 
w przeciwieustwie do dobrze zachowanych beleczek 
wl\trobowych. Kapilary l1li
dzybeleczkowe nie zawie- 


raly krwi, podczas gdy wi
ksze naczynia byly rozsze- 
rzone i obficie wypelnione krwiq. Jqdra kom6rek two- 
rzqcych sciany przewod6w z6lciowych byly wrzeciono- 
wato wyci
gni
te, silnie zabarwione i ulozone prosto- 
padle do dlugiej osi przewod6w. WspOlllniane wyzej 
zmiany u\\'azal S t e ph an za objaw wysuszenia. Na 
podstawie zachowania si
 rozmaicie uwodnionycb tka- 
nek wnioskowal nadto, ze dzialanie prqdu w glqb jest 
proporcj.:malne do zawartosci wody w tkance. 
\V trzeciej strefie spostrzegal kapilary silnie prze- 
krwione, wi
ksze naczynia krwionosne 0 niezmienio- 
nych scianach byly r6wniez rozszerzone i silnie wy- 
pelnione krwiq. Strefa ta tylko nieznacznie odcinala 
si
 od zdrowej tkanld. Na podstawie tych badau do- 
szedl S t e p h a n do przekonania, ze kOl1l6rki bogate 
w protoplazm
 sq szczeg61nie wrazliwe na cieplo, lecz 
i kom6rki bardziej oporne 11l0gq ulec uszkodzeniu, pod 
warunkiem, ze posiadajq wok6l siebie plyny tego typu 
co In"ew, chlonka lub l'lyn obrz
kowy. 
Skal
 om6wionych zmian irzeciej strefy uzaleznial 
autor od ilosci wytworzonego ciepla, napi
cia prqdu, 
wielkosci elektrody, czasu dzialania i oporu tkanek, 
przy czym nie uzaleznial od nich jakosd zmiall w ko- 
m6rkach, lecz ich stopieii. Z tym zapatrywaniem po- 
krywa si
 r6wniez tlumaczenie S c h rid de' g 0, kt6ry 
r.wr6cil uwag
 na rozst
py sr6dtkankowo - lqcznowe, 
powstajqce jego zdaniem na skutek eksplodujqeej pary 
wodnej, powstalej przy przegrzewaniu tkaHek, a wydo- 
bywajqcej si
 nazewnqtrz poprzez topiqce si
 blaszld 
nablonka. Wydluzenie i ustawienie prostopadle jqder 
jest uzaleznione od kiernnku przeplywania prqdu i po- 
st
powania w glqb ciepla, uwydatnia si
 to zwlaszcza 
w warstwie kolczystej sl{6ry, w slnz6wce, tkance lqcz- 
nej, sci
gnach, rzadziej w mi
sniach, nerwach i m6zgu, 
oraz w gruczolach (np. tarczycy) i narzqdach miqzszo- 
wych. Charakterystyczne to ustawienie i wydluzenie 
,vidae najwyrazniej jednak w tkance nowotworowej. 
Kom6rki tluszczowe stawiajq prqdowi wyjqtlwwo duzy 
op6r i nie ustawiHjq si
 w charalderystyczne dla innych 
tkanek szeregi, pozostale zl1liany, jak wrzecionowatose 
jqder oraz przekrwienie spotyka si
 talde w tkance 
tluszczowej. Wzmiankmvane juz rozst
py sr6dtkanko- 
we, przYPOl1linajqce sob
 plaster llliodu, sq wylozone 
sci
tJIll bialkiem i szczqt1wmi kom6rek. T
 samq wy- 
sci61k
 obok wspomnianych cech posiadajq r6wniez 
szpary srodtkankowe. Koagulacja WJkonywana zbyt 
brntalnie, 0 silnym nat
zeniu prqdu, doprowadza, jak 
wiadomo, do zw
glenia izoluj
cego gl
bsze tkanki przed 
koagulacjq, przy czym dochodzi jednoczesnie do gwal- 
townego przegrzania i silnych sr6dtkankowych eksplozji 
pary. Rozrywajq one cz
sciowo br6zdowato tkanki, 
niszcz
c jednoczesnie sciany naczyii krwionosnych, co 
jest szczeg6lnie niebezpieczne przy koagulacji nowo- 
t\\"orow ze wzgl
du na to, ze kom6rld ich, nie b
dqc 
jeszcze zniszczone, mogq bye rozniesione pl'zez In'ew. 
lzolujqc'y strup w
glowy powstaje ze skoagulowanej 
kl'wi, kt6ra nagle wydobyla si
 1. rozerwanych przez 
brutalne zadzialanie prqdu naczyii krwionosnych. To 
niebezpieczne powildanie nalezy miee szczeg6lnie na 
wzgl
dzie pl'zy koagulowaniu nal'z
d6w miqzszowych, 
gruczolako-rali6w i wog6le silnie unaczynionych gnz6w. 
Co do zachowania si
 skoagulowanej tkanki we- 
wnqtrz zeszytej rany, znajdujqcej si
 W otoczeniu zdol- 
nej do odczynu zdrowej tkanki, to jesli znajduje si
 



.!'is 


M E Dye Y N;A 


Str. R7 


.-U 


.............:t 



 ..,-, - 
-- 
f
 . . t "'" . 

':' ;,.,u,';;,:
 -\ . .':" "
.;:f:.
;
' 

-'T
. '.."v':tP , " '
',1i' t , "' , 'Jt. 
,. ,..\

".. ' ", . , ., 
· 
, .... .
-. ;;;r- " .-
; ?i
 
./ ... 
c
:;. 
. 
:... .,.;.... ,'
 " ... t ,.''f: ,'."'fl 
." j-ft. :,' '; ., 
.' <:4 .; '. .""ft ;.' .;: ,.., . #' .. .,....I\ t jlp.. . ",Ii: . 
..
 -"'..... 
 ,
_ ( I J{ I 0'0 _ _ r,.. .... 
.<> .,:.... > t_ ... 

;
 \.
 r . 
 .
. 
"'. 

; 
 .
 r .....-c(".': 
J;-4' > 
." '*
 -'--
 '<>- 

 . · " ,lIo t _.'- ".1\,<: '#. . ','o!....., , 
'1 ..:. "'-. 't.. 
. 
 "'_ 
 ",..
, ,_I. II, ..J> .I",; ...
 
,
 
..", ", (.J "" 'f .( .; 
 - .<

.: ... 
)" I$' , t r '.;,Jt,:_fi

1'
 1..
 ,: 

 
 .

'\"\"> 
{'

-f
 \ ::r 
4.
' ;ii"t :\,..J '>. , ,- " 

. ':
:?-
r .< i } .
 tf-, ;,r
 "S' , 
.. .J 
 ;"-\- ;'
'., 
\.f '. ,.+
 . i
. <
 1,- 

;i'. -\ ,-.-:. ' '
:X.,", r,,' II J', 
"..:;, \ ",.\,t
 \ '-. "" ;... · 
 f'*' 
'. '
'1it.

,'t!" 'J':':;
1:.: :!

j 
 f ' ti i 
I '''

\\w .,
t
' - f' 7', J 
'
f!\;:jl'. 
 ' t, 
 " .,
?.t

 1!! Z
I. " 
. r. f'f"". 1\ , · ......., 'i(-OJ"'"'.fr ". 
14'*' 
.-' llili:.:.;

.
 I ; 
 
 

'tfl
::tf.\ . ,
t1 ;;!:..
 '-:I,! iff. I
/O 
-ar '(i"
;' ,
't '!..... '. 
/JI ' 
/1.._ !"....
'(.II 

:,.i <':;"1: £.J 
. 

.J"
",\
 '\ I,J 
 .', "'
.i"'I\' f 
"'I'; it 

.j'
 M
 i
 

 jJ:i;,t.
 :7-1'. ftfj!!4" 
fJi 
 .. 

 :\. 
.'t.:\.. 
 Jr'i,'t.4ri 
 

. tI ..t'\t" '. .1 "'. .' 
,-, t 
 .
 ,,'''
 .1-0 .oJ
J,.}.' l
 
"'_.
 j \Y . "
,I',, f..- 
.
" . 
 
 
..
. 
f.t!, _
 1!,.."r. i J'.' 1 
 - 
.

; 
.
) '1.'''''A-
 .'. ,... -0.' 7j
1 

 t.. , .' . '. :.:h.
 01"1., '.h 
 
r;t.. 
 .- \:'-:':' -. 
..... "'1..', " 
... 
,.... . 
 ',( 
'_ . ... . .. .. Ji. ,,*' i 
, WI". .... . . .. I 
..... 11.. .,. 
 ' 
..., r!"',,1, J 
tt\

 'd!. <.. I !' e-' -.. 
 
hj-' f....


 ....,.t..I'.. ' 
EY 
t

.:.;. :

 L
;""", .c
i', 
 
-4 " !'

'.._

,jf / " 
,..t'"\: W.' ..1..,...,.....,,, .....
'ioc.,.'1.. 
-..&.;
¥...,....
,
 ..,;- .
.t-r8-"" 

.; 
,..:t\:"'it, 
iI!IIL" __ 
n . .
, .. 
. 
.. 
 A ,...,... 
 


Ryc. 2. l'1ikrof. x 176 razy (L R. - 2995) Obraz zmian 
w budowie sl(ory na skutek elektrokoagulacji. Bardzo charakte, 
rystyczne wydlu:i:anie si
 i palisadowate ulo:i:enie komorek na. 
blonka, Zatarcie rysunku ji\drowego, zamazanie granic komor. 
kowych, wytwarzanie si
 sztucznych szczelin mi
dzy komorkami. 
W niektorych miejscach skory wlasciwej np. u gory i w srodku 
tkanka Ii\czna, otaczaji\ca skupienie drobnych naczyn, zabarwio- 
nit ciemniej na skutek chlonienia barwikow zasadowych (bazo- 
filia). 


1I!r 


" 


=--! 


'
 


t 


;--
, " 
*' '.. 


.... 


"
 


i" 


.-.....i
 
io 
, '" 


J'- 


" 


Ryc. 3 Guz zlosliwy podudzia. 


.

'-...:

.3,
; -vi< 
*
 


o';
 
4..... ':, 


T# - 
 
r-- 
.
., 
',' 
,....:r.
 


..., 

..i 
'. . 


:). 


Rye. 4. Elektrokoagulowanie guza. 


. 


I 


"- 
'
 


. . z... 
 
..

.. 



-.,
 ......:..;::- 


" 


-
<'. '" ....- 


,;::-
 .. 


," 


'T<'-'" 


y..,!.,.,. 


" 


ona wewnl\tl'z nal"zqdow miqzszowych, jnz w pierwszych 
godzinach zostaje otorbiona i co najwazniejsze, w nor. 
malnym okresie czasn nie jest ani nsnni
ta ani wessa- 
na. Wedlug badaii Knnitzena i Vogia jnz po 6-ciu 
godzinRch wytwal'za si
 dookola niej obrl\bek obumar- 
lych kom6rek; r6wnoczesnie pojawia si
 bardzo znacz. 



Str. 88 


MEDYCYNA 


N
 


ny naciek leukocytarny. Po 2-ch lub 3.ch dninch uIw- 
zujq si
 kom6rki w
drl1jqce i fibroblasty, tworzqce 
drugq zewn
trznq granicznq stref
 demarkacyjnq. 1\30- 
czynia w strefie koagulacyjnej sq pr6zne i prawie zaw- 
sze calkiem zamkni
te; przy wi
kszych mogq byc wi- 
doc:we wylewy w otoczenill. Do czasu calkowitego 
wytworzenia si
 wszystl- 
4: k
. .."" 

 ..::
 
. ',,", 


" 


. --;;
'*-'..J'-' 


'.< 
, 


'. 


j-.. 
'':-/'''''- 


:,..i<. 


". .
. 


,
 


'i-i'!
;.. '";,,C< 
.; 
:.,...};,
-)
._
{

: ",,
;i-
;:.
 
_1:-- . 
-
 


'.. 


r
w
¥
::' ',,' 


l 
'
:'IJIc 


., 

 


'- 
C- 


_ . _;y
 


,.
 
_\, ' 



 

 
Iii.. 


....,...t.) 
till' _ 


Rye, 5. Bezkrwawe usuwanie skoagulowanego guza p
tI
 
diatermiezn
. 


\Vego, polqczony z nast
powq zwrotnq faIq prqdu krwi 
na przestrzeni do 1,5 Clll. od Ironca nac7oynia, podczas 
gdy na powierzchni rozpoczyna si
 zW
i!:lanie. Po zdj
- 
eiu Ideszc7oyk6w kikut nie krwawi. Haemostaza jest: 
wi
c nast
pstwem stwardnienia sciany koiica kilmta lIa- 
czyniowego przez nekroz
 koagl1l:wyjllq, kt6ra jest wy- 
starc70ajqcq dla stalego zalllkni
cia malych naczyii d7oi
ki 
o1'ganizacji zakrzepn. P1'7oy przecinanin ci
ciem topiq- 
cym z dodatkicm Iwagnlacji malych i s1'ednieh zyl spo- 
sl r7oezono, ze kOlllorld sr6dblonkowc lIa kOI1CU lIac70ynia 
zostnjq 7oniszc7oone, swiatto zas jest: 7oamkni
te obrz
- 
Idem koagulacyjnym. Salllo ci
cie topiqce nie daje hae- 
1lI0statyc7onego efektn ze w7og)
du na to, :7.e b'wa zbyt 
tu'6tko i dop1'owad7oa jedynie do skn1'c7ol1 nac70ynia o1'a7o 
7oamlU1i
cia jego swiaUa cienkq warstwq pomars7oc7oonych 
kom6rek blony wewn
t1'znej i po1'o7ol"ywanej blony SL"od- 
kowej. \Ys7oystkie te zmiany, zachod7oqce w naczyniach, 
pr70ypisac JIIusiIIIY r6znym stopniom oporu, stawianego 
p1'7oe7o wevm
trz.ne iell seiany prqdowi. 
Zamkni
cie nnc70Jnia nie jest pewne p1'zy otwar- 
tycll ranach koagulacyjnych, 1'6wniez w tkance Uusz- 
c700wej lub lnznej wynik koagula
yjny haemostazy nie 
jest pewny; lepiej jest zyly podwiqzywac ni7. koagulo- 
wac. Opisany spos6h zamykania nac70yii i powierzchni 
rany znac70nie ogranicza wchlanianie si
 toksyn i dro- 
bnoustroj6w pod koniec ope1'acji, 
,y ply w e 1 e k t r 0 k 0 a g u 1 a c j i i e 1 e k t rot 0- 
III i i n a d rob n 0 us t r 0 j e. Juz F r e u n d w roku 
1908-ym wykazal, ze kilkudniowe kolonie drobnoustro- 


-> ' -. -- ':""'''':---
,
 "
",, ' 
. -. . 


'};-':;-";' 


.v:-
 


. !"; 


1
 
- 


...--.;'
 /":;- 


, 
,. 


-....... - 
--- 

 


._ .c'--' 


.' 


," ... 


, :

 


'\ 


.. 


'
 
, 
 


r :-
 


Rye. 6, Koagulowanie dna, 



N3 


MEDYCYNA 


Str. 89 


j6w: gronkowca zlocistego, duru brzusznego, blonicy, 
w!!glika, prl:ltki K 0 c h a, plesniawld i A c h 0 l' ion 
S c hoe n 1 e in a gin!! calkowicie przy wyladowaniach 
podczas fulgu1'acji. Dzialanie to zalezy od.)nechanicz- 
nego i te1'micznego dzialania pr
du. 


'-' 


 


i 


i :," 


" . 




; 




;:
 
 
,- . 



'''-'a 


',? 


J 


j. 


,
 


Rye. 7. Stan bezposrednio po zabiegu. Dno gladkie, su- 
ehe, gotowe do stosowania radu. 


:\1. C 0 h n w roku 1910- tym przeprowadzil nast
- 
pujl\ce doswiadczenia z kulturl\ gronkowcow:t na 2-ch 
zwierz
tach. Elektrodl\ nozow
, zaopatrzonl\ w uszko 
i zanurzonl\ poprzednio W zywotn
 koloni
 gronkow- 
COWI\, wykonal lege artis ci
cie topi:tce u jednego zwie- 
rz
cia, zakazonym zas zwyklym nozem u drugiego, 
przy czym okazalo si
, ze zakazenie pojawilo si
 tylko 
u drug-iego. Zakazenie w
glikielll przy identycznYlll 
post
pO\vaniu udalo si
 tylko odroczye. Szczepione 
zwierz
 zgin
lo po 24-ch godzinach, gdy tYlllczaselll 
drugie, kt6remu "ykonano elektrotomi
, zgin
lo dopie- 
1'0 po 5-ciu dniach. C 0 h n wnosi stl\d, ze wytwarzane 
przy elektrotomii cieplo nis jest dostatem, ne do zabicia 
odpo1'nych na nie zarodnik6w. Niezawodnosc niszczl\- 
cego wplywu koagulacji na bakte1'ie jest pod znakiem 
zapytunia, gdyz wytwOl'zona przy tym cieplotn,. si
ga- 
jqca nawet 80 - 100°0, trwa bardzo kr6tko, jedynie 


silne skoncentl'owanie ciepla bezposrednio pod po- 
wie1'zchni!l elektrody mo
e nie bye bez wplywu na pa- 
sozytl1jl1l'e na powierzchni drohnoush'oje. 'Vskutek da- 
leko po;:mni
t.rch zminn w skoagulowanych tkankach 
"'ytwa1'za si
 ba1'd7oo ostra granica przez zamkni
cie 
dr6g naczyniowych i chlonnych o1'az p1'zestr7oeni mi
- 
dzytkankowych pOllli
dzy skoagulowanl\ a 7odrO\v!l tkan- 
k!l, p1'7oez co osi&!.ramy t. ZW. "dzialanie ste1'ylizacyjne". 
Po7oa obr
bem lwagulncji wytwarza si
 wraz ze wzra- 
staj
cym przek1'wieniem wal obronny z leukocyt61V 
i kom61'ek w
d1'ujl1cych, kt6ry stwarza zapor
 dla bak- 
terii. Badania bakteriologiczne Kay sse l' a wykryly, 
ze jezeli powierzchni
 llli
snia zapend7olowae kultu1'& 
bakte1'yjn!l i po 24-ch godzinach skoagl1lowae j!l, to 
tkanka llli
sna staje si
 calkowicie jalow&. Inac70ej p1'zed- 
sta,,'ia si
 sprawa, gdy tkank
 na calej grubosci p1'7oe- 
poimy rozczynem hakterii. 'Y pobranych skr3wlmch 
z bocznych i srodkowych st1'ef koagulacyj nych po 10-ciu 
sek. koagulacji wykryw3 si
 flo1'
 hakteryjn!l. a w po- 
siewie stwierdza si
 po 24-ch godzinach 
rronkowce. 
Doswiadczenie to przeczy mozliwosci zabicia hakterii 
w s1'odlm strefy skoagulowanej. R6\vniez pie1'wotne 
dzialanie wyjalawiaj
ce ci
cia topi
cego nie jest w zu- 
pelnosci pewne. Doswiadczenia na zwierz
tach wyk1'Y- 
waj
, ze wzmiankowany wyzej wat nie jest pewnylll 
zabezpiec70eniem p1'zeciw zakazeniu. Prawidlowo jed- 
nak wykonana koagulacja moze zamknl1e w swej mart- 
wicy koagulacyjnej ognisko zakazne, wsklltek czego jest 
rzeczq mniej wazn
, czy znajduj!lce si
 tam d1'obno- 
ustroje s
 zywe, czy tez martwe. Za szybko wykona- 
na koagulacja, przy kt6rej dochod7oi do wyhucllOwego 
dzialania ciepla, polllczonego z 1'07ol"yw:lI1iem naczyfi 
i wylewami krwawymi, m 0 z e t y 1 k 0 wp
dzie w gl:tb 
zakazenie. 
Z powyzszeg-o przegl&du og61nej technild elektro- 
chi1'ul'gicznej o1'az meclulnizmu i jakosci zmian przez 
ni& wywolanych widae, ze nad:.je si
 ona p1'zede wszyst- 
kim do usuwania tlmnek patologicznych, a na tym 
przeciez polega .iak dotychczas leczenie nowotwo1'ow 
zlosliwych t:.k chiru1'giczne, jak i I':.diologiczne. Nip 
braldo w poczqtkach rozwoju tej metody przypuszczefi, 
ze obok efektu cieplnego 703chodzl1 talde i inne pl'O- 
cesy. I tak np. Hen s c 1) en wY1'azil Pl'zypuszczenie, 
ze w czasie p1'zechodzenia pl'&dll 0 wysoldm napi
cin 
przez tkank
 nowotw01'owq zachod7oll w s1'odowiskll lw- 
loidalnym p1'zerninny hioelektl'yczne, kt6re powodnjq 
w nast
pstwie pO\ystawanie snhstancji kal"cinolitycznych. 
Tenze autor i C I a l' k opi
ali pojedyncze spost1'zeze- 
nia ('ofni
cia si
 nowotwo1'n po nieznpetnej elelet1'o- 
koagulncji. Niekt6rzy, jnk D 0 yen i K eat i n g - 
H art wY1'azili p1'zypnszczenie, ze kom6l"ld nowot,,"O- 
rowe 11legajl1 juz zniszc70eniu p1'zy tej tempe1'aturze, 
przy kt61'ej kom61'ki n01'111alne pozost9j:t .ieszcze zdolne 
do zycin. W est e l' m a l' Ir doszedl do tych samych 
wniosk6w na podstawie prac doswiadczalnych z nowo- 
tworami szczur6w. Gdyby te p1'zYPlls7oczenia i wniosld 
oka7oaly si
 slusznyrni, mielihysmy do czynienia z pew- 
nego \'odzaju specyficznym d
;ialaniem prqdow 0 wyso- 
Idej cZE:stotliwosci nn kom61']ei nowotwo1'owe i ele]etro- 
cl)i1'u1'gia hylahy leczeniem, opnrtym na niejednakowym 
oddzialywaniu poszczeg61nych tIranek. Okazalo si
 jed- 
nak, ze taIr nie jest, ani p6zniejsze doswiadczsni9, 'ani 
spostl'zezenia kliniczne nie upowazniajl1 do jaJdchkol- 
wiek p1'zypuszczen, ie w tej metodzie zdobyli
my 
ro' 



1'13 


Str. 90 


MEDYCYNA 


dek dzialnj
cy \V nowotworach zlosliwych w spos6b 
specjalny. Pomimo to elektrochi1'urgia zlIalazla w 110- 
wotworach zlosli wycll zastosowanie dose szerokie i r6z- 
norodne. 
Xajcz
sciej nzywu si
 jej clzialullia nekl'otyzujl\ce, 
go dla zniszczenia calkowitp!,!o guz6w dost
pllycIJ; sta- 
lIowi to zwyklp przygotowallie diu !pczenia radelll lub 
promielliallli Hontg'ena; liOrzysc takiej liOlIILinal'ji po- 
lega na znaczllYI1l skroceniu Jeczenia, gdyz g'uz, kt61'e- 
go zniszczenie zn pOIIlOCf! promieni wYl1lagaloby kilku 
tygodni czaSI1, zostaje I1suni
t.v szybko i leczenie pro- 
mielliallli 1II07.e hye. I'ozpocz
te niel'az na dnlgi dziefi 
po wykonnlliu zabipgll 
Ci
cie t()pi
lCe jest 117.y\\'nlle zallliast skalpeJa i lIie- 
kt61'ZY cllinll"llt.y IH'ZPIH'o\\'ndzaj
 mnvet wi
ksze 1.ahiegi, 
np. odj
cie ,,,
tka, wyl
cznie p1'zy pomocy 1I07.a di:ltel'- 
miczneg'o. Z poprzednio In'z
.toczonpgo pl"zehiegn hae- 
11l0stazy wynika, ze knvnwiel1ie jest znncznie II1l1iejsze 
i niehezpiec7efistwo rozsianin k0ll16rek rnlwwych jest 
mniej'lze, zwlaszcza, jezeli si
 zwa:i:y, i.e naczyrtia lim- 
fatyczne r6wniez ulegaj
 skoagulownnil1. Teol'etJ'cznie 


-.
';.:
- 


'i: 



 


't
 


t Ii, 


...
 


¥ 


,- 


I 


': 


',«. 


-.'-[ 



t-2 - 
-r .-;

 
o,

, .

 
 

- 
 " .. ., 
.--:::
,,"/
...:
. 
'" . - '... 
 ..... '-.
 

 
'!- 
 
, 
 
iI'
 ... '. 

.
 "" 

'" ;'rJ
"", 
:;..

':{'-i':'" 


 

 

 
 .
 
.... . 


,; 


Rye. 8 Pooperacyjny nawrOt raka sutka. 


\Vi
c Hose przerzut6w powinna si
 zmniejszye, a takza 
gr
'U1ice operacyjllosC1 guz6w stajq si
 0 wiele szersze, 
gdy:i: przy tej tech nice 
operowanie \V zdrowym" nie 
jest jn? tak nieodzowne. 
". koficl1 zahiegi elektr'ochirurgiczne bywajl\ sto- 
::;owane w celach paliatywnych dla opallowallia ow1'zo- 
dzeii nowotworowych, dla l'olmdzenia proces6w blizllo- 
watych; odczyn ze sh'ony tkanki I
cznej po zabiegach 
elektrochi1'urgicznych jest banho z}'wy i lIa\\'et pr/,y 
istniejl\cej i zywotnej tkance no\\'otwol"owej lIIozna uzy- 
slOie w ten spos6b CZHRowe zahliznienie. 
W Inqtytncie RadowYIII im. 1\1 a r i i SkI 0 d 0 W - 
ski e j - CUI' i e w \Yarsl.a \, ie stoi'lujemy elektrochiru1'- 
gi
 od pocz
tkll p1'aey i w nhieglym 5 - leciu leczollo 
\\' ten .,:pos6h okafo 120-tu przypndk6w lIowotwor6w 
zlosli \\ ych i Idl kanascie lIipzJo
Ii wyeh. 

lo7.nahy je rozpflb'zec w 3 ch gl'upach. Pie1'wszl\ 
grup
 stanowiq choJ"Z}', leczeni \\'yl
cznie za pOlllOCI\ 
elel\tl"ochirul'gii. Z nowotwOI'ow niezlosliwych Jeczono 
6 pl'zytHidk6w naczyniak6w u doroslych; 3 z posr6d 
nieh, stosnnkowo lIiewielkie, usuni
to nozem dintel'- 


,-,-:"' ." 



 



 
(
 



 


.
, 
, 


;r' 
,4 
)J - 
t 


.., 


:...
 . 


Rye. 9. ZabIiinienie po elektrokoagulacji. 



1'1 3 


MEDYCYNA 


Str. 91 


-..., -'r? -. ": 
 .F't.
 
{ _.
 
 "" 1 


,
 
, , 
.'" 




' 


.
 ' } 


" 'i :."'\.0 


r 

 . 


..;. 


....v- 


,-,! 


;;. 
. 


. ,
 f 



-:.:.' 
. 
 


II. 



 


Rye. 10. Rozlegly rak dolnej wargi. 


micznym w gr3nic3ch zdrowych. Krw3\\'ienie podczas 
zabiegu bylo niewielkie, gojenie doraine, jednakze 
w tempie wolniejszymj ost3teczny wynik kosllletyczny 
dobry. Dwa rozlegle naczyni3ki wnrgi dolnej leczono 
za pOlllOCI\ elelrtrodessyk3cji, nakluwajl\c je gl
boko 
w kilkunastn miejscach, 3. krotnie w OdSt
p3Ch 6,cio 
tygodniowych. Powst31y przy zabiegu zakrzep, wypel- 
niajl\cy jalll
 naczyni3ka uleg31 n3st
pnie cz
sciowej 
organizacji, co sPOWOdOW310 skurczenie i zbledni
cie 
naczyni3k6w z wynikiem kosmetycznym dobrym. Sz6sty 
naczyni3k, umiejscowiony w migdalku i tylnej cz
sci 
j
zyka, byl leczony elektrodessyk3cjl\ i iglami r3dowy- 
mi, r6wniez z wynikiem korzystnym. 
Z posr6d nowotwor6w zlosliwych n3jcz
sciej sto- 
sowano elektrochirurgi
: j3ko wy1l\czne leczenie w gu- 
zach sutk3. '" jednYlll przyp3dku sutka krwawil\cego, 
w kt6rym ChOl"3 nie zgodzila si
 na oper3cj
 usuni
cia 
torbieli, zastosowano elektrodessyk3cj
j ostateczny wy- 
nik byl dobry, krw3wienie ust310, w miejscu tOl'bieli 
powstalo bliznow3te wcil\gni
cie sk6ry, gojenie si
 jed- 
nak tt'wnlo 3 Illiesil\ce i normalne leczenie chil'urgiczne 
daloby wynik 1'6wnie dobry W cZ3sie hez por6wn3nia 
kr6tszym. Z dziesi
cin przypadk6w raka sutka, kt6re 
zoperowano elektrochirnrgicznie, wszystlde byly w sta- 
nie daleko posuni
tym (III st. wg. S t e i nth a 1 a), nie- 
kt6re z nich byly owrzodzialej sam d61 pachowy i pod- 
obojczykowy wyprepal'owano zwyldym nozem ze wzgl
- 
du n3 n3czyni3. Pomimo nienagannej 3septyki gojenie 
niezawsze bylo doraznej co do s3mego l{rwawienia 
pl'zy zabiegu, to w istocie nie bylo ono zn3cznie mniej- 
sze niz prlY oper3cji zwyklej i zalozono niewiele Illniej 
podwiqzek. Staranne podwil\zywanie naczJ'll jest wska- 


r 


, . 


, 
\ 
, , 
 


.
 


... 



: 


'. 


-r" 
. ;P (/. - 
. i
;;\:- 

 ' 
"'- 
 ' 
',/:.f!s . '.' '
. .. ," 
,/JI,
,,'1 
 . .-

 ' 
, .... \ #. 
..
,. .'.. ..;,.- 
1. " 
- 
 # "" 
, , 
..... 


\
 "," '... 
'
,'" 




,. 


" ' 
.r
. ' 
" '
,-,. 
. 
'. t., 


Rye. 11. Wygojenie po elektrokoagulacji i leczeniu radem. 


z3ne t3kze i z tego powodu, ze zdarza si
, lZ przy 
ci
ciu nozem diatermicznym n3czynie 0 wzgl
dnie du- 
zej srednicy nie kl'W3Wi n3razie z powodn skrzepu za- 
myk3j
cego jego swiatlo. Po przerIYaniu nspieni3 
i wzroscie cisnienia krwi moze jednak wyst
pic krwo- 
tok p6znyj taki przebieg spostrzeg3lislllY. 
Niekt6re guzy, zwlaszcza oWl'zodziale, byly duzych 
1'0zmiar6w, nieruchome wobec podloZ3. Z3bieg polegal 
na k03gulacji, usuni
ciu lU3S skongulowanych p
tll\ di3- 
termiczn
 i ponownym sk03gulow3nin dnnj po\\'st3wala 
w ten spos6b bardzo dnza powierzchni3 martwicza, 
kt6rej oczywiscie nie m07.na bylo pl'zykryc sk6r
. 
Przebieg gojenia si
 bywal z reguly bardzo korzystny, 
cz
sto zupelnie bezgor
czkowy j temperatura, kt6ra 
przed zabiegiem pl"zewyzszala 38°, tuz po z3biegn ob- 
niZ3la si
 do normy lub nieznacznie przekraczala 370. 
B61e w sutku owrzodzonym ust
powaly w zupelnosci, 
stan og61ny poprawial si
 szybko, zabliinienie n3st
- 
powalo w 6 do 8 tygodni po zabiegu. Odlegle wyniki 
nie b.rly jedn3kze dobre. W 8-miu przyp3dlmch nastl\- 
pily n3wroty w miejscu, w jednym przerzuty odleglej 
losy jednej chorej nie sl\ znane. Jako jedyna metoda 
leczenia pl'zypadk6w l"3ka sUtk3 d31ej posuni
tych jest 
wi
c elektrochirurgi3 niewyst3rczaj
ca, moze natomi3st 
stanowic przygotowanie do n3st
powego leczenia pro- 
mieniamij t3k bylo w jednym przypadku miejscowego 
nawrotu pooperacyjnego z przejsciem na zebro, po 
sk03gulow3niu i zastosowaniu promieni uzyskano dobry 
wynik, Id6ry trwa juz ponad 2,5 lata. 
Z guz6w sutlm zoperowano jeszcze nozem di3ter- 
micznym 2 przypadki fibroadenoma. Przebieg poope- 
racyjny i wyniki odlegle d()bre. Z innych umiejsco- 


. 



Str. 92 


MEDYCYNA 


N3 


..

 
. ...
 


:. 
.: 
.'-:

l< f;;,f
:
 0 
"", " ' \;" '..t";;. )'
\ \ '} 

 . l"

_ 
-,i;.\

 
_fi. 
\ . '. "\,:'\ 
'....
 


"fo 


!.;" . 
. 

 

 
r 
i 

 
t 

 
f 
J; 
t ,
 

"
.-

' . 
,d ' l' ' 
I ,;
, 
L", ..
 ' 
I'"
 -:'", ",,' 
f /', ::,<'fo.: 



.' f 


. 


'
'., 


\ 


'- 


,. 


.. '
:.:
 >
;:) 
..._

 :,-4' 
...
. 
...:.
xf,.
.:i. 
 - 
.. 
J''''' 


.' , 




 ." 
- .....
.... .
 


':;-. 


{,',." ',' 
H ..":"' 11;:'. 

..i. 


..: 6. t 
< 


I 


" 
:
:.. _

 

.-:...
 -:- 
.
. 
Ii'>-< 
:: ( 
"
. 
i1D_ "- " 
; .:, 
: ,
... 


'- 


-:'--
. 
.
 

, 
 
"" 

 
.
 



... 
, 
, 


". 


.'" 



...

 to. 
:.

 


, 
\. 


" 
. 

.>t 


'
-
..;..'{ 

 "..._ _... 
. <
 ft 
''''''Z ' ....&. d t I- 
::- :flj,\: ,:t . 


.' 


-" 


..t 


, 


Ryc. 13. Wygojenie po elektrokoagulacji leczeniu radem. 


padkach jest skoagnlowanie guza, a nast
pnie usuni
cie 
go p
Uq diatermiczn
. juz oczywiscie bez zadnego krwa- 
wienia. X alezy tu jednak zaznaczyc, ze koagulowanie 
duzych guzow jest zabiegiem bardzo bolesnym i wzgl
d- 
nie dlugotrwalYIIl i IJlljcz
sciej zachodzi potrzeba uspie- 
\lia chorego. Usuni
to w opisany spos6h 32 przypadld 
guz6w sk6l'nych 0 r6znym ullliejscowieniu luh wyeho- 
dzqeych z nat'zqd6w, lezqcych bezposrednio pod skorq 
i przeehodzqcych na sk6r
. Najbardziej efektowne wy- 
niki uzyskalismy przy leczeniu raka lIlalZowiny usznej. 
Bylo to Idlka przypadk6w bardzo duzych guz6w rako- 
wych, ohejmujqcych JIIalzowin
 nsznq i Pl,zylegajqce 
okoliee. Zahieg polegal na skoagulowanin guza, usu- 
ni
cill go noiem diatermicznym i skoaglllowaniu dna. 
Juz w nast
pnym dnin mozna hylo zalozyc aparat z ra- 
demo Dobre wyniki lecznicze utrzymujq si
 od killm 
lat. Hozlegll:\ koagulacj
 zastosowano l'6wniez w 20-tu 
przypadkach duzych, lwlafiorowatych ral{ow wal'gi dol- 
nej. Po oddzieleniu si
 strupa koagulacyjnego, co na- 
st
powalo najpozniej w ciqgu 7-miu dni, bylo mozliwe 
zalozenie aparatll z radem. Bal'dzo pomoc\lq olmzala 
si
 ta metoda W rakach wargi, przechodz
cyeh na zuch- 
W
. Za pomocq noza diatel'micznego oddzielono warg
 
od zuchwy, umozliwiajqc zastosowanie radn takze i od 
strony wewn
trznej, zmian
 zas na zuchwie skoagulo- 
wano. Zaj
ta cz
sc iuch",y lllegaia nast
pnie sekwe- 
stl'acji i wygojeniu si
. Do ostatniej grupy, zahieg6w 
elektl'ochirurgicznych w celach paliatyw \lyell, nalezq 
przypadld z regnly bal'dzo ci
zlde, w I{torych celem 
zabiegu bylo czasowe zlltt,zymanie procesu, usuwanie 
wybujalej, owrzodzonej tl.anld nowotworowej, zmniej. 



N3 


MEDYCYNA 


Str. 93 


szenie 'bolow, przywrocellie droznosci i t. p. Z3biegi 
dotyczyly n3j l'oznwitszych ullliejscowien j3my ustnej, 
gnrd7.ieli, s7.yi, odbytllicy i t. d. Efekt w postnci Z3- 
halllow311ia rozwoju sprawy i subjektywnej poprawy 
tnval zwykle po IdlIm tygodni i u nieldorych chol'ych 
z3bieg byl powtarz3ny kilk3krotnie. 
'V koncu nielllal codziennie uzyw3my noz3, lub 
p
tli diatermiczllej do pobiel'ani3 wycinkow pl'obnych. 
Robimy to za\Vsze w guzach nieowrzo
zonych, lIie 
chcqc stwal'zac \Varunkow do rowstania przerzutow, 
a talde i w guzach owrzodzonych, w ktorych ldinicz- 
lIie juz mozemy przypuszcznc wi
ksz
 zlosliwosc. 
Przebieg pooper3cyj IIY po ::;abiegach elektrochirur- 
gicznych nie jest wolny od moiliwosci pow3znych po- 
wiklaii; niektore z nich i ich mechanizm omowilem 
juz w cz
sci ogolnej. Naj\Vi
cej tt'zeba miec na uwa- 
dze knvawienie - tak wczesne, jak i pozne. Kl'wa- 
wienie wczesne moze wystqpic wkrotce po zabiegu i by- 
\Va najcz
sciej spowodowane niedost3teczn
 ilosci
 pod- 
wi
zek n3czyniowych. Dlatego tez unikanie naldadania 
pod\Vi
zek na miejsc3 w'!tpli\Ve nalezy uwazac Z3 bl
dy 
technild. Do kl'W3Wien wczesnych usposnbi3j
 rowniez 
dnze nacieki srodkow znieczulajqcych; \V kazdym przy- 
padku t3kiego kr\Vawienia, 0 ile rana byl3 zeszyta, n3- 
lezy jq otworzyc i dokladnie podwi
zac naczynia. Kl'\Va- 
wienie pozne moze wystqpic n3wet po 6-ciu dni3ch 
w czasie oddzielania si
 tkanki mart\Viczej. Najcz
sciej 
\Vydal'Z3j
 si
 one w j3mie ustnej, gdzie nekroza k03gula- 
cyjna jest cz
sto dl'azniona fizjologicznymi ruchami 
ust. Zapobieganie, jak i leczenie poleg3 oczywiscie 
rowniei na zalozenin pod\Viqzek. Z tych tez po\Vodow 
lIalezy wystrzegac si
 mechanicznego usu\V3nia tlmllek 


.., 


0::. . 
':
4 


. 
, f:.' 

'-
.


 ' ":' 
., \...
. I« 
 
'-t,' 'f <,' . :,' 
.....-- '.. 
"""- 



. 


,.c' 


...,,+. 
.. .,%. ,
 
! 


.......- 


. r 
.' 
..- 


{ 


.'; .... 



 
. ' 


'1k' 


" 
.' '\' 
.... 


Rye. 14. Duty guz rakowy malZowiny usznej. 


nekrotycznych, pozostawiaj
c oddzielenie si
 ich sHom 
przyrody. 
Po\Viklani3 zapalne sq rZ3dkie. Natomi3st naleiy 
si
 liczyc z powstawanielll duzych obrz
ko\V pokoagu- 
lacyjllych, zlVlaszcza W okolicach obfitujqcych w wiotk
 
tkallk
; obrz
ki te nie trw3jq dlugo. GI
boka koagu- 
lacja podsk6rna nie przeszkndz3 n30gol norm31nemu 
gojeniu si
 skory i nie cz
sto z3chodzi potrzeba pozo- 
stawienia mi
dzy sZ\v3mi drenu. Trudllosci w gojeniu 
si
 ran, zadanych ci
cielll topiqcym, 1l10g
 wyst
pic pl'ZY 
pewnych bl
dach technild, 3 mi3nowicie, gdy ci
cie to- 
piqce lIlialo takze i dzialnnie koagul3cyjne. Brzegi ra- 
ny mog
 si
 wowczas rozejsc i ulec zakazeniu. Dlatego 
tez w razie wystqpienia koagu.13cji bl'zeznej przy ci
ciu 
topi
cym, n31ezy jq usun
c za pomoc
 ponownego po- 
prawnego ci
cia topiqcego, lub tez za pomoc
 noia. 
Natollliast nawet po poprawnYlll ci
ciu topiqcym slu- 
zowki gojenie jest utrudnione; epitelizacja pojawia si
 
dopiero w 8'Ylll lub lO-tym dniu, POdCZ3S gdy po ci
- 
ciu zwyklym nozem widoczna jest juz pi
tego dnia. 
'V sk03gulowanej skorze wytw3rzaj
 si
 czasami bliz- 
nowce. 
Oddzie13nie si
 skoagulowanych kosci odby\\ 3 si
 
b3rdzo wolno, nieraz miesi
cami; martwicy ulegaj
 
kosci z reguly t3kze i przy k03gulowaniu tkanek bez- 
posrednio z nimi s
siadujqcych. 
Na podstawie sposh'zeg3nych przypadkow docho- 
dz
 do przekonania, ze przy dzisiejszym stanie techni- 
ki elekt.rochirurgicznej zakres jej jako s3modzielnej 
metody operacyj nej jest ograniczony. W leczeniu no- 
\\'otworow zlosli wych elektrochirurgia, stosowana naj- 
cz
sciej jako metoda pomocnicza obok promieniolecz- 
nictw3, odd3je bardzo cenne uslugi. 


-:'< 


..", 



. 
-
 




.. 
..""
 ;f!', 


."
 


" 


"'. .- ;.
 


'"\' 


-
 . 
;. 


" 


.
";. 
,'
 


,. \ 


.... 




': 
." 


" 


f. 


., 


" 


" 



 
.----; 


..' 



:'- 
.
:. 

'_'\. . 



\
:
., , 
Ii
- , ". ,':; 


Rye. 15. Wygojenie po elektrol\Oagulacji leczeniu radem. 



CStI'. 94 


MEDYCYNA 


1'1 3 


Pis m i e n n i c two. 


1) A bel. - Die Elektrokoagulation bei der chirurgische n 
Behandlung des Krebses speziell des Gebarmutterkrebses. Berl. 
Klin. Wschr. 50, 394 - 395 (1913). 2) B a u e r K. H. - a) Expe- 
rimentelle und histologische Untersuchungen uber die Blutstil- 
lung durch Hochfrequenz. Ref. Z. org. chir. 50, 78 (1930); b) Kli. 
nische Erfahrungen mit der elektrochirurgischen Behandlung bo- 
sertigen Geschwiilste. Ref. Z. org. chir.53, 681 (1931). 3) Be r- 
v e n E. - Diskussion zu Schmigelov E. Diathermy treatment 
of cancer of laryngx 5 nord. otolaryng... Kongr. Ref. etate laryng. 
(Stodkh) 10 (1927). 4) C 0 h n M. - Uber die Anvendung der 
ungediimpften elektrischen Schwingungen zu operativen Zwecken. 
Berlin. Klin. Wschr. 1910, 725. 5) C z ern y V. - a) Therapeu- 
tische Erfolge .!Jei Carcinom und Lupus. Dtsch. med. Wschr. 1910, 
NQ 4, 199; b) Uber Operationem mit dem elektrischen Lichtbo- 
gen und Diatermie. Dtsch. med. Wschr. 1910, 489; c) Operation 
mit Lichtbogen und Diathermie. Dtsch. med. Wschr. 35, Hi 11, 
l1910). 6) C I ark W. L. - a) Elektrothermia metods in treat- 
ment of neoplastic and allied disases. I. armer. med. Arvoc. 86, 
NQ 9, 595 - 598 (1926) Z. it'g. Chir. 35, 203 (1926); b) Amer. I. 
Surg. 6 (1929). 7) C z ern y I. - Zur nichtoperativen Behand- 
lung des Krebses. Verch. Ges. Dtsch. Naturfosch. 84. 8) D 0- 
d e r lei n G. - Das Schneiden mit den elektrischen Funken. 
Dtsch. med. Wschr. 52, N 2, 59 (1926). 9) D Y r 0 f f R. - Die 
Operation mit schneidender Elektrizitiit. Munch. med. Wschr. 
1929, 1885 - 1888. 10) Do yen E. - a) Resistenz der Krebs- 
zellen und die Behandlung des Carcinoms. Munch. med. Wschr. 
1908, Ni 48, 2516; b) Bipolera Valtaisation. Dtsch. med. Wschr. 
1909, NQ 37, 1727; c) Sur la destruction tumeurs cancereuses 
acces..ibles par la methode de la voltaisation bipolaire et de 
I'electrocoagulation thermique. Arch. E!ektr. rned. 1909, Nil 272; 
d) Technique de I'electrocoagulation dans Ie traiternent des can- 
cers. Paris, 1917. 11) F r e u n d L. - Die elektrische Funken- 
behandlung (Fulguration) der Carcinome. Stuttgard: Ferdinand 
Enke, 1908. Mit Schriften. 12) Fe I d w C' g L. - Hochfrequenz- 
kaustik in der Gyniikologie. Zbl. Gynek. 1929, 140. 13) f 0 w- 
Ie r R. - Gynaecological electro - surgery with high frequency 
current I. Coli. Surg. Austral. 3, 75 (1930). 14) Hey man a E.- 
a) Chirurgisch Eingriffe mit Hochfrequenzstromen. Med. Klin. 
1930, 539; b) Probleme der Hirnchirurgie. Med. Wschr. 1931, 
NQ 13; c) Die Behandlung der Angio
e vom chirurgischen Stand- 
punkt. Med. Wschr. 1931, 991; d) Uber Hochfrequenzchirurgie. 
Brun's Beitr. 153,161 (1931). 15) H 0 f f man C. N. - Die Elek- 
trophysikalische Behandlung der Kavernosen Angiome. Klin. 
Wschr, J. NQ 17, 804 - 805 (1928). 16) H 0 f f man M. - Blat- 
stillung durch Hochfrequenzstrome. Brun's Beitr. 72, 91 (1911). 
17} J 0 h a n son S van. - Acta chir. scand. (stockh) 59, H. 
208 - 224 (1925). 18) Key sse r. - Erfolge in der Behand, 
lund inoperablen und mit Rontgenstrahlen erfolglos behandel. 
ten Geschwiilsten mit Elektrokoagulatio n und Irnpfstoffen, 52. 
Tagg Dtsch. Ges. Chir. Berlin. Sitzt. 11 bis 14.1V. 1928 19) K u n- 
t zen, H e i n r i c h u. V 0 gel. - a) Experirnentelle Leben und 
Milzreaktion mit Diathermistromen. Ibl. Chir. 1929 (882 - 885); 
b) Histologische Untersuchungen uber die Wirkung chirurgischen 
Diatermiestrome. Arch. Klin. Chir. 164,39 (1931), 20) K u t n e r 
R. - Operat. Blase Cystoskop Z. iirztl. Fortbild. 9. NQ 9, 213. 
21) Mat t h ii i. - Die chirurgische Diaterrnie. Zbl. Gyniik. 1921, 
41. 22) S t e p h a n. - Histologische Untersuchungen uber die 
Wirkung der Thermopenetration auf normale Gewebe und Carci- 
noma. Brun's Beitr. 77,383 (1912). 23) v. See men H a n S.- 
a) Zur Behandlung inoperabel Geschwiilste mittels Elektrokoagu. 
lation. Munchen. Dtsch. Z. Chir. 220, 109 - 120 (1929); b) Zur 
Anwendung des elektrischen Messers. Zbl. C.
ir. 1930, 664-666; 
c) Operation und Gewebeschonung I. Teil: Uber Regeneration, 
Operationstechnik, Operationsschnitte. Dtsch. Z. Chir. 223, 1 
(1930); d) Operation und Gewebeschonung. II. Teil: Beziehungen 
zwischen Operations\\iunde und Entstehung, Vermeidung und 
l3ekiimpfung d 
 r mittelbaren Operationsschiidingungen, spontane 
Venenthrombose und Pneumonie. Dtsch. Z. Chir. 223,85 (1930); 
e) Operation fortgeschrittener bosartiger Geschwullste durch 
elektrischen Schnitt und durch elektrische Verkochung, Munch. 
med. Wschr. 1930. 1, 675 - 677. Arch. Klin. Chir. 167, 727 (1931); 
f) Uber elektrochirurgische Operationen. Arch. Klin. Chir. 162 
(1930); g) Vorstellung von Kranken aus dem Ge.
iete der Elek- 
trochirurgie. 15. Ref. Zbl. Chir. 1930. 2234; h) Uber elektrochi- 
rurgische Technik und Anzeigestellung. Zbl. Chir. 1931. 348; i) 
Beitriige zur Elektrochirurgie. Dtsch. Z. Chir. 230, 49 (1931). Ref. 
Chirurg 3, 742 (1931); k) Vorfiihrungen zur Technik und Erge- 
bnisse elektrochirurgischer Operation. Ref. Arch, Klin. Chir. 167, 


48 (1931); I) Erweiterte Beitriige zur Elektrochirurgie. Arch. KUn. 
Chir. 167, 727 (1927); m) Klinische Vorfuhrungen aus dem Ge- 
biete der Elektrochirurgie. Ref. Munch. med. Wschr. 1931. 1374; 
n) Elektrochirurgie bei chirurgischen Infection Elektrochirurgi- 
sche Amputation und Resection. Dtsch. Z. Chir. 234, 137 (1931). 
24) W yet h - E"dothermy in the treatment of accessible 
neoplastic disseases Ann. Surg. 1924. NQ 1. 


Z Instytutu Radowego im. Marii Sklodowskiej-Curie w WarsZIIwie 
Dzial Medyczny 
Dyrektor Dr. Franciszek Lukaszczyk. 


Dr. HALINA NOBLIN6wXA 


stopieiI 


. 
rozvvoJu 


VV iek chorych, 
raka szyj ki lTIaClcy oraz dlugosc 
okresu czasu nlit;dzy vv y st'lpienielll 
piervvszych ubjavv6vv choroby, 
a zgloszenielTI sit; do leczenia "') 


Wedlug materialu lnstytutu Radowego im. Mar;; 
Sklodowskiej - Curie w Warszawie. 
W czasie p1'awie pi
cioletniej pracy Instytutu R3- 
dowego w Warszawie zebralismy dose obfity material, 
dotyczl\cy raka szyjki macicy, kt6ry jak si
 okazuje 
z calego szeregu statystyk, jest na drugim miejscu co 
do cz
stosci wyst
powania wsr6d chorych nowotworo- 
wych (pierwsze miejsce -- r3k :ioll\dka). 
Wedlug obliczefi Stowarzyszenia "Polski Insty- 
tut Przeciwrakowy" we Lwowie za 1933 r. ,,"sr6d 6483 
chorych na raka stwierdzono raka szyjki lllacicy 
w 16,12% - st3nowilo to przy obliczaniu tylko wsr6d 
kobiet 31,9596 (972 p1'zypadki nft 3137 kobiet badanych. 
D3wlliej ogloszon3 st3tystyIw l\IikIaszewsIdego z 1926 1'. 
pod3w31a cz
stosc wyst
pow3nia raka macicy (szyjki 
i t1'zonu) nft 22,606 nowotwor6w zlosliwych u kobiet, 
p1'zy czym podkresl31a, ze lata 40 - 49 majl\ najwyz- 
sZI\ smiertelnosc, bo az 36,89tJ, gdy lata 30 - 39 oraz 
50 - 59 mftjl\ jednakowy procent 23,05%. 
Material dotyczl\cy raka szyjki, zeorany w Insty- 
tucie RadowYlll rozpfttrzymy w zaIeznosci: 1) od stop- 
nia rozwoju choroby, 2) cz
stosci wyst
powania W 1'0- 
znYlll wieku, 3) dlugosci CZftSU Illi
dzy wystl\pieniem 
objaw6w choroby, a zgloszenielll si
 do leczenia. 
Wedlug kryteri6w, ust3Ionych przez Komisj
 Hi- 
gieny Ligi I\arod6w, stopiefi I 1'31(a szyjki macicy roz- 
pozn3jemy, gdy 1'3k jest ograniczony do szyjki 1113cicy; 
ta ostatnia zupelnie ruchom3. Stopie!l II: r3k prze- 
chodzi mniej Iub wi
cej rozIegIe na jedno lub kill(3 
sklepiefi pochwy Iub n3 najblizsz!l cz
sc jednego lub 
obu pl'zymacicz, lub na sklepienia i przym3cicza 1'6- 
wnoczesnie. Macica do pewnego stopnia ruchoma. 
Stopiefi Ill, gdy stwierdza si
: 3) gUZOW3ty naciek jed- 
nego lub obu przymacicz az do scian miednicy z ogr3- 
niczonl\ rucholllOScil\ macicy, Iub tez lity naciek jedne- 
go przymacicza z m3cicl\ nieruchomq; b) nftciek mniej 
lub wi
cej powierzchowny duzej cz
sci scian pochwy, 


*) Wygloszone na IV Og61nopolskim Zjeidzie dla Walki 
z Nowotworami w Wilnie w grudniu 
936 r. 



NS 


MEDYCYNA 


8tr. 95 


macica ruchoma; c) jeden lub kilka przerzutow do gru- 
czolow miednicy, guz szyi wacicy moze bye stosun- 
kowo malYi d) jedno lub kilka ognisk przerzutowych 
w dolnej cz
sci pochwy. Stopien IY: istnieje: a) lity 
naciek obu przymncicz az do scian miednicy; b) rak 
przechodzi na p
cherz moczowy lub kiszk
 prostq; 
c) cala pochwa jest nacieczona lub tez tylko jedna jej 
strona na catej dlugosoi z nieruchomym guzem; d) od- 
legle pozamiednicowe przerzuty. 
Chorych na ralca szyjki macicy mielismy w In- 
stytucie Radowym od 1 1. 1932 r. do 1. XI. 1936 r. - 
834, w tym badanych jednorazowo w Przychodni 167, 
badanych lub leczonych w Szpitalu Instytutu Radowe- 
go 667. Cyfra 167 chorych Przychodni obejmuje 
przede wszystkim chore, ktore nie zostaly przyj
te do 
Zakladu ze wzgl
du na zbyt daleko rozwini
tq spraw
 
ChOl.obowq (ci
zki stan ogolny, istnienie przetok) oraz 
chore, ktore z roznych powodow nie zdecydowaly si<;] 
na leczenie (nalezy zaznaczye, ze najcz
sciej byly to 
chore, ktore z powodu braku srodkow nwterialnych 
{lie mogly si
 poddae zaleconemu leczeniu). 
Wsrod 834 chorych badanych mielismy: 
w stopniu I 61 chorych 7,31% 
w stopniu II 167 chorych 20,0296 
w stopniu III 250 chorych 29,98% 
w stopniu IV 284 chore 34,05% 
nieprzyj
tych do leczenia ze wzgl
du na zbyt daleko 
rozwini
tq spraw
 chorobowq: - 72 chore = 8,64 ,
. 
A zatem na 834 chore tylko 223 zglosilo si
 we wczes- 
nych stadiach choroby, to znaczy w stopniu I lub II, 
pozwalajqcych rokowae dobry wynik leczniczy. Olbrzy- 
mia wi
kszosc 606 chorych, co stanowi 72,67%, przy- 
szla do Instytutu Radowego zbyt pozno, goy leczenie 
radowe i Rontgenowskie najcz
sciej moze przyniesc 
czasowq popraw
. 
N aogol zbyt pozne zglaszanie si
 chorych podkre- 
slane jest bardzo cz
sto. I tal{: S. Lab 0 l' dew spra- 
wozdaniu z Parysldego Centrum Przeciwrakowego za 
rok 1929 stwierdza, ze wsrod 237 chorych na raka 
szyjld macicy w 87,76% stwierdzono stopien III lub 
IV-ty. Sprawozdanie Prof. Roffo z dzialal.lOsci In- 
stytutu w Buenos Ayres podaje, ze w r. 1933 az 74,12°0 
chorych zglosilo si
 po 6-ciu miesiqcach od rozpocz
- 
cia si
 choroby, natomiast w rok p6Zniej cyfl'a ta spa- 
dla do 59,190/0, co prawdopodobnie stalo w zwiqzku 
z odpowiedniq dzialalnosciq propagandowq, rozwini
tq 
przez Argentynsk
 Lig
 Przeciwralwwq. Na Kongre- 
sie ginekologow w Paryzu w 1931 r. stwierdzili K 0- 
en i g i Ham ant, ze ponad 500/0 kobiet, chorych na 
raka szyjki macicy, przychodzi do leczenia zbyt pozno, 
najcz
sciej po uplywie 6 miesi
cy od cllwili wystqpie- 
nia objawow chorobowych. Za przyczyn
 tego stanu 
uwazali oni: 1) male uswiadomienie samych chorych; 
2) pomylki lekarzy; 3) nieodpowiednie przygotowanie 
poloznych. 
PodCJms rozpatl'ywania chorych Instytntu Rado- 
wego wed lug wielm okazuje si
, ze zgodnie z innymi 
statystykami mielismy najwi
cej przypadkow mi
rlzy 
40 - 49 rokiem zycia. 
1\Iiklaszewski w statystyce z 1926 r. podal: 
mi
dzy 30 - 39 rokiem zycia 23,56% zachorowaii 
mi
dzy 40 - 49 roldem zycia 36,86% zzchorowaii 


mi
dzy 50 - 59 rokiem zycia 23,59% zachorowan 
mi
dzy 60 - 69 rokiem zycia 8,81% zachorowan 


WSI.od 834 chorych na raka szyjki macicy, bada- 
nych w Instytucie Radowym, mielismy: 


mi
dzy 20 
mi
dzy 30 
mi
dzy 40 
mi
dzy 50 
mi
dzy 60 


3,48% 


29 rokiem zycia 29 chorych 


39 rokiem zycia 179 chorych 21,46% 
49 rokiem zycia 301 chorych 36,09% 
59 rokiem zycia 217 chorych - 26,020/0 
69 rokiem zycia 108 chorych 12,95% 


Jak widzimy, cyfry te zasadniczo pr
wie ze nie 
rozniq sif,) od cyfr :\Iiklaszewsldego. Godnym podkre- 
slenia jest "yst
powanie powaznej liczby zachorowaii 
na raka szyjki macicy juz po 30-m rolm zycia (mi
dzy 
30 - 39 rokiem zycia prawie 6 razy cz
sciej niz mi
- 
dzy 20 - 29), osiqgajqce maximum mi
dzy 40 - 49 ro- 
kiem zycia. 
Nalezy zaznaczye, ie wraz z wiekiem wzrasta 
procent chorych zaawansowanych w rozwoju choroby 
(stopieii III i IV i chore nienadajqce si
 do leczenia) 
od 62% mi
dzy 20 29 rokiem do 76 0 / 0 mi
dzy 60- 
79 rokiem zycia. 'Vydaje mi si
 to bye w zwiqzku 
z brakiem uswiadomienia oraz falszywym wstydem, 
wlasciwymi kobietom starego pokolenia. 


Tablica I 


Stopien 
rozwoju 


Wiek chorych 
20-: 9 :30- 39140-49150-5 


I Razem 
 
9 1 60-79 
I 11 61 I 7,31 
I 
15 167 20,02 
29 I 250 29,98 
I 44 284 34.05 
9 72 8,64 
I 
108 834 I 100,0 
2 12,95 100,0 - 
76,8 72,6 - 


I 3 
I
 I 11 
I 
II 8 48 61 I 35 
- - - 
III 10 50 87 I 74 
- - 
IV 6 
I
 80 
incurab. 2 13 31 17 
I 
- - - 
razem 29 179 301 I 217 
- - 
% 3,48 21,46 36,09 26,0 
- - 
zanied- 62,0 63,7 73,4 73,7 
bane w % 


PI.zejdziemy teraz do dl'ngiej cz
sci zagadnienia, 
to znaczy do l'ozpntrzenia dh1gosci czasu mj
dzy "'.r' 
stqpieniem obja\"ow chorobowych, n zgloszeniem sj
 
chorej na rakn szyjld do leczenia energiq promienistq 
w Instytucie Radowym. 
W 1932 r. S e it z podal, ie probowat na podsta- 
wie badania 200 chory-eh na raka szyjki macicy olue- 



1<13 


Str. 9S 


MEDYCYNA 


slie okres utajonego rozwoju choroby, gdyz ogolnie 
wiadomo, ze musi min!le pewien okres czasu, zanim 
pojawi!l si
 pierwsze objawy cho1'obowe - okres bli- 
zej nam nieznany. Otoz S e i t z stwierdzil, ze u 192 
chorych na raka szyjld, ktore zglosily si
 w ci!lgu 
pierwszego miesi!lca po wystflpieniu objawow, wielkose 
zmiany na szyjce macicy pozwalala przypuszczae ist- 
nienie jej od 3-4 miesi
cy. U 8 chorych, u ktorych 
przypadkow.}'m badaniem wykryto raka szyjld macicy, 
zmiana nowotworowa musiala takze l'ozwijae si
 juz 
okolo 3-ch miesi
cy. Wsrod pacjentek Instytutu Rado- 
wego byly dwie, ktore zglosily si
 z obawy przed ra- 
Idem (obie od bardzo dawna miewaly uplawy, u jednej 
p1'zed 4 laty stwie1'dzono nadzerk
, ktorej nie leczyla) 
- u obu stwierdzilismy raka szyjki macicy w stopniu 
I (owrzodzenia na cz
sci pochwowej dochodzily do 
wielkosci monety 5-zlotowej). Oczywiscie nie udalo 
si
 ustalie, od jak dawna l'ozwijaly si
 te zmiany - 
obie te chore zaliczone zostaly do grupy chorych 0 nie- 
ustalonych wywiadach. Zobaczymy ponizej, ze grupa 
ta jest liczna. 
Pomi
dzy 834 chorymi Instytutu Radowego: 
141 chorych (16,99%) zglosilo si
 mi
dzy 1 tyg.- 3 m. 
210 chorych (25,18 % ) zglosilo si
 mi
dzy 4 m. - 6 m. 
76 chorych ( 9,11%) zglosilo si
 mi
dzy 7 m. - 9 m. 
164 chol'e (19,66°/ 0 ) 
glosily si
 mi
dzy 10 m. -12 m. 
99 chorych (11,87%) zglosilo si
 po uplywie wi
cej niz 
roku od wystflpienia objawow chorobow.ych. Dla obja- 
snienia tej ostatniej rubryki dodam, ze wliczone s!l tu 
chore z nawrotami po leczeniu operacyjnYlll Jub rado- 
wym, ktore czasami mialy si
 dobrze 4 - 6 lat. Po- 
zostaje jeszcze grupa 144 chorych (17,27%), u ktorych 
nie udalo si
 ustalie,od kiedy pojawily si
 objawy ra- 
ka szyjld macicy, gdyz 118 z tych chorych (14,45%) 
podawalo, ze oddawna miewaly uplawy (jedna od 2!) lat), 
cz
sto z niereguJarnymi krwawieniami, a 26 chorych 
od dluzszego czasu bylo leczonych 70 czasowYllli popra- 
wami z powodu nadzerki na cz
sci pochwowej. l\Iusz
 
tu wspoII!niee, ze S m i t h w Ameryce, omawiaj!lc etio- 
logif;! raka s70yjki macicy, podaje, ze wsrod zdrowych 
kobiet 40°/0 cierpi na uplawy, zas wsrod kobiet cho- 
rych na raka macicy 28 % miewalo dlugotrwale uplawy 
- z posrod nich az 77 % nie leczylo si
 z powodu tej 
dolegli wosci. 
!ifa przedstawionej poniZej tablicy oM 2, obl'azujfl- 
cej stopien rozwoju choroby w zaleznosci od dlugosci 
okresu mi
d7oY wyst!lpieniem objawow, a zgloszeniem 
si
 do Instytutu Radowego, moZlia odczytae, ze wst.od 
141 ch01'ych, ktore zglosily si
 w ci!lgu pierwszych 
trzech miesi
cy choroby, mamy 67 (47,52°/0) w stopniu 
I i II. WSl'od 210 chol'ych, ktore przyszly mi
dzy 3 
- 6 miesi!lcelll t.}'lko 50 przypadkow wczesnJch (23,81°/0), 
nast
pnie wSl.od 76 zglaszajl'lc.ych si
 lIIi
dzy 6 - 9 
miesi!lcem - 12 przypadkow wczesn.ych (15,8 % ), gdy 
wSl'od 164 chorycll, ktore zglosity si
 mi
dzy 9 - 12 
miesi!lcem tylko 19 wczesnych, wszystkie w II stopniu 
(11,58°/0), a na 99 chorych, Ictol'e zacz
ly chorowae 
dawniej niZ pl'zed l'okiem, zaledwie tl'ZY razy (3,03%) 
stwierdzono stopiefi II. 
\V gl'upie 144 chorych 0 nieustalonym wywiadzie 
mamy 67 kobiet, kto1'e zglosily si
 we wczesnych sta- 
diach choroby, stanowi to 47,22°/ 0 . S!ldz
, iz dzieje 
si
 to na skutek cz
stego zglaszania si
 tych chorych 
do leka1'zy i co za tym idzie wczesniejszego 1'ozpozna- 


wania sprawy nowotworowej - dotyczy to zwlaszcza 
chorych, u ktorych oddawna byly stwierdzane nadzer- 
ki (na 26 chorych leczonych z powodu nadzerek 22 
zglosily si
 w I i II stopniu :::: 84,61 % ), Ostatecznie 
okazuje si
, ze po pomini
ciu cho1'ych 0 nieustalonym 
wywiadzie, wSl'od 351 chorycb, ktore zglosily si
 w 
ci!lgu 6 miesi
cy od chwili wyst!lpienia objawow, 127 
chorych:::: 36,19°,0 przyszlo do leczenia wczesnie, 
w stanie poz,valaj!lcym rokowae dobry wynik leczenia. 
Natomiast wsrod chorych, ktore czekaly ponad 6 mie- 
si
cy, na 339 kobiet t)'lko 34 = 10,03°/ 0 mialo rokowa- 
nie wzgl
dnie dobre (2 chore w stopniu I-m, i 32 cbo- 
re w stopniu II-m). 
Podczas 1'ozpatrywania wywiadow podawanych 
prze70 chore Instytutu Radowego, wysun
la si
 konie- 
cznosc wyszczegolnienia trzech grup chorych to zna- 
czy chorych, ktore b)'ly leczone chirurgicznie, energi!l 
promienist!l (rad lub Rontgen) lub farmakologicznie. 
Zwlaszcza interesuj!lc!l okazala si
 ta ostatnia grupa. 
Chorych, ktore si
 zglosily z nawrotami po ope- 
racyjnym usuni
ciu macicy w1'a7o z przydatkami, mie- 
lismy 66 wsr6d 834 = 7,91%, 19 z posrod nich bylo 
w d;>brYlll stanie ponad 15 miesiQcy (jedna chora 6 lat), 
natomiast u 30 chorych nawrot mka szyjki wyst!lpil 
mi
dzy 6 tygodniami, a 6 miesi!lcami po operacji. Cho- 
re te nalezaloby wlasciwie traktowae nie jako nawroty, 
a jako chore niewyleczone to znaczy chore, u ktorycl1 
ogniska nowotworowe nie byly w calosci usuni
te. 
\Vskazywaloby to, ze ocena danych przypadkow jako 
operacyjnych byla zbyt powierzchowna - nie nalezalo 
tych cho1'ych operowae, lecz skierowae je do leczenia 
energi!l promienistfl, ktora w dalej posuni
tych, nieope- 
racyjnych przypadkach daje jeszcze dobre wyniki le- 
cznicze. Jako ilust1'acj
 przytocz
 nast
puj!lC!l histori
 
choroby: chora lat 45, zglosila si
 do Przychodni In- 
stytutu Radowego z p()\vodu krwawien i uplawow. 
Stwierdzono badaniem ginekologicznym: carcinoma col- 
li uteri II (cz
se pochwowa twa1'da, guzowata, na cz
- 
sci pochwowej ow1'zodzenie latwo krwawilice, Imve skle- 
pienie pochw.}' sln'ocone, niewielki naciek w lewym 
przymaciczu) i zalecono leczenie radem i promieniami 
Rontgena. Chora leczeniu temu nie poddala 
Ii
, po 
czym leczona byla operacyjnie w jednym ze Szpitali 
warszawsldch w miesi!lc po badaniu w Instytucie. 
\v tJ.zy miesi!lce po operacji chora zglosila sif;! ponow- 
nie do Instytutu - stwierdzono w6wczas nacieczenie 
wi
zadla krzyzowo,macicznego prawego i zalecono le- 
czenie p1'omieniami Rontgena, ktorego chora nie prze- 
prowadzila, po czym po tl'zech miesi!lcach 7oglosila si
 
do leczenia radem z powodu krwawien. Badanie gi- 
nekologic7one wyka7oalo wowczas owrzodzenie w bliznie 
poope1'acyj nej w pochwie ora7o obustronne nacieki w 
przymaciczach do kosci. 
Nalezy zaznaczye, ze zbyt powierzchowna ocena 
stopnia rozwoju raka s70yjki macicy najcz
sciej spowo- 
dowana jest przez zaniedbanie badania pel' rectum, 
ktore najlepiej pozwala stwierdzi6 obecnose lub brak 
zmian w przymaciczacb. Niestety badanie to na ogol 
rzadko jest wykonywane przez lekarzy - jak pl'zeko- 
nalismy si
 0 tym zarowno z kart sJderowan leka1'sldch 
jak i z wywiad6w podawanych przez chore. Na 66 cl1o- 
J'ych z naw1'otami pooperacyjnymi bylo 60 cho1'ych 
w stanie ba1'dzo daleko zaawansowanej choroby - sta- 



1<13 


l\IEDYCYNA 


8tr. 97 


Tab I i c a II. 


I Stopien Poczi\tek choroby przed Nie ustalono poczi\tku 
1 t.-3 m.14-6 m.17-9 m.110-12 m: 1_ uplawy I nadierka Razem t 
rozwoju ponad. razem 
12 m. 
I I 19 I 13 I 2 I I 27 I 15 I 12 I 61 I 7,31 
- - 
I 
II 48 I 47 I 10 19 I 3 40 30 10 I 167 I 20,02 
I - I I I I 
III 47 I 74 22 61 13 33 30 3 250 29,98 
IV 23 I 63 I 33 64 63 38 37 1 I 284 I 34,05 
I I I 
I I 
incurab. 4 13 I 9 20 20 6 6 - I 72 8,64 
I 
razem 141 I 210 I 76 164 I 99 144 I 118 26 I 834 I 100,0 
% I 16,91 I 25,18 I 9,11 19,66 I 18,87 17,27 I 14.45 3,12 I 100,0 I - 
wczesne I I I I I I I 
przypadki 47,52 I 23,8 15,8 11,58 I 3,03 47.22 I 38,1 84,06 27,4 - I 
w
 


nowi to niestety 90,9!h przypadkow, wobec ktorych le- 
karz jest wlasciwie bezsilny. 
Nawrotow po leczeniu promieniami b.r1o badanych 
lub leczonych w Instytucie Radowym 65 na 834 chore 
= 7,79 % . Z tego 4 cllOre, u ktorych stwiel'dzono sto- 
pien I przeszly w innych Zaktadach Jeczenie Hontgenem, 
po czym przeslano je do Instytntu Radowego celem 
przeprowadzenia leczenia radem. 'Vsrod 65 chorych 
tej grupy 57 chorych - 87,7% zaliczono do stopnia III 
lub IV - najcz
sciej byly to chore leczone promienia- 
mi teclmik!l stosowan!l przed killmnastu laty, obecnie 
zarzucon!l ze wzgl
du na lepsze wyniki, uzysld wane 
przez nowsze metody w zastosowywaniu radu lub pro- 
mieni Rontgena. 
Pozostala jeszcze do omowienia grupa zlozona 
z 77 chorych na raka szyjki macicy, leczonych farma- 
kologicznie (lapisowanie, tampony, iI'.rgacje, leld doust- 
ne) - y.naczy to, ze lekarze lecz!lcy nie rozpoznali 
w tych pl'zypadkach nowotworu - ,,"srod 834 chorych 
czyni to 9,22%. Z gl'UPY tej nalezy odliczyc 10 cho- 
rych, ktore nie poddaly si
 zaleconemu leczeniu. 1'e 
ostatnie niestety z powodu braku srodkow material- 
nych zglosily si
 do leczenia promieniami dopiero po 
kilku miesi!lcach od chwili rozpoznania raka, z tego 
5 chorych w stopniu III, 2 chore w stopniu IV i jed- 
na w II stopniu. 
Pozostaje 67 chorych, z ktorych po pierwszym 
badanin ginekologicznym 32 leczono farmakologicznie 
3 miesi!lce, 23 chore leczono 6 miesi
cy, 2 chore leczo- 
no 9 miesi
cy i 10 chorych leczono okolo rolm. Cho- 
re te wszystIde podawaly, ze niezadowolone z powodu 
bralm poprawy lub tez pogarszania si
 stanu zdrowia, 
zwracaly si
 do innych lekarzy i wtedy dopiero byly 
kierowane do leczenia promienimui. W grupie tej zna- 
lady si
 t1"zy chore, ktol'e zglosily si
 do swych leka- 


rzy w 2 - 5 miesi
c.r od chwili wyst!lpienia objawow 
chorobowych i byly leczone lelcami doustnymi oraz 
irygacjami bez uprzedniego badania ginekologicznego(!) 
w ci!lg'u 3 - 3 1 /2 - 4 miesi
cy. Wszystlde trzy zglo- 
sil.y si
 do Instytutu Radowego w IY stopniu raka 
szyjki macicy. 
Ogolelll na 67 chorych tej grupy rozpoznalismy: 
u 10 chorych stopien I 
u 14 chor.ych stopien II 
u 24 chorych stopien III 
u 14 chorych stopien lY 
5 chor)'ch nie pr7.yj
to do leczenia z powodn zb.rt 
daleko posuni
tej sprawy chorobowej oraz zlego stanu 
ogolnego. Zatem w sumie 43 chore = 64,18°/0 zglosi- 
ly sifi w stanie nie pozwalaj!lcym na uzyskanie dobre- 
go wyniku leczniczego. Posl'od 67 chorych 35 bylo 
leczonych farmakologicznie ponad 6 miesi
cy, jak zas 
wyniklo z rozpa'l'ywania dlngosci okresu rozwoju cho- 
roby, 6 miesi
cy czekania w raJm szyjki macicy y.na- 
czy spadeJ{ wczesnych przypadkow z 36,19% na 10,03%. 
Po rozpatI'zeniu 834 chorych na raka szyjJd ma- 
cicy, badanych lub leczonych w Instytucie Radowym, 
dochodzimy do nast
puj!lcych wnioskow: 
a) rak szyjki macicy wsrod naszych chorych wy- 
st
powal najcz
sciej u kobiet mi
dzy 40 - 49 rokiem 
zycia, chocinz cz
'!to byly atakowane lata 30 - 39 oraz 
50 - 59, a nawet juz w latach 20 - 29 wcale nie tak 
rzadko zdarzaly si
 zachorowania na raka. 
b) olbrzymia wi
kszosc chorych zglosila si
 do 
leczenia w stanie daleko rozwini
tej choroby, po uply- 
wie 6 lub wi
cej miesi
cy od chwili wyst
pienia obja- 
wow chorobowych. Stan ten nalezy prz.rpisac nie- 
swiadomosci chorych lub lekkomyslnosci ich oraz nie- 
odpowiedniemu przygotowaniu i pomylkoUl lekal'skim, 
c) istniejl\ce przed chorobl\ pl'zewlelde ciel'pienia 



Str. 98 


MEDYCYNA 


1113 


Tabliea III 


"., '" I 
E',,';;; 

::t...... 
o.c"; 
"'"-" 
., "-0 
-;0°0 
N
 Do 


-c:l 
OJ '0 
.

 
o N 
-0 
lfJ.. 


. \ OJ 
»:; »
 
- s... ...... 0 

 
 

 
3: 013: .. 
CI 0 ro 0 
Z;c.ze. 
I 


Leczone farma kologicznie 


3 m. I 6 m.\9 m. \ 12 ffi. \Razem \ 
 
_ \ 4 5 \ 4 I - 1 1 10 
.-;;-.;;-\
--;---;I--=---
I
 20.9 -; 
--;;;- 
I
 -;-;-I
I-;--
-r
--I >S,7 --
- 
--;-I-';i-"'-
I--;I--=- --;;T-;
 i 20.9 2 
incur.1 8116 2 \ 2 1 \ 5 I 7,47 
razeml 66: 65 32 \ 23 2 110 \ 67 \ - 10 
\-; }91: 7,79\3,83 1 .. 76 0.'8 1--;:;1 8 .", :-=---;:; 


14,9 


maciey nie leezone \V odpowiednim ezasie sprzyjajq 
wystqpieniu raka szyjki. 
Pismiennietwo 
1. M i k I a s z e w ski. Proba statystyki nowotworow do- 
sliwych w Rzeczypospolitej polskiej - Nowotwory t. II 1926 r. 
2. W 
 c k 0 w ski. Statystyka chorych na raka i inne nowotwo' 
ry zlosliwe z obszaru calej Rzeczypospolitej. Nowotwory t. VIII 
1933 r. 3. 0 s u c how ski M. Statystyka chorych na raka 
i inne nowotwory zlosliwe z obszaru calej Polski za rok 1933- 
Nowotwory t. X 1935 r. 4. Lab 0 r d e - Wi c k ham, Re
;ul- 
tats de la radiotherapie du cancer du col au Centre de la ban- 
lieue pariesienne - Bulletin de I'assotiation fran
aise pour 
I'etude du cancer t. VII 1929 r. 5. Fa u r e. La lutte contre Ie 
cancer uterin _ Lutte contre Ie cancer NQ 33. 1931 r. 6. H a- 
m ant et K 0 en i g. Des moyens sociaux de depister Ie can- 
cer du col de I'uterus - Lutte contre Ie cancer NQ 30. 1931 r. 
7. L. S e it z. Zur Frage der Organisation der Krebsbekamp- 
fungo Zentralblatt fUr Gyniikologie NQ 2 1932 r. 8. S m i t h. 
Aethiologische Faktoren beim Krebs des Cervix. - American 
Jouroal of Obstetrics and Gynec. NQ 21 1931 r. 9. R 0 f f o. 
Le rapport annuel de I'lnstitut pour etude et Ie traitement du 
cancer _ Lutte contre Ie cancer. M 9. 1925 r. 10. S chi n z. 
Krebsverbreitung und Krebsbekiimpfung. Strahlentherapie ./Iii 53. 
1935 r. 


Z Instytutu Radowego im. Marii Sklodowskiej - Curie 
w Warszawie 
Dzial Medyczny 
Dyrektor Dr. Fr. Lukaszczyk 


Dr. JERZY SZABCNIA 


Promieniolecznictwo piervvotnego 
raka poch wy *) 


Z pr7.egl!\dll zestawief1 cz
stosci wyst
powania 1'a- 
ka w poszc7.egolnyeh narzqdach wynilw, ze u kobiet 


*) Wygloszone na IV Og61nopolskim Zjeidzie dla Walki 
z Nowotworami w Wilnic w grudniu 1936 roku. 


narzqd rodny jest bodaj najcz
seiej dotkni
ty tym cier- 
pieniem, a dalej, ze poszczegolne cz
sci narzqdu rod- 
nego kobiecego posiadajq roznq ez
sto
e wyst
powania 
w nich raka. 'Yedlug zestawienia Garbienin nn 
raId s7.yjki macicy przypada 77,1590 ogolu ral.ow cz
sci 
rodnycb, lIa raId trzonu macicy 10,92°0' na raId j3jni- 
kow 7,28%, na raid SL'omu 2,019tJ i wreszcie na raId 
pochwy 1,26°0' 
Ponizej omowione ZOSt3 nq szczegolowiej tyIlw 
pierwotne raId pochwy, ktor,ych punkt wyjsda z jell- 
nej ZH sci3n pochwy nie ulega z3dnej wqtpliwosci. 
Pierwotny rak pochwy w pOl'ownanin z rakiam innych 
cz
sci narzqdu rodnf'go jest wi
c ciel'pieniem nnjl'za- 
dziej spotykanym. LiC7.by podawane przez rozllych 
autorow wal13jq si
 od 1,26% (G arb i e II) do 2,8% 
(M a t t m n e 11 e r) rakow pierwotnych poch wy w sto- 
snnlnl do ogoln rakow n3l'zqdn rodnego. RaId poch,,'y 
dotyczq przewai,nie kobiet po menopauzie (45 - 60 
lat), rzadziej, aczkol wiek nie wyjqtkowo, kobiet mlod- 
s7.ych. Spotykajq si
 zarowno u ,,'ielorodek (cz
sciej), 
jak i u kobiet, Idore wcale nie rodzily. Ciqza i po log, 
tak jak i pr7.Y innych umiejscowieniach raka, wplywa- 
jq lIiekorzystnie na dalszy przebieg ehoroby, w sensie 
szybszego rozwoju sprawy nowotworowej. 
Pod wzgl
dem topograficznym rak moze powstae 
w dowolnej cl.
sci jedllej ze scian pochwy, jednak naj- 
cz
seiej spotyka si
 w 2/3 gornych tylnej sciany. Jako 
przyczyn
 uspasabi3jqcq do powstallia raka na tylnej 
scianie w cz
sci gornej, niektorzy autorzy upatrnjq 
w tym, ze pochwa tutaj jest najbardziej narazona lIa 
urazy mechaniczne i ehemiczne (spolkowanie, odlezyny 
od kolek, uplawy). Histologieznie raId pochwy nalezq 
przewaznie do rakow zbudowanyeh z nablonl.a plaskie- 
ge, ktory moze ulegae rogow3cenin; rzadko spotykajq 
si
 raId gruczolowe, ktore w poehwie mogq powstae 
z zablqkanych resztek przewodu 'Yolffa lub Gartnera 
ezy tez z bardzo nielicznych w pochwie gruczol6w. 
Z wyglqdu anatomicznego raId pochwy posiadajq 
dwie postacie: jedna postae - to guz wyniosly, nie- 
rowny, kalafiorowaty lub brodawezakowaty, ulegajqcy 
rozpadowi i dopl'owadzajqcy do powstania latwo krwa- 
wiqcego owrzodzenia; dl'nga postae - to plaski naciek 
nowotworowy, obejmnjqcy poczqtkowo pewien odeinek 
pochwy, pozniej naciek ten moie objqe koncentl'ycznie 
ealq pochw
, zw
zajqe jq w znacznym stopniu. ,V tej 
dl'ngiej postaci naeiek rowniez ulega owrzodzenill, kto- 
re jednak jest plaskie albo pl'zeeiwnie dl'qzy w glqb 
jednej ze scian pochwy, przy ezym bl'zegi owrzodzenia 
sq walowate, tW3rde. 
o b jaw y k 1 i n i c z II e. 'Vezesne okresy powsta- 
wania'tego powaznego cierpienia sq najcz
sciej nie- 
uchwytne, gdyz z jednej sti'ony, nie dajqc zadnyeh 
objawow, nie zmnszajq ehorych do zasi
gania porady 
lekarsldej, z dl'ngiej zas stl'ony subtelne zmiany pew- 
nego odcinka sluzowld pochwy w poczqt1wwJ'm okresie 
bujania zlosliwego podczas badania palpacjq nie zawsze 
dadzq si
 stwierdzie albo sq przeoczane przez badajq- 
cych lekarzy. Zmiany sluzowki pochwy w postaci 
leukoplakii mogq bye nieraz punktem wyjscia sprawy 
nowotworowej, wobee ezego niektorzy autoL'zy zaliezajq 
leukoplaId
 do t. zw. stanow przedrakowych sluzowki, 
eechujqcych si
 pewnq atypowosciq bndowy i wlasciwo- 
sei samego nablonka. Zmiany te mogq bye dose latwo 
zauwazone podczas ogll\dania seian poehwy we wzier- 



1<13 


MEDYCYNA 


Str. 99 


niku, wobec czego H ins elm ann zaleca u wszystkich 
badanych chorych gi nelwlogic7on
'ch procz hadn nia pal- 
pacjfl przeprown(hic hadanie WZi,-l'lIikielll, h}" w ten 
sposob mozliwie w'
ze;;lIie l'O'lpOZnHC !"III'aw
 C!lOI'OUO- 
w!l, nie daj1\C
 jes:t.cze za(ll1yeh obj:I\\'C1W Idillicznycl1 
"T minr
 WZ1'O>ltll gllza, ulega 011 I'o:t.padowi, po- 
wstaje owrzocl:t.cnie, ktul'e pod wply\Vem urazow me- 
chuniczllych (>l1'011;0walli8, ir.rgacje) krwawi; wslmtek 
70akazenia przc7. flol'
 I.aldelyjnq poehwy pO""!"tnje !"tnn 
zapalny. zjawiajq si
 "plawy. poc'lqlkowo t,ialawe, poz- 
lIiej podbanviolle lo'wi!l. wreszcie JIIogq powstawne 
ouflte krwawienia. Chol'e przewaznie na te poczqtko- 
"'0 malo dolwczliwe ouja\\y lIie zwracaj!l uwagi. \Y poz- 
niejsl.'ym l'ozwoju sprawy chol'obowej z Pl'zedniej scia- 
ny rak posuwa si
 ku p
cherzowi moczowemu, z tyl- 
lIej schlllY ku odhytnicy, z dolnych odcinkow pochwy 
1m sromowi, 70 gOl'nych ku szyjce i trzonowi Illacicy, 
lub IInciel,a o!,l'(:znie cal!l pochw
. Z bogatej sieci 
drohnintkich nac7.yn chlonnych sluzowld pochwy, ko- 
mo1'ld nowntwo1'owe pl'7oedostaj!l si
 do sieci chlonnej 
mi
sniowki, stqd pl'7.eZ naczynia chlonne towa1'zysz!lce 
t
tnicy macic70nej (gorne odcinld pochwy) do lancucha 
wewlI
tl'7onego i sl'odkowego gruczolow biodl'OWych ze- 
wn
tl'7onych z jednej Rt1'ony i p1'zez nac70ynia chlonne 
towal'zysz!lce t
tnicy poclmowej (dolne odcinld pochwy) 
do gJ'llCzolow podb1'zuszn.Ych z dl'ugiej. Czascm spot.Y- 
Iwj!l si
 jeszcze gruczoly posred nie w przegrodzie 
pochwowo, odbytniczej lub obokodh,}'tnic7oe. Dzi
ki licz- 
nym pol!lczeniom sieci naczyn chlonnych poclnvy 70 sie- 
ci!l Illaciczn!l i z sieciq s1'omu, prze1'zuty mog!l si
 
przedostawae i do macic,}' (przymacicz) i do sromu 
(zwlaszcza do g1'nczolow pachwinowyc!1 w rakach 
pochwy nisko umiejscowionych), Zaznaczye nalezy, ze 
prze1'znty w rakach pochwy powstaj!l bardzo wczesnie. 
W miar
 dalszego rozwoju sprawy chorobowej do upla- 
wow i krwawien dol!lczaj!l si
 hole w pachwinach, 
w biodt'ach i w krzyzu. Bole te posiadajq charakter 
bolow reuJllatycznych, utrzymuj!l si
 uporczywie, upo- 
sledzajqc coraz bardziej moznose po1'uszania si
 cho- 
rych 0 wlasnych sUach. 
P1'zy posuwaniu si
 nowotworu w Iderunku p
- 
cherza moczowego z przedniej sciany pochwy wyst
pu- 
j!l dolegli \Vosci w postnci cz
stszego oddawania moczu 
i bolesnego parcia. Gdy nowotwor obejmuje tyln!l 
scian
 i posuwa si
 1m odbytnicy, wyst
pnj!l zaburze- 
nia p1'zy oddawaniu stolca w postaci bolow podczas 
defelmcji oraz parcia na kiszk
 stolcowq. 
'Vslmtek nasilaj!lcych si
 uplawow, krwawien 
i bolow stan ogolny cho1'ej podupada, rozwija si
 char- 
lactwo nowotworowe. Rozpadanie si
 mas nowotwo1'o- 
wych wywoluje powstawanie przetok p
cherzowych 
i odbytniczych, dol!lczaj!l si
 zakazenia wtorne i chore 
wsrod objawow ogolnego wyniszczenia konc7.:!l zycie. 
Przerzuty do odleglych narzqdow w rakach pochwy 
nalez!l do rzadkosci. Zwykle sprawa chorobowa kon- 
czy si
 zejsciem sll1iertelnYIl1 w 1 - 2 lat od pocz!lt- 
kow choroby. 
R 0 z P 0 z n ani e naogol nie przedstawia wi
k- 
szych trudnosci, chyba w bardzo wczesnych okresach, 
lecz wowczas niezbyt dluga obserwacja i pobrnny z od- 
powiedniego ll1iejsca wycinek o1'az przeprowadzone ba- 
danie histopatologiczne nsuwaj!l w!ltpliwosci. Owrzo- 
dzenie czy tez naciek nowotworowy posiadaj!l tak cha- 
l'aktel'ystyczny wygll\d, ze nie tl'udno postawic 1'0ZPO- 


znanie, zwlaszcza gdy si
 bierze pod uwag
 1l10zliwose 
obecnosci spra,,,y nowotworowej. 
L e c z e I) i e. Do czn3U odkl'ycia promielli X i cial 
pl'olllieniotwol'c7.yeh i 7.HstoSOn'a ,in iell do lec7.enia 110- 
wotwurow jed.rnym Rpo:,;obelll lec:t.elli:t ralm pochwy 
byl zabieg opel'acyjny jnknnjb:mhiej rad.rknlllY i w tYIII 
teT. kierllllkl1 doskonalila si
 techllika opel'acyjllH sze- 
regu auto1'ow, ktOl'ZY podali swe sposoby operoW'ania, 
jP,;zcze do dzisiejs7.ego dllia pl'z.rj
te i stosowalle pl'zez 
zwolellllikow lee:t.enia opel"acyjnego. Zabieg opet'acyjIlY, 
o ile ma bye za!)iegiem leczniczym, zapewniaj!lcym 
moZliwie dingo zabezpieczellie od naw1'otu choroby, 
lIIusi bye radylmlllY. Do takich zabiegow pl'ZY nisko 
umiejscowionych ral(ach pochwy lIalezy opel'acja, poda- 
na przez S c h aut a, ktOl'Y drog!l pochwow!l usnWH ca- 
lq pochw
 wraz 1. mncicq i przydatkami. Przy rakach 
umiejscowiollych w gOl'nych odcinkacll pochwy usuwa 
si
 llIacic
 i cz
se pochwy d1'og:-t brzuszn!l, reszt
 
pochwy dl'Ogf! pochwowq (odll1iana operacji We l' the i- 
m a). Wl'es7.cie Pl'ZY l'aknch tylllej sciHny pochwy, 
przechodzqp.yeh lIa odhytnic
 J. L. Fa u l' e poleca, po 
uprzednim zalozellil1 odhytu sztl1cznego usnni
cie calej 
poch wy wraz z macic!l i pl'zydatkam i OI'az odbytnicq. 
Powyzej przytoczolle sposoby operacyjne S!l duzymi 
i t1'udllymi zabiegami i \V r
kach wybitnyeh operato- 
row daj!l duz!l hezposredni!l smiertelnose poope1'acyjn!l, 
dochodz!lcq niekiedy do 39°6 (N 0 v 0 tel n 0 v a i A l' n- 
s tam m), Jezeli si
 uw7ogl
dni dose posUlli
ty ok res 
rozwojll sprawy chorobowej, z Idorq zw,ykle chore si
 
zglaszajq, oraz szybkose po,,'stawallia przerzutow do 
gruczolow chlonnJch, to si
 okaze, ze przypadld czy- 
sto operacyjlle S!l stosunkowo nieliczne, zas wyniki Ie- 
czenia opet'acyj nego naogol S!l niestety, niekorz,}"stne 
i prawie z reg-uly (do 90°(j) w ciqgu najblizszego 1 
1,E) rolm powstnjq naw1'oty. Phi 1 i P p podaje, ze na 
83 raki pochwy, leczone w klilliee prof. S toe c k 1 a 
w Berlinie w latach 1913 - 1925, 5 przypadkow ope- 
rowano sposobem \Y e l' the i m a, 70 czego tylko jeden 
przypadek zostal wyleczollY (stan bez naWl'otu powy- 
zej 5 lat), w pozostalych 4 przypadkach powstaly na- 
wroty i chore zma1'ly (autor nie podaje, w jHki czas po 
oper:wji). 
Odkrycie p1'omieni X i cial promieniotworczych 
oraz zastosowallie ich do lecznictwa ukazalo nowe spo- 
soby w walce z nowotworami, rozszerzajqc 1II0zliwosci 
i poprawiajqc znaczllie wyniki leczllicze, lIIoz1iwe do 
osi!lgnj
cia dotychczas jedynie w dl'odz
 operacyj nej. 
O;;:j
gane prr.ez zastosowanie promieni korzystne 
wynild lecznicze \V przypadlmch rakow poehwy do- 
tychczas beznadziejnych (nieoperacyjnych) sidonily ca- 
Iy szereg autorow do zastosowania tego sposobu lecze- 
nia w przypadkach wczesnych, operacyjnych i okazalo 
si
, ze wyniki leczenia promieniami s!l 0 wiele lepsze, 
gdyz nie n:n'azaj!l chorych na ci
zki zabieg operacyjny, 
polqczony z duz!l hezposredni!l smiertelnosci!l poopera- 
cyjn!l, nie narazaj!l chorych na dllze znieksztalcenia 
pooperacyjne w przypadkach zejscia pomyslnego oraz 
daj!l trwalsz!l popraw
. 
Zaznaczye jednak nalezy, ze naogol leczenie pro- 
mieniami rakow poeh,,,y nie daje jeszcze dotychczas 
zadawalaj!lcego odsetku wyleczen, glownie z powodu 
daleko posuni
tej sprawy chol'obowej, z ktor!l si
 cho- 
re zglaszaj!l do leczenia. 1m wczesniej si
 l'ozpozna 
spra \V
 chol'obo\Y1\ i im wczesniej si
 przeprowadzi le- 


\, 



H3 


Str. 100 


MEDYCYNA 


ezenie promieniami w odpowiednio duzych daw]{aeh, 
tym wyniki leeznicze sq lepsze, Ze wzgl
du na ez
ste 
i wczeslle powstawallie pl"Zerzutow do gruczolow eh1on- 
nych pl'ZY rakaeh pochwy, leczenie wy1qcznie radem 
samej zmiany w pochwie zwykle daje Lnrdzo slahe wy- 
niki i z r
guly na]ezy je uzupe1nic pt'zez naswietJanie 
promieniami X olm przymaeicz. Phi lip P podaje, ze 
na 83 raId pcchwy - 78 bylo leezonych prolllielliami 
(rad i naswietJania promieniami X); z tych 78 przypad- 
kow zaledwie 12 wyleezonyeh (co lqczllie z 1 przypad- 
kiem wyleczollym drogq operaeyjnq wynosi 15,5% t1'wa- 
Iego wyleezenia przy pierwotnych ra]mch pochwy), 
reszta t. j. 66 przypadkow (8 operacyjnych, 2 ua po- 
graniczu operaeyjnosci, 56 lIieoperaeyjllyeh) zmarla. 
l 12 przypad]{ow wyleezonyell 6 hy]o operacyjllych, 
2 lIa pograniczu operacyjllosci i 4 IIi eoperac'yj lie. N 0- 
v 0 t e ] II 0 V a i A r II s tam m lIa 33 raki pierwotlle 
poe]1 wy mie]i 12 operaeyjn'ych i 21 nieoperacyj lIyeh; 
z 12 przypadkow operacyjnyeh wy]eczono ]dillieznie 
promielliami (rad i promienie X) 11 czyli 91,6%, z lIie- 
operaeyjllych 21 przypadkow wy]eczono 8 czyli 38%. 
Autorzy ei podajq czas obserwncji w stanie hez nawro- 
tu po jedllym przypad]m 9 ]nt i 5 lat, 3 przypadki 4 
lata, 3 przypndki 2 lata i 6 przypadliow 1 role 
:Uaterial Illstytutu Radowego im. 1\larii Sl{lodow- 
sldej - Curie w Warszawie za lata 1932 - 1936 (do po- 
lowy pazdziel'llika) obejnmje 828 ehOl'ych ]ee70lIyeh 
z powodu nowotworow zlosliwych lIarzqdow rodnych, 
z tego nil raki szyjld maciey przypad:1 661 czyli 79,83%, 
na ra1d trzonu 57 czyli 6,88 % , na raki jajnikow 63 
ezyli 7,61 % , na raki sromu 27 ezyli 3,26 % i wreszeie 
na pierwotlle raId pochwy 20 ezyli 2,42 % . Z tyeh 20 
przypadkow pierwotllych rakow pochwy 18 przypad- 
kow bylo leezonych promieniami (4 operaeyjne czyli 
20 % i 14 nieoperaeyjnych czyIi 70°/0), 2 zas z powodu 
znaeznie rosuni
tej sprawy ehorobowej w postaci roz- 
leglyeh naeiekow w przymaciczach, z powodu przerzu- 
tow do gl'uczolow pachwinowyeh i ogolnego wyniszeze- 
nia wogole lIie byly leczone promieniami. 
Pod wzgl
dem umiejseowiellia tyllla schwa pochwy 
byla zaj
ta w 15 przypadkaeh, przednia w 3, zas w po- 
zostal.ych 2 ustalellie punktu wyjscia nowot\\"oru nie 
bylo mozliwe, gd.yz lIaciek nowotworowy ohejmowal 
okr
znie calq pochwE:, Nacieki 1I0wotworowe w jed- 
nym przymaciczu stwierdzollo W 4 przypad]mcll, w obu 
przymaciezach w 8 przypadkach, zas w 2 przypadl;:aeh 
o niskim umiejscowielliu przerzuty Obustl"Onlle do gru- 
czolow pachwinowych. Klillicznie w 9 przypadlcach 
rak poch wy przedstawial si
 w postaei wynioslego, 
owrzodzollego g-nzn, w 11 przypadkach w postaci pla- 
skiego, owrzodzollego IUlCielm. Histologiczllie tylko 
w jedllym przypadku stwierdzono raka gr11czolowego, 
pozostale IH'z'ypadld posiadaly hudow
 ra]{a plaskoko- 
morkowpgo. Wiek ehorych wahal si
 od 20 ]at do 70 
lat, z czego lIIi
dzy 20 - 30 rokielll zycia hy1y 2 ello- 
re, miE:dzy 30 - 40 ro]dem - 4, mi
dzy 40 - 50 ro- 
Idem - 2, mi
dzy 50 - 60 rokiem - 6 i mi
dzy 
60 - 70 rokiem 6 ehorych. 
J eieli chodzi 0 ok res ezasu, jald up1ynql od ch wi- 
Ii wystqpiellia objawow klillicznyeh za11wazollych JH'zez 
chore, do clm'Hi zgloszellia si
 ehorych do leezenia, to 
w wi
kszosci pl'zypadkow wynosil on pOllad 6 miesi
. 
ey, 7.as w 2 pl'zypadkach ponnd 12 mie8i
cy. Jezeli 
7. J!Jdnej Btl'ony u\Vzgl
dllimy nisld stopten u
wit:\do. 


mienia ehoryeh co do samej ehoroby i jej poezqtko- 
wyell objawow oraz to, ze chore zwykle zglaszajq si
 
do ]ekal'za wowczas, gdy wystqpiq juz jakies dokuczli- 
we obiawy (jak obfite ](rwawiellia, hole ezy euehnqee 
uplawy), a z dl'llgiej strollY J))'ak wyrazniejszych i do- 
]mczliw8zych obiawow p1'zez dose dlllgi ok res rozwija. 
jqeego si
 raka pochwy, Zt'ozumialym wowezas L
dzie, 
dlaczego chore tak POZIIO si
 zglaszajq do leczenia 
i dlac7.ego to leczenie daje tak niezadawalajqce w)'lIiki. 
Z 18 przypadl13 


wzrastajil ca niedokrwisto
c typu wtornego. Liczba krwinek bia- 
Iych w granicach 15.000 - 20,000. W rozmazie zupelny brak 
krwinek kwasochlonnych, poza tym b. mala liczba limfocytow 
(3'{; - 91;). ktore w miar«: pogarszania si«: stanu chorego znikly 
ze krwi zupefnie. Rowniez w plwocinie nie bylo krwinek bia- 
lych kwasochlonnych ani Iimfocyt6w. 
Zdi«:cie re..tgenologiczne klatki piersiowei potwiudzilo da- 
ne badania przedmiotowe(!o. a mianowicie ustalilo intensywne 
zacienienie, zajmuiilce cill
 srodkow
 cz«:sc klatki piersiowej, 
szczegolnie pole plucne prawe 0 zarysach nieostrych. zlewaj
ce 
sil;: z cieniem srodkowym i nie daji1ce sil;: od niego odgraniczyc. 
Po stronie lewe; pojedyncze nieostro ograniczone rozsiane za- 
cienienia miilzszowe. 
Przesunil;:cie serca i naczyn w stronl;: lew
. Zdj«:cie czasz- 
ki: okolica siodel"a tureckiego bez zmian. Badanie histopato- 
logiczne (!ruczolu: utkanie typowe dla ziarnicy zlo
liwej. W okre- 
sie ty(!odniowej!o pobytu w naszej klinice stan chort.go stale 
pogarszal sil;:, przy czym naswietlanie rentgenologiczne klatki 
piersiowej wplywaly raczej niekorzystnie na stan ogolny. Przy- 
puszczalnie zatruwanie ustroju przetworami rozpadu tkanki gru- 
czolowej odeQralo tu roll;:. Zejscie smiertelne nast
pito wsrod 
obiawow zatrucia. przypominaj
cego ci«:zkil chorobl;: zakain
, 
przy utrzymujilcej sil;: wysokiej cieploeie oraz niewyrownaniu 
ukladu kr
zenia. 
Badanie sekcyjne potwierdzifo kliniczne rozpoznanie ziar- 
nicy typu piersiowego. poza tym wnioslo szere(! momentow cie- 
kawych: obustronne zapalenie wysi«:kowe oplucnej i otrzewny. 
Gruczoly, w olbrzymiej ilo
ci, nietylko uciskaly, ale i naeiekaly 
do tkanki plucnej. przypominaj
c poniek
d bujanie nowotworo- 
we. Jeden pakiet gruczolowy, wielkosci pi«:sci, wrastaiilcy w 
pluca, ulegl zserowaceniu i rozpadowi. Jednakze i w tym gru- 
czole obraz histopatoloQiczny byl typowy dla ziarnicy zlosliwej 
ze wzgll;:du na polimorfizm komorkowy. 
Sumujil c dane kliniczne i sekcyjne nalezy podkrdlic na- 
stl;:pujil ce , dosc niezwykle, szczegoly przebiegu choroby: 1) gwal- 
towny toksyczny przebieg; 2) calkowite porazenie ukl..du krwi- 
nek kwasochlonnych oraz w koncu i ukladu limfatycznego (co 
nazwalbym alymphemi
); 3) zserowacenie i rozpad pakietu a ru - 
czolowego; 4) wspolistnienie zaburzen w rozwoju koseca w kie- 
runku akromegalicznym przy braku zmian w przysadce mozgo- 
wej. 
Analizuiil c przebieg kliniczny omawianego przypadku i ze- 
stawiajil c go z danymi anatomo patologicznymi, poddac muszl;: 
w wiltpliwo
c istniel'lie wspolnpgo mianownika dla tak roznorod- 
nych obrazen klinicznych, jakie widujemy w ziarnicy, /I obrazem 
histopatologicznym, daj
cym si«: strescie w jednym slowie: reti- 
culoendotheJios;s. Z punktu widzenia patogenetycznego omawia- 
ny przypadek przedstawia typ bujania nowotworowego, a to 
dzil;:ki szybkiemu naciekaniu tkanki gruczolowei do otoczenia. 
Taki typ ziarnicy zmusza anatomo'patologa do roznicowania jej 
z lymphosarcomatosis (Iypu Kundrata) wzgl. z reticulosarcoma. 
tosis (ENinl!' OberlinQ Roulet i inni)_ 0 rozpoznaniu wprawdzie 
decyduje wylilcznie obraz histopatologiczny. jednakZe nie prze- 
Sil dza bynajmniej patoQenezy tej sprawy. 
Jakze przedstawialaby sil;: patoaeneza omawianego przy- 
padku w swietle naszego spostrzegllnia klinicznego. Gwaltowny 
przebieg oraz szybko postl;:pujilce zatrueie ustroju, ktorego jed' 
nym z wykladnikow jest calkowite porazenie ukladow krwinek 
kwasochlonn
ch i limfocytarneao, nasuwaiil mysl, ze przypadek 
ten zaliczyc nalezy klinicznie do !!rupy ziarnicy podostrej, po- 
chodzenia zal,azno' septycznego. Wprawdzie toksycznosc prze' 
biegu moglaby zalezec od wysil;:kowego zapalenia oplucnej, 
a szczegolnie otrzewny, jednakze musimy przyjilc, ze zajl;:cie 
otrzewny bylo powiklaniem kOJ1cowym, gdyz poprzednio nie 
stwierdzono obiawow w tym kierunku, a przeciez cil;:zki stan 
septyczny trwal jut od szeregu tygodni 
Za zakaznym pochodzeniem omawianego przypadku prze- 
mawia nietylko wysil;:kowe zapalenie blon surowiczych, ale 
i zserowacenie oraz zropienie p
kietu gruczolowego. Brak cha- 
rakterystycznego obrazu histologicznego w zropialym gruczole 
nie upowaznia nas, ale i nie przekresla rozpoznania gruilicy. 
Oczywiscie, przypuszczenie to nie przesildza mozliwosci zakaze' 
nia na innej drodze. 
W calkowitym porazeniu ukladu limfatycznego i eozyno- 
chfonnego n
lezy doszukiwac si«: jednej z przyczyn zlosliwosci 
przebiegu klinicznpgo ze wzgll;:du na roll;: obronnil tych ukladow 
w zakazeniu ustroju czynnikami bakteryjnymi. 
Wskazujil c na trudnosc znalezienia wspolnej plaszczyzny 
w ocenie klinicznej i anatomo patologicznej naszego przypadku, 
praga"lIbysmy przez to podkre!\ic, ze wspolczesnej klinice nie 


moze wystarczyc tylko wspolny histopatologiczny mianownik dla 
roinych typow ziarnicy. Slu!lznym wydaie sil;: szukanie przez 
wielu autorow (Prof. Gorecki, Oberling, Guevin i inni) bardziej 
klinicznpj klasyfikacji tak roznobarwnych obrazow ziarnicy, za 
ktorymi niezawodnie kryjil silO najroiniejsze czynniki patogene- 
tyczne. 
W lak1m uj«:ciu rzeczy obraz histopatologiczny bylby tylko 
odczynem Ikanki gruczolowej- 
Odpowiednie roznicowanie i grupowanie przypadkow na 
podstawie zespolow chorobowych i przebiegu klinicznego moze 
przyspieszye a nawet umozliwic poznanie wywodu tej choroby. 
Pod tym kiltem widzenia nalezaloby zaliczyc nasz przypa- 
dek do grupy podostrej ziarnicy pochodzenia zakazno-toksycz- 
nego IVpU piersiowe6l0. 
Trudno uSlalic, czy zllburzenia wzrostowe w omowionym 
przypadku majil jakis przyczynowy zwii\zek z powstaniem i prze- 
bie£!iem ziarnicy, raczej ten rzadki zespol wydaje sil;: byc przy- 
padkowym. 


Dyskusja: 


.. 


Ko\. S z red e r przytacza przypadek spostrzegany w kli- 
nice prof. Goreckiego, ktorego cechami charakterystycznymi bylOl 
1) ostry przebieg i znaczne nasilenie procesu chorobowego, 
gdyz przy nieznacznym zajl;:ciu tylko Qruczolow szyjnych Sian 
ogolny byl bardzo ci
zki, temp. 40°. 2) obraz morfologiczny krwi 
byl zupelnie nietypowy dla ziarnicy zlo
liwej, a mianowicie mie- 
lismy leukopeni«: i limfocytoz«: bez eozynofilii. Poniewaz wi..do- 
mo, iZ w przypadkach ci
zkich z leukopenill naswietlanie prom. 
Rentgena daje zle wyniki, przeto wahalismy si
 dlugo, czy sto- 
sowac naSwi
tlania. Wreszcie przeslalismy chorego do \I Klini- 
ki Chorob Wewn. z prosbil 0 ostrozne stosowanie prom. Rentg. 
Przypuszczenia l1asze sprawdzify si
, gdyz po kilku naSwietla- 
niach chory zmarl. KoL Szreder dodaje, ze celem obnizenia 
cieploty Slosowal u chorego z powodzeniem causyth w lawatyw' 
I'1:koda tylko, 
ze odczyty te, bardzo dobrze opracowane, wyglaszafie byly jak- 
by dla siebie - slosem cichym, a przy takim sposobie wygla- 
szania odczyt nawet najlepszy traci na swojej wartosci. Ciekawy 
byl odczyt p. Inz. A. Lei w y - "0 znaczeniu niektorych badan 
biologiczno - hormonalnych dla kliniki". Po kazdym odczycie od- 
bywala si
 dyskusja, stojilca nil wysokim p<,ziomie naukowym. 
Dnia 11-go stycznia w godzinach poludniowych nastij,pilo zakon- 
czenie posiedzen naukowych, po czym zostal zwiedzony caly 
arsenal leczniczy Krynicy. Po wszystkich dzialach lecznictwa 
oprowadzal Dr. Paw low ski, udzielajilc zainteresowanym wy- 
j asnien szczegolowych. Przy zwiedzaniu dzialu przyrodo leczni- 
czego wyjasnien udzielal Dr. K I' 'I e m ins k i. Na zakonczenie 
uczestnicy Zjazdu zwiedzili Lwigrod, zaznajamiajij,c si«;: 'I jego 
urzildzeniami leczniczymi. 
Komitet Organizacyjny V I-go Zjazdu Lekarzy w Krynicy 
stal na wysokosci zadania i nalezil mu si«;: za to slow a uznania 
i wdzi«;:cznosci. Dodam jeszcze, ze przez caly czas Zjazdu Le- 
karzy dopisywala pi«;:kna pogoda. 


(-) Dr. K. Cbmieleiiski. 


Wiadomosci rozne. 


Osobiste. 


Na Walnym dorocznym Zebraniu Lubelskiego Towarzystwa 
Lekarskiego zostal wybrany nowy Zarzild Towarzystwa w skla- 
dzie nast«;:pujilcym: 
Prezes T-wa dr C. C 'I e I' win ski. Vice-Prezes dr B. 
D 'I i ems k i. Skarbnik dr M. G a I' b a C 'I e w ski. Sekretarz 
dr Z. K 0 'I low ski. Bibliotekarz dr H. M a I cz e w ski. Za- 
st«;:pca Sekretarza dr J. K u c h a I' ski. Zast«;:pca Bibliotekarza- 
dr J. K I' a j e w s k a. 


K 0 m u n i kat y. 


Towarzystwo Lekarskie War.zaw.kle zawiadamia 0 przyzna. 
niu zapomogi stypendialnej 'I funduszu im. M a ri i i Jilin a 


G i ell e I' 0 w d rowi Wroblewskiemu Wincentemu i dr Biesie- 
kierskiej Jadwidze, za prac«;: naukowij, w szpitalach warszaw- 
skich. 


Subwencje na bad.nia raka i chorob wenerycznych. Polska 
Akademia Umiej«;:tnosci rozda w kwietniu b. 1'., 'I funduszu s. p. 
Pawla Tyszkowskiego subwencje na rok 1937 na badania przy- 
rodnicze i lekarskie, przede wszystkim majilce lilcznose 'I po- 
znaniem istoty choroby raka i chorob wenerycznych lub ich le- 
czeniem. Zglaszajilcy si«;: 0 subwencje powinni wykazae, iz 
umiejil pracowae samodzielnie naukowo i dO!ilczye spis, 
zgl«;:d: 
nie odbitki prac juz drukowanych. W podaOlu podany byc m';ls
 
temat i plan zamierzonej pracy oraz kwota potrzebna do JeJ 
wykonania. Pierwszenstwo majil prace 0 charakterze doswiad- 
czalnym. W bardzo wyjiltkowych wypadkach moze Komitet 'Ie- 
zwolic na wykonywanie pracy subwencjonowanej za granicij" 
lecz subwencja nie moze sluzyc na pokrycie kosztOw podrozy 
i utrzymania. Ubiegajilcy si«;: 0 subwencje majij, wnosie podania 
do Polskiej Akademii Umiej«;:tnosci do dnia 1 marca 1937. Sub- 
wencje mogi!, bye przyznane tylko na podania bardzo silnie do- 
tychczasowym dorobkiem naukowym petent6w uzasadnione. 


Na posiedzeniu Sekcji Jaglicy Polskiego Tow8rzystwa Okull- 
Itycznego, odbytym w dniu 8.XlI 36 zostaly uchwalone wnioski 
nast«;:pujil ce : 
1) Zwi«;:kszenia srodkow do zwalczania jagIicy. 
2) Zwi«;:kszenie liczby przychodni przeciwjagliczych. 
3) Organizowanie schronisk dJa przyjezdnych chorych na 
oczy, 
4) Wi
kszego wykorzystania zakladu jagliczego dla dzieci 
w Witkowicach. 
5) Zwi«;:kszenie udzialu ubezpieczalni spolecznych w akcji 
zwalczania jaglicy. 
6) Akcja wojska i przysposobienia wojskowego w zwalcza- 
niu jaglicy. 


Zarzlld mowny Pclskiego Towarzystwa Psychi8trycznego po- 
daje do wiadomosci nast«;:pujilce wnioski przyj«;:te przez XVI 
Zjazd psychiatr6wy Polskich i Walne Zgromadzenie czlon- 
kow Polski ego Towarzystwa Psychiatrycznego dnia 8.XlI.36 r. 
w Chelmie. 
1. Ze wzgl«;:du na stan nauki 0 dziedzicznosci w psychia. 
trii polskiej i potrzeby tej nauki, uznano za konieczne utworze- 
nie Instytutu badania dziedzicznosci w psychiatrii. 
2. Ze wzgl«;:du na koniecznosc nalezytej jednoIitej opieki 
nad psychicznie chorymi oraz dalszego programowego rozwoju 
szpitalnictwa psychiatrycznego w Polsce, zdecydowano zwr6cie 
si«;: do Ministerstwa Opieki Spolecznej 'I przedstawieniem po- 
trzeby utworzenia Inspektoratu psychiatrycznego. 
3. Zdecydowano zwrocie si«;: do Ministerstwa Opieki Spo- 
lecznej 'I gorilcil prosbij, 0 bezwloczne zaopiekowanie si«;: praw- 
nymi podstawami bytu naszych Szpitali psychiatrycznych, by im 
zapewnic minimum pewnosci egzystencji, ktorej dzie nie po- 
siadajil. 
4. Wejscie w zycie nowej ustawy 0 piel«;:gniarkach znie- 
wala nasze Zaktady psychiatryczne do usuni«;:cia pewnej liczby 
doswiadczonych sit pielt
gniarskich i przyj«;:cie na ich miejsce 
absolwentow istniejij,cych szk61 piel«;:gniarskich; poniewaz szkoty 
te nie dajij, ich wychowankom dostatecznego przygotowania do 
pracy przy psychicznie chorych XVI Zjazd Psychiatrow Pol skich 
zwraca si«;: do Ministerstwa Opieki Spolecznej 'I prosbil 0 wy- 
danie zarzij,dzen, majilcych na celu przygotowanie potrzebnej 
liczby odpowiednio wykwalifikowanych sil piel«;:gniarskich. 
5. Celem uzgodnienia opinii polskiego swiata psychia- 
trycznego w sprawie sterylizacji, jako srodka zapobiegania w cho- 
robach psychicznych zdecydowano powolae komisj«;:, ktora prze- 
dlozy swoje wnioski w tej sprawie ria nast«;:pnym XVII Zjddzie 
Psychiatr6w Pol skich. 


VI. Kur. Odmy Sztucznej. W okresie od dnia 25 lutego do 
dnia 24 marca 1937 roku odb«;:dzie si
 4-1'0 tygodniowy Kurs 
odmy sztucznej dla lekarzy, zorganizowany przez Polski Zwii\zek 
Przeciwgruiliczy 'I poparciem Ministerstwa Opieki Spolecznej 
i 'I wspoludzialem Wydzialu Lekarskiego U. J. P. 
Program Kursu uwzgl
dni przede wszystkim studia prak- 
tyczne jak rowniei: obejmie 32-godziny wykladow teoretycznych 



Str. 113 


MEDYCYNA 


:.e3 


z dziedziny rozpoznawania, leczenia i walki z gruilic". Kazdy 
ze sluchaczow odbedzie praktyke w zakresie gruilicy wewne trz - 
nej w klinice, szpitalu i sanatorium, oraz zaznajomi sie dok/ad- 
nie z technik" pracy w poradniaeh przeciwgruzliczyeh. oraz 
teehnik q zak/adania odmy. 
Podania na Kurs nalezy nadsylae do biura Polskiego 
Zwiqzku Przeciwgruiliczego w Warszawie, ul. Karowa 31 (gmaeh 
Polskiego Towarzystwa Higienicznego) najpoiniej do dnia 18 I u. 
t ego 1937 r. 00 podania nalezy do/qczye: 1) zyciorys, 2) ewen- 
tualne zaswiadczenie instytucji deleguj"cej lekarza na kurs, 
3) zobowi"zanie do czynnego zwalczania gruilicy przynajmniej 
przez dwa lata po ukonczeniu kursu 
Kandydaci zg/aszajqcy sie na kurs mog" ubiegac sie 
o przyznanie stypedium w wysokosci do 200 zl. 
Pierwszenstwo w przyjeciu na kurs ora
 w uzyskaniu sty- 
pendium bed" mieli lekarze juz zatrudnieni w instytuejach prze- 
ciwgruiliczych. 


Wiadomo&ci z kraju. 


Choroby oczu. Odby/o sie w Ministerstwie Opieki Spo/eez- 
nej, pod przewodnictwem dyrektora departamentu sluzby zdro' 
wia d-ra J. A dam ski ego, posiedzenie sekcji panstwowej na- 
czelne) Rady Zdrowia, pracuj"cej nad zapobieganiem chorobom 
oezu i slepocie. 
Sekcja obradowa/a nad spraw" norm sprawnosci wzroku 
dla prowadz"cych pojazdy mechaniczne oraz omowila potrzeby 
szpitalnictwa okulistycznego oraz plan ich realizaeji. O/uzsz" 
dyskusje wywo/ala sprawa szpitalnictwa okulistycznego OrllZ uru 
ehomienia oddzialu ckulistycznego w szpitalach ogolnych. 


Zjazd inspektorow farmaceutycznych. W Ministerstwie Opie. 
ki Spolecznej odby/ sie ostatnio, pod przewodnictwem p. pod. 
sekretarza stanu E. Pie s t r z y n ski ego. doroczny zjazd wo- 
jewodzki inspektorow farmaceutycznych z udzia/em dyrektora 
departamentu d-ra J. A dam ski ego, dyrektora Panstwowego 
Zak/adu Higieny d ra S z u I c a i innyeh. 
W toku obrad wygJosi/ referat na temat przyczynkow do 
wzmocnienia nadzoru nad obrotem srodkami leczniczymi naczel- 
nik wydzialu p. W. S 0 k 0 I e w i c z. 
Zjazd wysluchal fachowych referatow. dotycz"cych posz- 
czegolnych dzialow praey inspektorow farmaceutycznych. Poza 
tym dla uczestnikow Zjazdu odbyly sie w Panstwowym Zak/adzie 
Higieny wyklady oraz poku doswiadczen inz. L e j w y 0 hormo- 
nach i witaminaeh. 


Ze ZwiQzku pclakiego przemysJu farmaceutycznego. Odbylo 
sie zebrar.ie Zwi"zku polskiego przemys/u farmaceutycznego, na 
ktorym rozwazana byla sprawa bezpieezenstwa pracy. 
Postanowiono utworzyc sekcje bezpieczenstwa pracy przy 
Zwi"zku polskiego przemyslu farmaceutycznego. ktora zajmie sie 
akej" i poszezegolnymi jej zadaniami w zakladach przemyslo- 
wyeh, zgrupowanych w Zwiqzku farmaceutycznym. 


SlIecjalne wagony dla gruzllkuw na linil Warszawa - Otwock. 
Wsr6d mieszkancow Iinii Warszawa - Otwock powstal projekt 
wystqpienia do wladz kolejowych 0 uruchomienie na tej Iinii 
specjalnych wagonow sanitarnych dla przewozu choryeh na grui. 
I! e e. Iniejatorzy tego projektu s" zdania, ze ezeste na linii otwoe- 
kiej przejazdy choryeh na gruilice w poci"gach razem z innymi 
pasazerami stwarzaj" niebezpieezenstwo zakazt'nia gruzlic" ludzi, 
mniej odpornych na te ehorobe. 


Wiadomo6ci ze 6wiata. 


V.ty MI,dzynarodowy ZJBzd po'wh:cony radlologll odbedzie 
w Chi C II 8:0 mi
dzy 13 -11 wndnla r, b. pod przewodnictwem 


A. C h r i s tie (1835, Eye Street, NW., Washington O. C.). Adres 
Sekretariatu Gener. Zjazdu: Chicago (Illinois) 2561 North Clark 
Street. 


Majblizszy Zjazd MiQdzynarodowy pielQgnlarek odbedzie sie 
w Lon d y n i e. 


Francja. W Paryzu powstal K 0 m i t e t bud 0 w y p 0 m- 
n i k a L a e n n e c a, tworcy metody osluehiwania. 


Przeprowadzony wiosn" r. ub. we Francji s pis Iud nos' 
c i wykazal 41.905.968 mieszkancow, z nich 39.452.261 przypada 
na rdzennych Francuzow, reszta - na cudzoziemcow. 


WJochy. Zaklad seroterapeutyczny w Me d i 0 I L n i e ofia- 
rowal Mus sol i n i emu z okazji proklamowania Cesarstwa 
Rzymskiego 500.000 lirow. 11 Duce przeznacz / sume te na b u- 
d 0 w e s z pit a I a wAd d i s - A be b i e. 


Autria. 0 d set e k I e k are k austriaekich wynosi 9% 
ogolnego stanu lekarskiego, dentystek zas 13% ogolnej liezby za. 
rejestrowanyeh dentystow. 


Z. S. S. R. W T y f lis i e, stolicy Zakaukazjl, powstala 
C e n t r a I a p r z eta c z ani a k r w i, posiadajqca 50 filii na 
Kaukazie. Przy Centrali prowadzone s" kursy przetaczania, na 
ktorych w ci"gu 21.'2 lat wyszkolono przesz/o 400 lekarzy. W ci,,- 
gu tegoz czasu wykonano w Centrali ponad 1000 przetaczan krwi 
600 chorym. 


Szwajcarla. Na zllsadzie wniosku prof. C I air m 0 n t e'a 
w Zurychu roa bye powo/any do iyciv specjalny 0 d d z i a I po- 
swiecony n e u roc h i r u r g i i. 


Niemcy. 61.szy Zjazd Niem. Tow. Chirurg. odbe- 
dzie sie w Be r Ii n i e miedzy 31 marca - 3 kwietnia r. b. 
T e mat y pro g ram 0 w e. 1) K. H. B a u e r (Wro- 
claw): Postepy badan doswiadczalnych nad nowotworami. 2) G. 
Mag nus (Monachium): Istota i leczenie stawow rzekomych. 
3) A. Fro m m e (Orezno): Znaczenie witamin dla chirurgii. 
4) H. Rei n (Getynga): Podstawy fizjologiczne zapasci. 


Sprostowanie do sprawozdania z posiedzenia klinicz. 
nego Szpitala Oz. Jezus w Warszawie (/Ii! 1 - 1937 r.). Na 
str. 36 w lewej szpalcie 38 my wiersz od gory. zamiast: .Lewo- 
ditieElO, Carrel a" powinno bye: "Levaditiej/o (m. in. w zakresie 
hodowli tkanek metod" Carrela)"; 29-ty wiersz od do/u zamiast: 
"1918" powinno bye: "1915". 


Resume des articles originaux. 


Dr. Fr. tukaszczyk. La rad;otberap;e des cancers du se;n. 
La rarliosensibilite des cancers du sein, bien que n'etant 
point egale dans to utes les formes, suffit d'habitude pour 
pouvoir obtenir la regression locale de la tumeur, si to ute- 
fois celie la n'est pas trop grande et si la mala de n'est pas en 
etat cachectique. 
L'auteur, d'accord avec la plupart des observations pu- 
bliees, est d'avis que I'association de la radiotherapie IImeliore 
sensiblement les effets du traitement chirurgical du cancer du 
sein, mais seulement dans les cas avances; dans les cas pre 
coces (Stenthal I) les irradiations n'augmentent pas Ie pourcen- 
tage des guerisons obtenues par la voie chirurglcale seule. 



c c 


... 


MEDYCYNA 


N3 


Str. 114 


(,or 


Les methodes du traitement radiologique sont tres nom- 
hreuses et differentes. II y en a parmis elles qui ne sont point 
justifiees et dont les effets sont plutOt mauvais. 
En etudiant la radiotherapie dell cas inoperables, ainsi 
que des recidives et des metastases, surtout aux ossements, 
I'"uteur demontre que dans ces cas ..lie peut donner des reo 
sultats tres importants et assez durables. 
Enfin I'aute"r se demande, si la radiotherapie ne pourrait 
pas remplacer - entierement ou partiellement - Ie traitement 
chirurgical des cancers du sein dont les dfets, surtout dans 
les cas avances, sont plutot mediocres_ II est d'avis, que des 
travaux methodiques dans ce sens sont entrierement justifies, 
pourvu qu'on les mene dans des etablissements dument 
amenages. 


Dr. J. Laskowski. Maladie kystique et Ie cancer du sein. 
A la base de 50 cas de mala die kystique du sein, exami- 
nes histolelliquement, I'auteur aboutit II la conclusion Qu'iI est 
possible d'en distinguer 3 stades d'evolution: 1) Ie stade de 
formation des kystes (stadium cystoplasiae) 2) Ie stade de prO' 
liferation glandulaire (stadium adenoplasiae) et 3) Ie stade de 
proliferation epitheliale (stadium epithelioplasiae). 
Le stade III constitue I'etape finale d'evolution dans la. 
quelle la possibilite de la transformation maligne est imminante. 
Chaque apparition du cancer a la base de la degenera- 
tion kystique est precedee des prod!s de proliferation epithe- 
liale du stade 1\1. 
II est probable que dans des cas avances, quand I'epithe' 
lium proliferant remplit la lumiere des kystes, nous sommes 
deja en face d'un proces biologiquement malin, que la morpho. 
logie seule ne peut pas nous reveler. 
L'auteur croit, qu'au point de vue des besoins de la c1i. 
nique iI est necessaire de nom mer ce stade limitatif: masto- 
pathia cystic. in stadio epithelioplasiae en ajoutant _casus 
limitans.. 
Le procede Ie plus indique dans ce cas, c'est I'enleve- 
ment de la glande mammaire seule - suivi d'un examen histo- 
pathologique minutieux, qui decidera la therapie ulterieure. 
Les images microscopiques particulierement la distribu. 
tion focale de I.. proliferation, la metaplasie idrosad
noide font 
supposer que la proliferation epitheliale est causee par I'agent 
de nature endogene (p. ex. folliculine), qui retenu dans certains 
lieux subit des transformations et peut exercer I'action irritante. 
Dr. E. Rahoza. Anwendung der Elektrochirurgie bei Krebs- 
tberapie. 
Nach der Oarstellung der Theorie der Elekrochirurgie be- 
spricht der Verfasser die histologischen Veriinderungen der Ge- 
webe und den Verlauf der Vernahrung der Wunden nach Elek- 
trochirurgischen Eingriffen, den Einfluss auf die Bakterien wie 


auch die KompJikationen bei der Behandlung nach diesen Ein- 
griffen. Auf Grund der beobachteten Faile, die in Radiuminsti. 
tut M. Sklodowska, Curie behandelt wurden, kommt er zu fol- 
genden Schliissen: _ . . 
1) Bei dem heut'gen Stand der Techmk d..r Elektrochl' 
rurgie ist ihr Gebiet als einer selbststandigen Operationsme- 
thode beschrankl. 
2) Die Elektrochirurgie, benutzt als ein Hilfsmittel neben 
der Bestrahlungstherapie, leistet bei Behandlung der bosartigen 
Neubildungen sehr wertvolle Dienste. 
Dr. H. Nobllnciwna. Alter der Kranken, Liinge d
r Entwick. 
lungspfi!riode und ,stadium des Kollumkarzinoms nacb dem Material 
des Radiuminstitutes M. ,sklodowska - Curie. 
Verfasserin bespricht 834 Faile des Kollumkarzinoms die 
im Radiuminstitut untersucht oder behandelt wurden. 5ie teilt 
die besprochenen Faile in Grupen nach dem Alter, Entwick- 
lungsstadium der Krankheit und die Dauerzeit zwischen den 
Auftreten der Krebssymptomen und der ersten Konsultation 
des Arztes. 
Nach dem Material des Radiuminstitutes das Kollumkarzi- 
nom trit am haiHigsten im Alter yon 40 - 50 Jahre aus. Die 
meinsten Kranken (72.67%) kamen zur Behandlung in Stadium 
der starken Entwicklung der Krankheit gewiihnlich nach 4 - 6 
Monaten Yon der Zeit des Auftretens der Krebssymptomen, was 
muss man zum grossen Teil der Kenntnislosigkeit der Patienten 
zuschreiben. 


Dr. J. Szaltunia Radiotherapie des cancers du vagin. 
A la base des observations de 20 cas du cancer primitif 
du vagin traites a I'lnstitut du Radium Marie Sklodowska' Curie 
a Varsovie et des experiences d'autres, I'auteur aboutit a la 
conclusion que: 
1) Les effets therapeutiques des cancers du vagin sont 
en general peu favorable. 
2) La radiotherapie est preferable au traitement chi. 
rurgical. 
3) Vue I'envahissement frequent et precoce de parame- 
tres - la curietherapie seule ne peut donner dans ces cas 
qu'une amelioration partielle et peu durable; tandis que I'asso' 
ciation de Rayons X peut amener une amelioration importante 
meme pour plusieurs annees. 


"Medycyna": Varsovie (PQlogne), 34 me 
6 sierpnia. 


Regulamin ogtaszania prac w "Medycynie U . 


1) Prace, nadsylane do redakcji, muszil bye pisane na maszynie_ Do artykulu oryginalnego naleiy dolilczye streszczenie 
w il;:zyku polskim lub francuskim objl;:tosci od 10 do 20 wierszy druku petitem. 2) Autorzy prac proszeni Sil 0 zwil;:zle traktowanie przed' 
miotu. Redakcja zastrzega sobie prawo skracania artykulow w porozumieniu z autorami. 3) _Medycyna- drukuje przedewszyst- 
kiem prace 0 charakterze praktycznym. 4) Ooniesienia tymczasowe nie przekraczajilce jednej strony druku umieszczane Silo poza 
kolejktt. 5) Wyklady kliniczne oraz prace oryginalne nie powinny zawierac wil;:cej, niz 5 - 6 stronic d,'uku. Koszt druku ponad 
powyzszil norml;: obciilza autorow prac. 6) Koszty drukowania tablic i klisz ponoszi!, autorzy. 7) Autorzy otrzymuiil 25 odbi, 
tek swych prac bezplatnie. 8) Rl;:kopisow po wydrukowaniu nie prze£howuje sil;:. 


Adres Redakcji i Administracji: Warszawa, ul. &-go Sierpnia 34 (d. Nowowiejska). Tel. 8-42-48_ 
Prenumerata kwartalna z'. 9, roczna z'. 36. Konto czekowe P. K. O. Hr. 20.140. 


Druk. J6zef Maij Warszawa, muga 46. Tel. 11-62-33, 


J 



I 
W lJ!ok.o ceniony Jrodeq 
URDLITln-I1DTDR 
mguJO 
, mocz_ . 
,"Ia 
 
 
, 
 8 I 
 
: . U 

J I 
I . . 

 \ Nowy pol,.k; 
odek tUne1llll/M 
 
 

 .. 

 
 
 ..dofi-. hypnoficma 
 I 




,
 

 
 si.oJJ.0.......... 

. --.;: voU sy 1'l;,; 
 '" . 
: HOSo-1fI\N\ '. ',' " SoJf.jod?t 
on . pp.f-pP.RAI : 
. . ' t - IfI1ro,lIt
:
' 

 , P ,., 1'1:. ", J.W.. - ___- '" 
 {;...
 \
Pi
".J 
"I.
 :(
[i;.OI'f!

-, " -D' 3 DAWKOWANIE: 6-1Z TABL. DZ/ENNIE W POCZATKACH 
c.' "SK6 R \: U$&:C
 j:j' , . LECZENIA DA WKI D4 LUB D6/ POiNIEtl D 3 
Nt. ' t ' DRM ADAil, , '
RSK ' . ' f 
 
< 0.10' AR
1.AWAaw'<' ,"." 
 
 ,j CenQ: oryg.opak Z{, 3,10 
I . I
., t, ' .-. :::::" 
;.' . ,': . . 
o 


ACN E, EXANTHEMATA POJODOWE, 
DER MATITIS I FURUNCULOSIS,. 
CHRONICZNYCH PRZEROSTACH 
MIGDAtKOW ZE SK
ONNOSCIAMI 
00 CZ
STYCH STANOW ZAPALNYCH 


'PRZEMY"S
( DR '" MA ' DAU ' 5&( '0 'W>ARS
ZAWA - 
CHEMICZNO.FARM.l\
EUT, '., ". ,BELWEDERSKA 32-34 
, I _ 
 - -' . 
.... ;- 


'"